Πώς σταματούν οι μεγάλοι σεισμοί;
Το Ρήγμα Κω σημειώνεται με την κόκκινη γραμμή και τα εκτιμώμενα επίκεντρα των ιστορικών σεισμών του 554 μ.Χ και του 1933.
Παραφράζοντας τον Gabriel García Márquez: «Αντιμετώπισε τους σεισμούς σύμφωνα με αυτό που βλέπεις από αυτούς, και όχι σύμφωνα με αυτό που ακούς για αυτούς ».
Πριν από 2 ημέρες θυμηθήκαμε και τιμήσαμε μέσα από αυτή τη σελίδα τον Μεγάλο Σεισμό του ΄33, κάτι που κανένας αρμόδιος φορέας του νησιού δυστυχώς δεν έπραξε.
Έχω αναλύσει όλα αυτά τα χρόνια τι συνέβη και πως έσπασε το Ρήγμα της Κω την καταραμένη μέρα και τον ρόλο των χαλαρών εδαφών όχι μόνο της πρωτεύουσας αλλά και των κύριων οικισμών του νησιού. Όμως λιγότερο έχω μιλήσει για το πως σταμάτησε αυτό το μαρτύριο των λιγοστών δευτερολέπτων. Γιατί δεν συνέχισε το σεισμικό φαινόμενο για περισσότερο χρόνο.
Ο σεισμός εκείνη την μέρα διένυσε δεκάδες χιλιόμετρα πριν σταματήσει, φτάνοντας έως και το μέγεθος τουλάχιστον των 6,6 βαθμών και προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές. Κατά τις τελευταίες στιγμές του το έδαφος κινείτο ξαφνικά προς την αντίθετη κατεύθυνση από την κίνηση του ρήγματος.
Ήταν σαν να οδηγείς ένα γρήγορο αυτοκίνητο που ξαφνικά πατάει απότομα φρένο - το σώμα σου συνεχίζει να κινείται προς τα εμπρός, αλλά μετά κάνει απότομα πίσω προς την αντίθετη κατεύθυνση.Η φάση τερματισμού ενός σεισμού είναι παρόμοια, με την αντιστροφή της κίνησης του εδάφους να σηματοδοτεί την απότομη διακοπή της ρήξης.
Τώρα μία νέα , ενδιαφέρουσα μελέτη αναλύει πως μπορεί να σταματήσει ξαφνικά η κύρια ρήξη ενός ρήγματος ολίσθησης και κατά πάσα πιθανότητα κάτι ανάλογο συμβαίνει με ένα κανονικό ρήγμα , όπως αυτό που έσπασε την 23η Απριλίου 1933.
Σεισμική πληγή
Πώς σταματούν οι σεισμοί: Αρχεία σχεδόν σε ρήγματα αποκαλύπτουν μια παραβλεπόμενη φάση. Σεισμική «πληγή», νέα έρευνα δείχνει τι συμβαίνει όταν οι σεισμοί σταματούν ξαφνικά.
Το μέγεθος ενός σεισμού εξαρτάται από το πόσο μακριά διανύει μια ρήξη κατά μήκος μιας γραμμής ρήγματος πριν σταματήσει. Για πρώτη φορά, έχουμε πλέον παρατηρήσει άμεσα πώς ένας μεγάλος σεισμός σταματά.
Αναλύοντας σεισμικές καταγραφές που λαμβάνονται σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από τα ρήγματα, εντοπίσαμε ένα σήμα κίνησης του εδάφους που ονομάζουμε «φάση διακοπής». Καταγράφει τη στιγμή που σταματά ο σεισμός.
Αυτή η ανακάλυψη, που δημοσιεύτηκε στο Science today , παρέχει άμεσες σεισμικές αποδείξεις ότι οι μεγάλες ρήξεις σταματούν ξαφνικά, αντί να επιβραδύνονται σταδιακά.
Βοηθά επίσης στον εντοπισμό των σημείων όπου η δόνηση μπορεί να είναι ισχυρότερη κατά μήκος των ρηγμάτων ολίσθησης, κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει στον σχεδιασμό και την προετοιμασία για καταστροφές.
Οι σεισμοί αυξάνονται καθώς η ρήξη εξαπλώνεται κατά μήκος ενός ρήγματος. Όσο πιο μακριά πηγαίνει, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το μέγεθος του σεισμού. Η συντριπτική πλειοψηφία των σεισμών σταματά πριν γίνουν αρκετά μεγάλοι ώστε να γίνουν αισθητοί.
Για παράδειγμα, το δίκτυο παρακολούθησης σεισμών GeoNet έχει καταγράψει περισσότερους από 20.000 σεισμούς στην Αοτεαρόα της Νέας Ζηλανδίας τον τελευταίο χρόνο, αλλά όλοι σταμάτησαν λίγο μετά την έναρξή τους.
