Αρχαιολογικοί χώροι και κλιματική αλλαγή
Το Ιερό Άλσος του Ασκληπιείου Κω το περασμένο καλοκαίρι.Φέτος, μετά από μια πολύ μεγάλη ποσότητα βροχοπτώσεων, πάνω από τον ετήσιο μέσο όρο και με τις αναμενόμενες ζεστές και ξηρές συνθήκες κατά την θερινή περίοδο, η βλάστηση και η καυστική ύλη θα να είναι ιδιαίτερα άφθονη και θέλει ιδιαίτερη προσοχή.
Πρόκειται για ένα από τα πιο γνωστά μνημεία, της χώρας μας που αποφέρει έσοδα από τον τουρισμό. Ελπίζω να έχει προβλεφθεί ο έγκαιρος καθαρισμός του όπως βέβαια και των άλλων αρχαιολογικών χώρων του νησιού.
Οι επιδεινούμενες πυρκαγιές, τα κύματα καύσωνα και η άνοδος της στάθμης του νερού έχουν ωθήσει τους Έλληνες αξιωματούχους να εξετάσουν πιο προσεκτικά την προστασία ανεκτίμητων αρχαιολογικών χώρων που προσελκύουν εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.
Ωστόσο, πολλά από τα σημεία βρίσκονται σε αγροτικές περιοχές και οι αξιωματούχοι πιστεύουν ότι χρειάζεται καλύτερος σχεδιασμός σε περίπτωση που χρειαστεί να εκκενωθούν μεγάλα πλήθη τουριστών σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Μετά από τριετή μελέτη από μερικά από τα κορυφαία επιστημονικά ιδρύματα της χώρας, το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού έχει ορίσει 19 μνημεία που χρειάζονται επειγόντως προστασία από φυσικές απειλές, ενώ αρκετά ακόμη θα ενισχυθούν έως το 2030.
Το υπουργείο αναφέρει ότι είναι η πρώτη φορά που επιχειρείται μια πανεθνική αξιολόγηση αυτού του πεδίου εφαρμογής.
Οι τοποθεσίες που εξετάζονται περιλαμβάνουν την Ολυμπία, η οποία απειλείται συστηματικά από δασικές πυρκαγιές, το αρχαίο θέατρο των Δελφών, όπου οι κατολισθήσεις αποτελούν ανησυχία, και το ιερό του Δίου, το οποίο είναι επιρρεπές σε πλημμύρες.
Η Ελλάδα έχει ήδη μειώσει τις ώρες επισκεψιμότητας στους αρχαιολογικούς δημοφιλείς χώρους της.
Ο δήμαρχος της Ολυμπίας, Αριστείδης Παναγιωτόπουλος, δήλωσε στο AFP ότι η προστασία της γενέτειρας των Ολυμπιακών Αγώνων, η οποία στεγάζει το αρχαίο στάδιο, ένα εκτεταμένο ιερό και δύο μουσεία, απαιτεί «συνεχή επαγρύπνηση».
«Η ανησυχία μας παραμένει έντονη, καθώς η περιοχή της Αρχαίας Ολυμπίας είναι εκτεταμένη, με μεγάλη έκταση πρασίνου και πυκνή, συχνά ανεξέλεγκτη, αυθόρμητη βλάστηση», δήλωσε ο Παναγιωτόπουλος.
«Παρά τις σημαντικές παρεμβάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, είναι σαφές ότι αυτές δεν επαρκούν από μόνες τους για να καλύψουν όλες τις ανάγκες».
Το 2007, οι πυρκαγιές στην Ολυμπία κατέστρεψαν το φυσικό περιβάλλον γύρω από τον αρχαιολογικό χώρο και άφησαν πίσω τους πάνω από 40 νεκρούς στην ευρύτερη περιοχή της Ηλείας.
Ο Παναγιώτης Λάττας, επικεφαλής δασολόγος της περιοχής Ηλείας, δήλωσε στο AFP ότι πιο πρόσφατα, μεγάλες πυρκαγιές έχουν ξεσπάσει στην περιοχή το 2021, το 2022 και το 2024.
Ο Λάτας σημείωσε ότι οι σημαντικές βροχοπτώσεις φέτος δημιούργησαν επιπλέον βλάστηση που πρέπει να αποψιλωθεί τόσο σε αστικές όσο και σε γεωργικές περιοχές πριν από την περίοδο των πυρκαγιών.
«Φέτος, μετά από μια πολύ μεγάλη ποσότητα βροχοπτώσεων-περίπου 40% πάνω από τον ετήσιο μέσο όρο-και με τις ζεστές και ξηρές συνθήκες που αναμένονται κατά την περίοδο της ξηρασίας, η βλάστηση θα είναι ιδιαίτερα άφθονη», είπε.
Το 2007, οι πυρκαγιές στην Ολυμπία κατέστρεψαν το φυσικό περιβάλλον γύρω από τον αρχαιολογικό χώρο.
Μακροπρόθεσμο σχέδιο
Η Ελλάδα έχει ήδη μειώσει τις ώρες επισκεψιμότητας στον πιο δημοφιλή αρχαιολογικό χώρο της, την Ακρόπολη στην Αθήνα, για να προστατεύσει τους επισκέπτες από τους καύσωνες κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας.
