Μικρός ναός Β' του Ασκληπιού
«Να ξεχνάς τον χρόνο, να συγχωρείς τη ζωή, να είσαι ήσυχος»,Oscar Wilde.
Αναπαράσταση της πρόσοψης και αρχιτεκτονικών στοιχείων του ιωνικού, μικρότερου Ναού Β' του Ασκληπιού, από τους Herzog- Shatzmann,1932.
«...Ἀσκληπιῶι...» αφιέρωση στον Ασκληπιό και «ἐν τῶι ἱερῶι τοῦ Ἀσκλαπιοῦ καὶ ὅπως ἀναγγελῇ ὁ στέφανος» αρχαίες επιγραφές από το Ασκληπιείο της Κω. Η πρώτη χρονολογείται τον 2ο αιώνα π.Χ και η δεύτερη το 220 π.Χ.
Δυτικά του Βωμού του Ασκληπιού, δίπλα στο μυστηριώδες κτίριο D και υπό την σκιά του Μέγα ναού του 1ου άνδηρου συναντάται ο μικρότερος, πρώτος ναός «εν παραστάσει» Ασκληπιού, χρονολογίας 300-250π.Χ σύμφωνα με τους ανασκαφείς του.
Μικρός Ναός του Ασκληπιού
Σήμερα μεταξύ των παραστάδων φαίνονται 2 κίονες στην ανατολική πλευρά του που αναστηλώθηκαν από τους Ιταλούς. Φέρουν αρχαίους σπονδύλους ταλαιπωρημένους από τα κουνήματα του Εγκέλαδου.
Στο πρόστυλο του ναού διακρίνονται κρηπιδώματα και στο σηκό του υπήρχαν αγάλματα του Ασκληπιού, της κόρης του Υγείας και του γιου του Μαχάονα από τα οποία ακόμη ξεχωρίζουν οι βάσεις τους.Εκεί βρέθηκε και ο περίφημος θησαυρός του Ασκληπιείου στον πρόναο σκεπασμένος από πλάκα από γκρι ντόπιο ασβεστόλιθο και όχι μάρμαρο όπως έκανε γνωστό ο R.Herzog, στον οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί.
Ο ιωνικός μικρότερος σε μέγεθος ναός φέρει την κωδική ονομασία Β’ από τον ανασκαφέα του. Θεωρείται του Ασκληπιού, του πρώτου τέταρτου του 3ου αιώνα π.Χ, για κάποιους άλλους του Δία αντιστοιχώντας τον με τον Βωμό του Δία της Περγάμου.
Είναι διαστάσεων 15,07 Χ 10μ. και πιστεύεται ότι εδώ εκτός από τον θησαυρό υπήρχε ο διάσημος και μοναδικός Πίνακας της Αφροδίτης Αναδυομένης του Μέγα Απελλή με άλλα λατρευτικά αγάλματα.
Φτιαγμένος από ντόπια υλικά, θεμελιωμένος σε κεφαλιανό ιγκνιμβρίτη από την υπερέκρηξη του Γενάρχη, ηλικίας 10 εκ. ετών και βάλε. Από τραβερτίνη η κρηπίδα και όχι άσπρο ασβεστόλιθο που αναφέρει ο Γερμανός αρχαιολόγος και λευκό μάρμαρο από τις Χαηχούτες.
Ο στυλοβάτης με τους ορθοστάτες του δεν είναι από γαλάζιο μάρμαρο που γράφει ο Herzog αλλά από γκρι ασβέστολιθο εκ. ετών του Κεφαλά του πρώην κυπαρισσότοπου της Βουρίνας.
Οι τοίχοι του ναού είναι από διάφορες πέτρες τραβερτίνη και ασβεστόλιθου. Έφερε πήλινη σίμη με διακόσμηση σύμφωνα πάντα με τον Herzog.
O Γερμανός κάνει αναφορά για βασαλτικό τόφο ένα πέτρωμα που δεν υπάρχει στην Κω στην ανωδομή του κτιρίου που έφερε γύψο και ήταν χρωματισμένος.
Οι κίονες στο υπέρθυρο σύμφωνα με τον Herzog, την δοκό του επιστυλίου και η ζωφόρος πρόσοψη ήταν από χονδρόκοκκο μάρμαρο ίσως από το Κοκκινόνερο ή από τις Χαηχούτες κατά την ταπεινή μου άποψη.