Ένα πολύ μικρό ποσοστό σεισμών συνεχίζεται και μπορεί να διανύσει εκατοντάδες χιλιόμετρα πριν σταματήσει, φτάνοντας έως και το μέγεθος των 9 βαθμών και συχνά προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές.
Αν και η διακοπή της ρήξης είναι σαφώς σημαντική για τον προσδιορισμό του μεγέθους του σεισμού, η ίδια η διαδικασία ήταν εξαιρετικά δύσκολο να παρατηρηθεί άμεσα.
Τα ευρήματα μιας νέας μελέτης παρέχουν πλέον στους σχεδιαστές έναν νέο τρόπο να εντοπίζουν πού είναι πιθανό να συμβούν οι πιο καταστροφικές κινήσεις του εδάφους κατά μήκος μιας γραμμής ρήγματος.
Ένα κρυφό σήμα αντίστροφης κίνησης του εδάφους
Χρησιμοποιώντας σεισμικά δεδομένα, δεδομένα GPS και δορυφορικά δεδομένα από 12 μεγάλους σεισμούς ολίσθησης παγκοσμίως, επιστήμονες βρήκαν συνεπή μοτίβα κίνησης του εδάφους στα άκρα των ρηγμάτων, τα οποία δεν παρατηρήθηκαν στα κέντρα τους.
Παρατήρησαν ότι κατά τις τελευταίες στιγμές του σεισμού, το έδαφος κινείται ξαφνικά προς την αντίθετη κατεύθυνση από την κίνηση του ρήγματος, δημιουργώντας ένα φαινόμενο «μαστίγιο».
Είναι σαν να οδηγείς ένα γρήγορο αυτοκίνητο που ξαφνικά πατάει απότομα φρένο - το σώμα σου συνεχίζει να κινείται προς τα εμπρός, αλλά μετά κάνει απότομα πίσω προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η φάση τερματισμού ενός σεισμού είναι παρόμοια, με την αντιστροφή της κίνησης του εδάφους να σηματοδοτεί την απότομη διακοπή μιας ρήξης.
Μια απεικόνιση που δείχνει τη φάση διακοπής που παράγεται από την ξαφνική ανακοπή ενός προσομοιωμένου μεγάλου σεισμού ολίσθησης.
Αυτή η εικόνα δείχνει τη φάση διακοπής που παράγεται από την ξαφνική ανακοπή ενός προσομοιωμένου μεγάλου σεισμού ολίσθησης. Εικονογράφηση από τον Jesse Kearse.
Καθώς η φάση σταματήματος φτάνει στην επιφάνεια της Γης από το βάθος, το έδαφος μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση σε κλάσμα του δευτερολέπτου και να κινηθεί προς τα πίσω έως και ένα μέτρο ή και περισσότερο.
Επειδή συμβαίνει κοντά στο ρήγμα και σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, αυτή η διαδικασία δεν είχε αναγνωριστεί στο παρελθόν. Αυτά τα σήματα γίνονται πιο σαφή μόνο με τα ολοένα και πιο πυκνά σύγχρονα δίκτυα σεισμικής παρακολούθησης.
Επιστήμονες προσομοίωσαν σεισμούς χρησιμοποιώντας αριθμητικά μοντέλα και καταφέραν να αναπαράγουν τις παρατηρήσεις φάσης τερματισμού μόνο όταν η ρήξη σταματούσε ξαφνικά. Όταν το μοντέλο ανάγκαζε μια ρήξη να επιβραδυνθεί σταδιακά, το σήμα εξαφανιζόταν.
Αυτή η κινούμενη εικόνα προσομοιώνει έναν σεισμό, δείχνοντας την απότομη ανακοπή και τη φάση διακοπής της κίνησης του εδάφους. Βίντεο από τον Jesse Kearse.
Σταματούν όλοι οι σεισμοί έτσι;
Αυτή η έρευνα επικεντρώνεται σε μεγάλους σεισμούς ολίσθησης – γεγονότα όπου το έδαφος κινείται πλευρικά κατά μήκος σχεδόν κάθετων ρηγμάτων, αντί για πάνω-κάτω.
Επειδή οι παρατηρήσεις σχεδόν σε ρήγματα είναι τόσο σπάνιες, η επιστήμη έχει σοβαρά περιορισμένα δεδομένα. Τα ρήγματα ολίσθησης παρέχουν την καλύτερη ευκαιρία για τη μελέτη αυτών των διεργασιών, επειδή συχνά διαρρηγνύονται μέχρι την επιφάνεια της Γης, όπου τα όργανα μπορούν να καταγράψουν την κίνηση του εδάφους κοντά στην πηγή.
Απότομη ανακοπή μπορεί επίσης να συμβεί σε άλλους τύπους ρηγμάτων, όπως ζώνες καταβύθισης όπου μια τεκτονική πλάκα ολισθαίνει κάτω από μια άλλη.
