Τα ποτάμια παγκοσμίως αποκαλύπτουν αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου
Γεωργία κατά μήκος ενός ποταμού στην Κένυα. Η υψηλότερη εισροή θρεπτικών συστατικών στα ποτάμια οδηγεί στη συσσώρευση αερίων του θερμοκηπίου παγκοσμίως. Από: Ricky Mwanake, KIT.
Τα ποτάμια παγκοσμίως αποκαλύπτουν αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου που είχε παραβλεφθεί εδώ και δεκαετίες.
Δέχονται σοβαρές πιέσεις: θερμαίνονται, χάνουν οξυγόνο και, ως αποτέλεσμα, εκπέμπουν αυξανόμενες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου. Ερευνητές στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο Καρλσρούης (KIT) έχουν πλέον ποσοτικοποιήσει αυτές τις παγκόσμιες τάσεις σε μια περίοδο άνω των δύο δεκαετιών. Τα αποτελέσματά τους δείχνουν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας και η ανθρωπογενής χρήση γης μεταμορφώνουν ριζικά τα ποτάμια συστήματα, με σοβαρές συνέπειες για το κλίμα. Τα ευρήματα έχουν δημοσιευτεί στο Global Change Biology .
Τα ποτάμια είναι βιότοποι, πηγές νερού και διαμορφωτές ολόκληρων πολιτιστικών τοπίων. Συνεπώς, οι τοπικές επιπτώσεις είναι σοβαρές όταν η γεωργία και η βιομηχανία ασκούν πίεση στα ποτάμια συστήματα. «Τα ποτάμια διαδραματίζουν επίσης βασικό ρόλο στο παγκόσμιο κλιματικό σύστημα», δήλωσε ο Δρ. Ralf Kiese του Ινστιτούτου Μετεωρολογίας και Κλιματικής Έρευνας - Ατμοσφαιρικής Περιβαλλοντικής Έρευνας (IMKIFU) στην Πανεπιστημιούπολη Alpin του KIT στο Γκάρμις-Παρτενκίρχεν. «Παρατηρούμε όλο και περισσότερο ότι τα ποτάμια γίνονται σημαντική πηγή αερίων του θερμοκηπίου».
Αυτό οφείλεται κυρίως σε βιογεωχημικές διεργασίες αποσύνθεσης που περιλαμβάνουν μικροοργανισμούς: Ο οργανικός άνθρακας και τα θρεπτικά συστατικά που εισέρχονται στα ποτάμια από τη γεωργία ή τα λύματα μετατρέπονται σε διοξείδιο του άνθρακα, υποξείδιο του αζώτου και μεθάνιο - αέρια του θερμοκηπίου με αρνητικές επιπτώσεις στην ατμόσφαιρα.
Η μηχανική μάθηση συμπληρώνει τα δεδομένα που λείπουν
Για μια πρώτη παγκόσμια ποσοτικοποίηση αυτών των τάσεων, οι ερευνητές συνδύασαν δεδομένα μετρήσεων με δορυφορικούς χάρτες και μηχανική μάθηση. Η μελέτη τους βασίζεται σε μετρήσεις παραμέτρων νερού από περισσότερες από 1.000 τοποθεσίες παρακολούθησης ποταμών. Συνέδεσαν αυτές τις μετρήσεις με παγκοσμίως διαθέσιμες δορυφορικές πληροφορίες σχετικά με τη βλάστηση, την ακτινοβολία και την τοπογραφία.
Με βάση αυτά τα συνδυασμένα δεδομένα, οι υπολογισμοί που χρησιμοποιούν μοντέλα μηχανικής μάθησης αποκάλυψαν πώς αυτοί οι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν τις θερμοκρασίες του νερού, τα επίπεδα οξυγόνου και την αύξηση των συγκεντρώσεων αερίων του θερμοκηπίου. Στη συνέχεια, οι ερευνητές εφάρμοσαν τα δεδομένα σχέσης που προέκυψαν σε περισσότερες από 5.000 επιπλέον λεκάνες απορροής παγκοσμίως για να ανακατασκευάσουν, για πρώτη φορά, συνεπείς χρονοσειρές από το 2002 έως το 2022, ακόμη και για περιοχές όπου δεν υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα μετρήσεων.
Οι αξιολογήσεις αποκάλυψαν σαφείς παγκόσμιες τάσεις: τα ποτάμια θερμαίνονται, χάνουν οξυγόνο και γίνονται ολοένα και πιο κορεσμένα με αέρια του θερμοκηπίου. «Κατά μέσο όρο, η περιεκτικότητα σε οξυγόνο μειώνεται κατά 0,058 χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο και δεκαετία, πολύ πιο γρήγορα από ό,τι στις λίμνες και τους ωκεανούς. Ταυτόχρονα, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, μεθανίου και υποξειδίου του αζώτου αυξάνονται», δήλωσε ο Δρ. Ricky Mwanake του IMKIFU, ο οποίος ήταν κυρίως υπεύθυνος για τους υπολογισμούς.
«Συνολικά, εκτιμούμε ότι οι πρόσθετες ανθρωπογενείς εκπομπές από τα ποτάμια κατά την περίοδο μελέτης από το 2002 έως το 2022 ανήλθαν σε περίπου 1,5 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους ισοδυνάμου CO₂. Αυτές οι πρόσθετες εκπομπές δεν λήφθηκαν υπόψη στους υπάρχοντες παγκόσμιους προϋπολογισμούς για τα αέρια του θερμοκηπίου.»
Η κλιματική αλλαγή και η χρήση γης είναι παράγοντες που οδηγούν σε εκπομπές ρύπων
Οι ραγδαίες αλλαγές είναι ιδιαίτερα εμφανείς σε περιοχές με αυξανόμενη χρήση γεωργικής γης και αστικοποίηση, όπου η αύξηση της θερμοκρασίας του νερού συμπίπτει με αυξημένες εισροές θρεπτικών συστατικών και οργανικού άνθρακα. Αυτό επιταχύνει τις μικροβιακές διεργασίες και δημιουργεί θερμά σημεία στα οποία οι δυσμενείς παράγοντες ενισχύονται μεταξύ τους, οδηγώντας στη συσσώρευση αερίων του θερμοκηπίου στο νερό. Ως αποτέλεσμα, τα ποτάμια μπορούν να γίνουν σημαντικοί εκπομποί αερίων του θερμοκηπίου.
«Αν καταφέρουμε να προστατεύσουμε καλύτερα τα ποτάμια μειώνοντας τις εισροές επιβλαβών ουσιών, αυτό το φαινόμενο μπορεί να αντιστραφεί», δήλωσε ο Mwanake. «Αυτό σημαίνει ότι η προστασία των ποταμών δεν είναι τίποτα λιγότερο από την ενεργή προστασία του κλίματος».
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα phys.org
περισσότερα,
Ricky Mwangada Mwanake et al, Rising Global Riverine Deoxygenation Rates and GHG Emissions Driven by the Synergistic Effects of Warming and Anthropogenic Land Use Expansion, Global Change Biology (2026). DOI: 10.1111/gcb.70828
Global Change Biology
Τεχνολογικό Ινστιτούτο Καρλσρούης
https://phys.org/news/2026-04-rivers-worldwide-reveal-greenhouse-gas.html