Είχε προβλεφθεί πλακόστρωση από πλάκες ασβεστόλιθου [καλύτερα τραβερτίνη και ιγκνιμβρίτη] μεταξύ του και του γειτονικού βωμού του Ασκληπιού, περιγράφει ο Herzog.
Επίσης ο Γερμανός αρχαιολόγος μιλάει για μαύρο πέτρωμα στο κατώφλι του σηκού που δεν ξέρω πόσο ασβεστόλιθος ήταν ή κάτι άλλο.
Πως χάθηκε;
Ο μικρός Ναός φέρεται να είναι δωρεά του Κώου Πτολεμαίου Β’ του Φιλάδελφου, βασιλιά της Αιγύπτου. Τον 2ο αιώνα π.Χ δέχτηκε συντήρηση αναφέρουν οι ανασκαφείς του.
Είχε προβλεφτεί αντισεισμική θωράκιση, σε δεύτερο χρόνο εκτιμώ και μετά από τον σεισμό του 199/198 π.Χ, σύμφωνα πάντα με τους ευρέτες του, καθώς η θεμελίωση του σηκού συνεχίζεται από διαφορετική πέτρα με αντισεισμικές ιδιότητες την οποία είχε ως θεμέλιο.
Ωστόσο, όπως ειπώθηκε και για τα άλλα κτίρια του ιδίου άνδηρου αυτό δεν ήταν αρκετό.
Οι προδιαγραφές που χρησιμοποιήθηκαν από τους προγόνους μας ήταν δυνατό να αντιμετωπίσουν σεισμικά φαινόμενα της τάξης των 5R και κάτι αλλά όχι περισσότερο.
Οι ισχυρές σεισμικές δονήσεις τοπικές με ρηχό βάθος ή μακρινές ενδιάμεσου βάθους με μεγέθη από 6.6 έως 7.5 βαθμούς οδήγησαν σε νέες κατασκευαστικές φάσεις τον 2ο αιώνα π.Χ, τον 2ο αιώνα μ.Χ μέχρι τον οριστικό χαμό του Ασκληπιείου τον 4ο αιώνα μ.Χ.
Μαζί με τα άλλα δημιουργήματα των αρχαίων Κώων ο μικρός ναός του Ασκληπιού χάθηκε μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, τότε που ο παντοδύναμος χρόνος διέγραψε σε μία στιγμή για πάντα από τις καρδιές και τις σκέψεις τους το πιο ξακουστό ιατρικό θεραπευτήριο του αρχαίου κόσμου.
Ο Γερμανός αρχαιολόγος, τι λέει;
O Herzog, στο βιβλίο του, το 1932 στην σελίδα 34 μιλάει για τον μικρό Ναό του Ασκληπιού. Η απόδοση του κειμένου ελαφρά τροποποιημένη είναι από τον αυτατοποιημένο μεταφραστή της Google, δείξτε την δέουσα κατανόηση, ο γεωδίφης δεν ομιλεί την γερμανική:
ΝΑΟΣ Β'
Ο ναός είναι προσανατολισμένος με τον ίδιο τρόπο όπως ο βωμός. αυτά τα δύο κτίρια βρίσκονται ακριβώς παράλληλα. Ο ναός ήταν προφανώς προσαρμοσμένος στη διαμήκη κατεύθυνση του 2ου άνδηρου II, με το μπροστινό μέρος να βλέπει ανατολικά... Η υποδομή έχει τρία επίπεδα. Είναι θεμελιωμένο σε επάλληλα στρώματα από πορώδη πέτρα. Το ανώτερο στρώμα, του οποίου η άνω άκρη συνέπιπτε με το επίπεδο του εδάφους, σχημάτιζε την ευθυντηρία [επίστρωμα στο οποίο στηρίζεται η κρηπίδα ]του ναού. Πάνω από αυτό βρίσκονταν οι 3 βαθμίδες του ιωνικού οικοδομήματος, που σώζονται σε όλο το μήκος του ναού στα νότια και μόνο εν μέρει στα δυτικά και ανατολικά. Το πάνω σκαλοπάτι είναι από μπλε μάρμαρο, τα δύο κάτω από λευκό ασβεστόλιθο. Ο στερεοβάτης ανασκάπτεται στα ανατολικά και βόρεια.Η στρώση ισοπέδωσης έχει βάθος περίπου 0,450 μ.. Στη σωζόμενη νότια πλευρά, τα κατώτερα σκαλοπάτια της υποδομής εκτείνονται 0,305 μ., η κορυφή μόνο κατά 0,140 μ., στις στενές πλευρές οι κάτω προεκτάσεις είναι ελαφρώς περισσότερες: 0,313 μ. Ακολουθούν ορθοστάτες στην υποδομή, ύψους 0,780 μ.