Χρειάζονται όμως περαιτέρω έρευνα για να επιβεβαιώσουν εάν αυτή η διαδικασία είναι κοινή σε όλους τους σεισμούς ή μόνο σε συστήματα ρηγμάτων ολίσθησης, όπως το ρήγμα του Αγίου Ανδρέα που εκτείνεται κατά μήκος των ακτών της Καλιφόρνια στις ΗΠΑ ή το αλπικό ρήγμα της Νέας Ζηλανδίας.
Το φαινόμενο ντόμινο της καταρρακτώδους ρήξης
Τα μεγάλα ρήγματα ολίσθησης αποτελούνται από μια σειρά τμημάτων, συνδεδεμένων μεταξύ τους από άκρο σε άκρο.
Για να γίνουν μεγάλα γεγονότα, οι σεισμοί που κινούνται σε αυτά τα δίκτυα ρηγμάτων πρέπει να διασπάσουν πολλά τμήματα ταυτόχρονα.
Στα σεισμικά δεδομένα από ένα τέτοιο συμβάν στην Τουρκία-Συρία το 2023, έδειξαν ότι καταγράφηκαν φάσεις τερματισμού τόσο στο τέλος του σεισμού όσο και στις άκρες των εσωτερικών τμημάτων.
Αυτή η συμπεριφορά σταματήματος-εκκίνησης κατά τη διάρκεια ενός μόνο συμβάντος σημαίνει ότι μια ρήξη σεισμού σταματά απότομα στο τέλος ενός τμήματος του ρήγματος, πριν προκαλέσει μια ολίσθηση στο γειτονικό του τμήμα, σαν ένας καταρράκτης από πτώση ντόμινο.
Πώς αυτό βοηθά τους ανθρώπους που ζουν κοντά σε ρήγματα
Η διακοπή των φάσεων βοηθά στον εντοπισμό των σημείων όπου η σεισμική δόνηση μπορεί να είναι πιο έντονη.
Η νέα έρευνα δείχνει ότι αυτά τα σήματα εμφανίζονται κοντά στα άκρα των ρήξεων και στα όρια μεταξύ των τμημάτων των ρηγμάτων - σημεία όπου οι σεισμοί είναι πιο πιθανό να σταματήσουν.
Αυτό σημαίνει ότι η ισχυρότερη και πιο σύνθετη δόνηση είναι πιθανό να συμβεί στις άκρες των τμημάτων του ρήγματος, αντί για το κέντρο τους.
Για συστήματα ρηγμάτων ολίσθησης, αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο επειδή τα τμήματα και τα άκρα των ρηγμάτων μπορούν να χαρτογραφηθούν πριν από έναν σεισμό.
Αυτό επιτρέπει στους επιστήμονες και τους πολεοδόμους να εντοπίζουν τοποθεσίες όπου αναμένεται να συμβούν καταστροφικές κινήσεις εδάφους.
Η ενσωμάτωση των φάσεων διακοπής στα μοντέλα κινδύνου θα βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο προβλέπουμε τους σεισμούς για πόλεις κοντά σε ρήγματα, όπως η πρωτεύουσα της Νέας Ζηλανδίας, Γουέλινγκτον.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα theconversation
περισσότερα,
Stopping phase reveals abrupt arrest of large strike-slip earthquakes- Jesse Kearse https://orcid.org/0000-0003-1223-2549 and Yoshihiro Kaneko
https://www.science.org/doi/10.1126/science.aef3733
https://theconversation.com/seismic-whiplash-new-research-shows-what-happens-when-earthquakes-stop-suddenly-280846
https://phys.org/news/2026-04-earthquakes-fault-uncover-overlooked-phase.html
Ο Μεγάλος Σεισμός του 1933 μέσα από εικόνες και καρτ ποστάλ εποχής!
https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/12/1933.html
«Οκτώ και Κάτι, 23 Απριλίου 1933», [e-book]
https://geogeodifhs.blogspot.com/2022/04/23-1933-e-book.html
Γεωστοχασμοί,2010 [e-book]
https://geogeodifhs.blogspot.com/2023/01/2010-e-book.html
23 Απριλίου 1933, η αποφράδα ημέρα -Μέρος πρώτο
https://geogeodifhs.blogspot.com/2010/06/23-1933.html
Γιατί έγινε ο σεισμός του 1933 -Μέρος δεύτερο
https://geogeodifhs.blogspot.com/2010/06/1933.html
Ο νέος χάρτης σεισμικής επικυνδυνότητας της Ελλάδας, για περίοδο επανάληψης 475 χρόνια, από το ΑΠΘ.Ακολουθεί τις οδηγίες του αναθεωρημένου ευρωπαϊκού κανονισμού Ευρωκώδικα 8 (EC8), ο οποίος καθορίζει τους κανόνες για τη μελέτη, κατασκευή, αποτίμηση και ενίσχυση κτιρίων και τεχνικών έργων στην Ευρώπη και όχι μόνο.