Αλλά η αυξανόμενη συχνότητα των ακραίων φαινομένων απαιτεί κάτι πιο εκτεταμένο.
Από το 2022 έως το 2025, επιστήμονες του Εθνικού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών εξέτασαν τις παρελθούσες και τρέχουσες κλιματικές και γεωλογικές συνθήκες στις 19 τοποθεσίες, εξετάζοντας προηγούμενες ζημιές για να βοηθήσουν στον προσδιορισμό της μελλοντικής ευπάθειας σε ακραία φαινόμενα.
Η έκθεση σε πυρκαγιές, πλημμύρες, καύσωνες και άνοδο της στάθμης της θάλασσας μελετήθηκε από μια ομάδα κλιματολόγων, γεωλόγων, μηχανικών, συντηρητών, αρχιτεκτόνων και ειδικών σε δομικά υλικά.
Εκτός από την Ολυμπία, τους Δελφούς και το Δίον, εξέτασαν εξονυχιστικά τη Βραυρώνα κοντά στην Αθήνα, τους Φιλίππους στα βόρεια, τις Μυκήνες, τη Μεσσήνη, τον Μυστρά και τον ναό του Επικούριου Απόλλωνα στην Πελοπόννησο, τα μινωικά ανάκτορα, συμπεριλαμβανομένης της Κνωσού στην Κρήτη, την αρχαία πόλη της Ρόδου, τη Δήλο και το Ηραίο στη Σάμο, τα οποία αντιμετωπίζουν διάβρωση των ακτών.
Οι κατολισθήσεις βράχων αποτελούν ανησυχητικό φαινόμενο στο αρχαίο θέατρο των Δελφών.
Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το ερευνητικό κέντρο Δημόκριτος της πρωτεύουσας συνέβαλαν επίσης στην έρευνα για τον καιρό, τις πυρκαγιές και την οικοδόμηση ανθεκτικότητας στο έργο, το οποίο είχε προϋπολογισμό άνω των 20 εκατομμυρίων ευρώ (23 εκατομμύρια δολάρια) σε περιφερειακή και εθνική χρηματοδότηση.
Το σχέδιο είναι να καλυφθεί ένα δίκτυο 40 τοποθεσιών έως το 2030, δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε συνέδριο στην Αθήνα τον περασμένο μήνα.
«Εκτεθειμένο» τοπίο
«Η πατρίδα μας έχει μια μοναδικά υψηλή πυκνότητα και ευρεία γεωγραφική κατανομή υπαίθριων μνημείων, άρρηκτα συνδεδεμένων με το τοπίο, τα οποία είναι εκτεθειμένα σε διακυμάνσεις της θερμοκρασίας, αυξημένη υγρασία, έντονες βροχοπτώσεις και ανέμους», δήλωσε η Μενδώνη στο συνέδριο.
«Η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί απαραίτητα εντελώς νέους κινδύνους από την αρχή. Συνήθως εντείνει τους υπάρχοντες, αυξάνοντας τη συχνότητα και τη σοβαρότητα τέτοιων φαινομένων.»
Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, φέτος πρόκειται να παραδοθούν νέοι αισθητήρες πυρκαγιάς σε 21 τοποθεσίες και έχουν καταρτιστεί σχέδια πυροπροστασίας για πάνω από 60 αρχαιολογικούς χώρους, ανέφερε το υπουργείο.
Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία, η Αρχαία Ολυμπία το 2024 προσέλκυσε πάνω από 300.000 επισκέπτες. Η Κνωσσός είχε πάνω από ένα εκατομμύριο και οι Δελφοί πάνω από 290.000.
Ο δήμαρχος Δελφών, Παναγιώτης Τάγκαλης, δήλωσε στο AFP ότι οι καταπτώσεις βράχων στον δρόμο Άμφισσας-Λιβαδειάς τον Νοέμβριο του 2024 προκάλεσαν «σοβαρά προβλήματα στην πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο και το μουσείο των Δελφών, καθώς και στους κατοίκους, τους εργαζομένους, τις επιχειρήσεις και τους επισκέπτες της ευρύτερης περιοχής».
Το υπουργείο Πολιτισμού τοποθέτησε συρματόπλεγμα στην πλευρά των βράχων με θέα στον αρχαιολογικό χώρο και ο δήμος δήλωσε ότι είχε καθαρίσει έναν κοντινό αγροτικό δρόμο ως εφεδρική διαδρομή έκτακτης ανάγκης για μικρά οχήματα.
«Πριν από είκοσι χρόνια ήταν απολύτως απαγορευμένο να δημιουργούνται αντιπυρικές ζώνες... σε προστατευόμενες περιοχές», είπε η Μενδώνη.
«Ευτυχώς, η νοοτροπία έχει αλλάξει».
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα phys.org
περισσότερα,
https://phys.org/news/2026-04-greece-ancient-sites-climate-checkup.html
Οι καλοκαιρινές φωτιές σβήνουν τον χειμώνα...
https://geogeodifhs.blogspot.com/2025/09/blog-post_2.html
Οι πευκοβελόνες των δασών, ως ενεργειακός πόρος