[βλέπε Εικ. 24]. Η προεξοχή του βήματος στις μεγάλες πλευρές είναι επομένως 0,750μ. η κάτω σκηνή έχει μήκος 16.310 μ. το δεύτερο 15.660 μ. το τρίτο 15.070 μ. Το συνολικό πλάτος, συμπεριλαμβανομένων των βημάτων, είναι ακριβώς 10.000 μ. (η προβολή των τριών σκαλοπατιών είναι 0,750 μ. μετρημένη στις μεγάλες πλευρές). Ο ναός χωριζόταν σε δύο κύρια μέρη: έναν πρόναο στα ανατολικά και έναν ναό στα δυτικά. Τα δύο δωμάτια συνδέονταν με μια αξονική πόρτα .Το καθαρό πλάτος της πόρτας, στην πλάκα 19, ήταν 2.680μ. Το πάχος του διαχωριστικού τοίχου ήταν 0,680 μ. Ο πρόναος περιοριζόταν βόρεια και νότια ... έφτανε μέχρι τα μπροστινά σκαλοπάτια. Οι δύο ιωνικοί μετωπικοί κίονες βρίσκονταν κάποτε μεταξύ αυτών των παραστάδων. Ο πρόναος ήταν καλυμμένος με μαρμάρινες πλάκες πάχους περίπου 0,055 μ. .Το τμήμα του τοίχου που σώζεται στη νότια πλευρά του Ναού έχει συνεχές στρώμα κάλυψης ύψους 0,240 μ. πάνω από τους ορθοστάτες, οι οποίοι είναι διλιθικοί στο πάχος του τοίχου. Αυτό με τη σειρά του ακολουθήθηκε προς τα πάνω από ένα υψηλό στρώμα. Η προηγούμενη ύπαρξη κυβοειδών αποδεικνύεται όχι μόνο από τις οπές που εμφανίζονται σε ορισμένα χρονικά διαστήματα στην επιφάνεια του στενού στρώματος, αλλά και από τις βαθιές πατημασιές των κυβοειδών. Αυτά, όπως το ανώτερο στρώμα και όλο το κτίριο πάνω από τους ορθοστάτες, ήταν πιθανότατα κατασκευασμένα από επιχρισμένο βασάλτη και είχαν παντού σοβά πάχους 0,020μ. για την προστασία αυτού του υλικού. Ο πυρήνας τόφου, επομένως, υποχωρεί από τον εθισμό στο μάρμαρο κατά αυτό το ποσό. Δεν υπάρχουν πια πείροι στο δέσιμο του τόφου όπως υπήρχαν στα μαρμάρινα μέρη του τοίχου. Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις για το πλάτος του ναού, δύο από τις οποίες είναι αρκετά βέβαιες. α) Μια σαφώς παρούσα εγκοπή στο βόρειο θεμέλιο του σηκού. Αρχικά υπήρχε ένα βάθρο στην εγκοπή, το οποίο έγερνε στο χαμηλότερο σκαλί του ναού. Αυτό το γεγονός έχει ως αποτέλεσμα ένα πλάτος ακριβώς 10.000μ. μετρημένο από το εξωτερικό άκρο του χαμηλότερου σκαλοπατιού μέχρι την εγκοπή. Η εγκοπή για το αρχικό κατώφλι που λήφθηκε κάτω από το μεταγενέστερο όριο. Το διατηρητέο κατώφλι τοποθετήθηκε πολύ αργά. Κάτω από αυτό όμως τα υπολείμματα της θεμελίωσης δείχνουν δύο αναθυρώσεις, που καθορίζουν τη θέση του παλαιότερου κατωφλίου. Υποθέτοντας ένα συνολικό πλάτος του ναού 10.000 μ., το αρχικό κατώφλι βρίσκεται στον άξονα του ναού. Εάν προσδιορίσουμε το κέντρο μεταξύ των δύο εγκοπών, θα βρεθεί ακριβώς στον μακρύ άξονα του ναού: Η νότια εγκοπή απέχει 3.660 μέτρα από το νότιο άκρο του σκαλοπατιού. Η απόσταση από τη βόρεια εγκοπή είναι 2.680μ. Άρα το πλάτος του ναού είναι 3.660 + 2.680 + 3.660 μ = 10.000 μ. Οι ενσωματώσεις είναι λοιπόν αυστηρά συμμετρικές αν λάβουμε υπόψη την αναθύρωση στη ΒΔ γωνία της θεμελίωσης. Εδώ υπήρχε ένα αναθηματικό δώρο: αυτή η βάση μεταφέρθηκε κοντά στο χαμηλότερο σκαλί του ναού. Η απόσταση μεταξύ των αξόνων υπολογίζεται εύκολα ότι είναι 10.000μ. β) Το χαμηλότερο επίπεδο στη νότια πλευρά απέχει 10.270μ. από το εξωτερικό ή 8.800μ. από το εσωτερικό των ορθοστατών. Αν προσθέσουμε το πάχος του ορθοστάτη και την προβολή του βήματος, παίρνουμε 8,800μ. + 0,720 + 0,750 = 10,270 μ. Στα 0,270μ. από το εξωτερικό άκρο της ευθηντηρίας προς τα βόρεια, το χαμηλότερο από τα τρία σκαλοπάτια του στυλοβάτη μπορεί να είναι καθαρά ορατό? Αν αφαιρέσουμε αυτή τη μέτρηση: 10.270-0.270μ., παίρνουμε 10.000 μ. για το συνολικό πλάτος του ναού, το οποίο έχει ήδη προσδιοριστεί με διαφορετικό τρόπο. Οι όποιες διαφορές υπάρχουν σε αυτόν τον ναό σε σχέση με τις θεωρητικά σωστές διαστάσεις είναι αποτέλεσμα ορισμένης καθίζησης στο έδαφος, που κατά τόπους έχουν χαλαρώσει τα μπλοκ.
ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΣΤΗΛΩΝ
Υπάρχουν δύο επιλογές για τη θέση των στηλών : ίσες αποστάσεις, δηλαδή 7.780μ = 2.593. αυτός θα ήταν ο τύπος των παλαιότερων συγκροτημάτων ναών ή: ένας ευρύτερος μεσαίος ζυγός. Η πρόσοψη έχει ένα πρότυπο θεμελίωσης 7,17-6,240μ = 0,920-0,930μ πλάτος στο βόρειο μισό. Το αντίστοιχο σημείο στο νότιο μισό είναι κατεστραμμένο· πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε το ίδιο πρότυπο. Λαμβάνοντας αυτό υπόψη, παίρνουμε έναν κεντρικό ζυγό 3.380μ και πλευρικούς 2.200μ, περίπου σε αναλογία 3:2. όπως στην πύλη της αγοράς της Μαγνησίας και στο Ναό της Αρτέμιδος εκεί. Αυτή η τελευταία υπόθεση επιβεβαιώνεται επίσης από δύο κυβοειδή μπλε μάρμαρα που βρίσκονται στα ιαματικά λουτρά, που πιθανότατα ανήκουν στο πάνω σκαλοπάτι της πρόσοψης, το ένα εκ των οποίων έχει πλάτος 0,99μ, δηλαδή ακριβώς στο χώρο μεταξύ της θεμελίωσης και της στήλης .Το μαξιλαράκι βάσης ταιριάζει? το πάνελ είναι πολύ φθαρμένο και δεν έχει τρύπα πείρου.Η άλλη πλάκα έχει στρογγυλή οπή πείρου που αντιστοιχεί στην υπάρχουσα βάση κολόνας και έχει πλάτος 1.340 μ. Ο ελεύθερος χώρος μεταξύ των πλακών... είναι 6.680μ. Με κεντρικό ζυγό 3.380μ, οι πλάκες, μία από τις οποίες είναι ακόμη διαθέσιμη, έχουν τις εξής διαστάσεις = 6.68oμ. Αυτή η υπόθεση είναι σωστή η φθαρμένη πέτρα ακριβώς ανάμεσα σε αυτήν που στήριζε την κολόνα και αυτή που πάνω στο οποίο βρισκόταν η βάση.Εάν οι ενδιάμεσες στήλες ήταν οι ίδιες, θα έπρεπε κανείς να υποθέσει ότι οι 5 πλάκες...είχαν πλάτος 1.340μ. Σε αυτή την περίπτωση, τα δύο που βρίσκονται κάτω από τις βάσεις των στηλών θα βρίσκονται στη θέση των περιοχών της κάτοψης της πρόσοψης που φαίνονται διασταυρωμένα.
ΤΟΙΧΟΣ ΠΟΡΤΑΣ
Το πάχος του τοίχου της πόρτας,μπορεί ακόμα να προσδιοριστεί χάρη στους σωζόμενους λίθους θεμελίωσης και την εγκοπή για τη νοτιοδυτική γωνία του προναού του Ναού Β.
ΜΩΣΑΪΚΟ
Το δάπεδο του ναού ήταν 0,440 μ. ψηλότερο από την πλάκα του προθαλάμου. Ήταν διακοσμημένο με ελληνικό ψηφιδωτό, το οποίο, όπως συνηθιζόταν στην ελληνιστική περίοδο, είχε πολύ περίπλοκα θεμέλια. Αυτά αποτελούνταν από διάφορα επάλληλα στρώματα χονδροειδούς μωσαϊκού ασβέστη,... και κόκκινη τσιμεντοκονία,.Στους ορθοστάτες του νότιου και δυτικού τοίχου, ακριβώς πάνω από την ίντσα εργασίας που δείχνει το επίπεδο του δαπέδου, υπάρχουν μερικά τετράγωνα ( περίπου 0,11 Χ 0,11 μ.), κακώς κατασκευασμένες τρύπες δοκού. Μπορεί να είχαν ξύλινο δάπεδο πολύ όψιμους χρόνους όταν ο ναός χρησιμοποιήθηκε για οικιστικούς σκοπούς.
ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
Ο ναός είχε την είσοδό του από τα ανατολικά, κάτι που οφειλόταν στη διάταξη των κτισμάτων του 2ου άνδηρου II. Η κύρια πρόσοψη δείχνει δύο στήλες. Το Δυτικό Μέτωπο ήταν αρκετά απλό, οι μακριές πλευρές κλειστές. Η διάταξη της κάτοψης είναι αυτή του κλασικού ιωνικού ναού. Οι τοίχοι ήταν κατασκευασμένοι από εναλλασσόμενα τμήματα ...Οι στρώσεις των συνδετικών, που δεν ήταν πολύ ψηλές, έφταναν σε όλο το πάχος των τοίχων. Τα κυβοειδή των στρωμάτων δρομέα, από την άλλη πλευρά, αποτελούνταν από δύο σειρές κυβοειδών στο βασικό στρώμα και πιθανώς επίσης στα ανώτερα στρώματα...Ο ναός Β προέρχεται από μια εποχή που το όμορφο λευκό μάρμαρο μάλλον δεν ήταν τόσο εύκολο να το βρεις όσο το γειτονικό σκοτεινό. Ως εκ τούτου, το πραγματικό μάρμαρο χρησιμοποιήθηκε μόνο για τη διακόσμηση της πρόσοψης και για τα κάτω μέρη του κτιρίου. Δεδομένου ότι ο ναός ήταν καλυμμένος με στόκο και εξ ολοκλήρου βαμμένος, η ποικιλία των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή του δεν είχε άλλη σημασία....
ΚΙΟΝΟΚΡΑΝΟ
Από λευκό μάρμαρο. Όπως συνηθίζεται με τα ελληνιστικά κιονόκρανα (στην Πέργαμο και στο κιονόκρανο του βωμού, που κατά τα άλλα έχει ελληνικές μορφές), ο λαιμός της στήλης δεν είναι επεξεργασμένος. Στον παλαιότερο τρόπο, το κέντρο του μόλις βρίσκεται έξω από τον λαιμό της στήλης και περίπου στη μέση γραμμή του κυματισμού. Το πλάτος της μπροστινής όψης είναι 0,960μ. μεταξύ των εξωτερικών σημείων των . Το ύψος του κιονόκρανου είναι 0,340μ μέχρι το χαμηλότερο σημείο του Και τα δύο είδη μαρμάρου εξορύσσονταν στο ίδιο το νησί.....Οι πλαϊνές όψεις του επικαλυμμένου κιονόκρανου σχεδιάζονται σε μια σφιχτή καμπύλη και αφήνονται εντελώς λείες. Ο άβακας, που σχηματίζεται σε σχήμα κύμα, είναι διακοσμημένος με ένα κύμα σε σχήμα καρδιάς από φύλλα. Το κιονόκρανο έχει μια μικρή κυλινδρική οπή πείρου στη βάση...Στο κέντρο υπάρχει η ενσωμάτωση για τα ανυψωτικά σίδερα και στην περιφέρεια υπάρχουν τρύπες .... Η τετράγωνη πλάκα κάλυψης έχει πλάτος 0,700μ. Το κιονόκρανο είναι ασιατικό-ιωνικό σε όλη του την όψη και στις λεπτομέρειες και θυμίζει τον «τύπου Πυθέου»· αν το συγκρίνεις με το κιονόκρανο του ναού στην Πριήνη, εκπλήσσεσαι από την αντιστοιχία του φύλλου καρδιάς στον άβακα...Συμφωνεί επίσης η απουσία της πλάκας στέψης που εμφανίζεται πάνω από το φύλλο καρδιάς στο ναό του Διός στη Μαγνησία. με αυτό στην Πριήνη·...Αλλά ο ναός του Διός Σωσίπολης έχει αυτή την ιδιότητα, και ο ναός μας Β είναι ακόμη πιο φτωχός λόγω της έλλειψης στολισμού στα πλαϊνά.
Υπάρχει και η κάτω πλάκα της βάσης της κολόνας. Δείχνει όχι τον αττικό ρυθμό, αλλά τον ιωνικό ρυθμό, που είναι επίσης σημάδι της πρώιμης καταγωγής του. Αυτό το κάτω μέρος της βάσης έχει πλάτος πλίνθου 1,00μ. Όπως το κιονόκρανο, είναι κατασκευασμένο από λευκό μάρμαρο και αποτελείται από την πλίνθο και τα δύο αυλάκια που περιβάλλονται από διπλές στρογγυλές ράβδους. Στο επάνω...η βάση έχει μια μικρή κυλινδρική οπή πείρου...
ΕΠΙΣΤΗΛΙΟ
Από το επιστύλιο και τη ζωφόρο, που κατασκευάστηκαν μονοκόμματα, σώζεται μόνο ένα θραύσμα από λευκό μάρμαρο, ενώ η γέφυρα ήταν από τούφα καλυμμένη με γυψομάρμαρο, όπως το πάνω μέρος των τοίχων του ναού .Είναι κατανοητό ότι το επιστύλιο ήταν κατασκευασμένο από μάρμαρο επειδή το μαλακότερο υλικό ήταν ακατάλληλο για εκτεθειμένα μέλη. Το εξωτερικό, άνω του επιστυλίου φέρει αύλακα και η ζωφόρος στο υπάρχον θραύσμα αφήνεται εντελώς λεία, το γείσο της στέψης έχει σπάσει εντελώς.
ΚΟΡΝΙΖΑ
Στις μαρκίζες του ναού στη ζωφόρο υπάρχει το γείσον και η σίμη σε ένα κομμάτι. Υπάρχουν πολυάριθμα, ως επί το πλείστον μικρότερα θραύσματα του γείσου και στις μακριές πλευρές του ναού και στην πρόσοψη του αετώματος.Το γείσο έχει ύψος 0,570 μ. με το απλό πάνω προφίλ. Η σίμη με την αψίδα είναι απότομα πάνω από την κρεμαστή πλάκα χωρίς κανένα ενδιάμεσο σύνδεσμο και έχει μια τελική πλάκα στην κορυφή...
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Το μπλε μάρμαρο μιλάει για την ηλικία του ναού, καθώς σε παλαιότερες εποχές οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν το ευγενές υλικό με φειδώ και ίσως χτισμένο με το σκούρο μάρμαρο που βρισκόταν εκεί κοντά, και επίσης χρησιμοποιούσαν τόφο επιχρισμένο με στόκο πολύ περισσότερο από ό,τι σε μεταγενέστερες εποχές. Η φύση αυτού του τύπου λίθου (ασβεστόλιθος τούφας), που ήταν κοινός στο πρώιμο ελληνιστικό Ασκληπιείο, απαιτεί μεγαλύτερη τεχνική εμπειρία από άλλα υλικά. Τα λεπτότερα προφίλ γείσου υποδεικνύονται μόνο grosso modo στο υλικό του πυρήνα και, στη συνέχεια, με έντονη λεπτομέρεια στον σοβά από στόκο. Τα τεμάχια κατεργασίας έχουν μικρές διαστάσεις επειδή ο τόφος επεξεργάζεται πιο εύκολα σε μικρά τετράγωνα τετράγωνα. Γενικά, αυτό το υλικό δεν προσελκύει την τέχνη της λιθοδομής.... Ειδικότερα, η πρώιμη ανέγερση του ναού για την Κω υποστηρίζεται από το γεγονός ότι εξακολουθεί να είναι συνηθισμένο το κούμπωμα στους πίσως αρμούς της ευθυντηρίας και των σκαλοπατιών....Με εξαίρεση την πρόσοψη, οι αρχιτεκτονικές μορφές στην πίσω στενή πλευρά και στους πλαϊνούς τοίχους του ναού ήταν εξαιρετικά λιτές και απλές. Ο ναός είναι μικρασιατικού ρυθμού και στέκεται στιλιστικά ανάμεσα στο ναό της Αθηνάς στην Πριήνη και στο ναό του Διός στη Μαγνησία. Οι ομοιότητες και με τα δύο επισημαίνονται αρκετές φορές παραπάνω.
Γεωδίφης
Πηγές:
1.Kos-Rudolf Herzog,1932
2.Ιστορία των σεισμών της Κω,2018-2023
3.Το Ασκληπιείο της Κω-Ιακ.Ζαρράφτης,1912
4.Αρχεία L.Morricone-L.Laurenzi,saia
5.Ένα φωτογραφικό ταξίδι στο Ασκληπιείο Κω [1901-2014]
https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/12/1901-2014.html
6.Παλιές Φωτογραφίες της Κω/ΦΒ
7.Το Ασκληπιείο της Κω-Β.Χατζηβασιλείου
8.Ασκληπιείο της Κω-Δ.Μποζνάκης
9.Χάρη Κάντζια, αρχαιολόγος της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου
10.Παιδί της Ρέας, τριλογία
11.Κωακοί λίθοι και κωακή λιθοξοΐα -Ειρ.Πουπάκη διατριβή, 2011
12.Αρχαίες επιγραφές για το Ασκληπιείο της Κω
https://inscriptions.packhum.org/text/349710?hs=400-406%2C586-592
12.Εγκυκοπαίδειες Britannica, Treccani και Βικιπαίδεια
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
Ασκληπιείο Κω, τέλη δεκαετίας ΄30. Ο μικρός ναός Β, του Ασκληπιού ή του Δία για άλλους του δεύτερου άνδηρου. Κίονας έτοιμος για αναστύλωση από τους Ιταλούς αρχαιολόγους...
Ασκληπιείο Κω, καλοκαίρι του 1938, ο μικρός ναός Β' του Ασκληπιού στο δεύτερο άνδηρο αποκαθίσταται από τους Ιταλούς αρχαιολόγους....
Το ακέφαλο άγαλμα του Ασκληπιού σε αίθουσα των Μεγάλων Θερμών του Ασκληπιείου, με έντονα σημάδια αποσάθρωσης του μαρμάρου λόγω υπερέκθεσης του σε εξωγενείς φυσικές δυνάμεις, αν δεν προστατευθεί άμεσα θα χαθεί για πάντα.
Ιεροί χώροι του Ασκληπιού.
Ναός Β. Ανακατασκευασμένη κάτοψη από τους Herzog- Shatzmann,1932.
Aπό το 1ο άνδηρο ο μικρός ναός του Ασκληπιού, στο βάθος η χερσόνησος της Αλικαρνασσού,2022.
.jpg)
