Ηφαιστειακά νησιά λάσπης στο Αζερμπαϊτζάν
Μια σχολή από ηφαιστειακά νησιά λάσπης στο Αζερμπαϊτζάν.
Τα νησιά σε σχήμα γυρίνου κατά μήκος της χερσονήσου Absheron δημιουργήθηκαν από εκρηκτικές εκρήξεις ηφαιστείων λάσπης και ανασχηματίστηκαν από τη διάβρωση.
Δορυφορική άποψη μιας καφέ χερσαίας περιοχής σε σχήμα γυρίνου, περικυκλωμένης από γαλαζοπράσινα νερά.
Μεγάλες εκβολές λασπωδών ιζημάτων είναι ορατές πίσω από νησιά που δημιουργήθηκαν από ηφαίστεια λάσπης σε μια εικόνα που τραβήχτηκε στις 30 Αυγούστου 2025 από το OLI (Operational Land Imager) στο Landsat 8 .
Με την αφθονία των φυσικών διαρροών αερίου και των πυρκαγιών, το Αζερμπαϊτζάν έχει από καιρό αποκαλεστεί « η γη της φωτιάς ». Ωστόσο, τα φλεγόμενα βουνά είναι μόνο ένα από τα γεωλογικά θαύματα που βρίσκονται στη μικρή ευρασιατική χώρα στην Κασπία Θάλασσα.
Το Αζερμπαϊτζάν φιλοξενεί επίσης τουλάχιστον 220 ηφαίστεια λάσπης, σύμφωνα με στοιχεία της κυβέρνησης του Αζερμπαϊτζάν, αν και ορισμένοι ερευνητές τοποθετούν τον συνολικό αριθμό πιο κοντά στα 350. Αυτή θεωρείται μία από τις υψηλότερες συγκεντρώσεις ηφαιστείων λάσπης στη Γη.
Τα λασποηφαίστεια - καθώς και οι διαρροές αερίων- βρίσκονται μέσα σε ιζηματογενείς λεκάνες όπου οι γεωλογικές συνθήκες έχουν επιτρέψει τη συσσώρευση υδρογονανθράκων . Τέτοιες λεκάνες συνήθως έχουν υγρά και αέρια, όπως πετρέλαιο και μεθάνιο, παγιδευμένα κάτω από ιζηματογενή πετρώματα και υπό υψηλή πίεση. Αντί να εκρήγνυνται λιωμένη λάβα, τα λασποηφαίστεια συνήθως εκτινάσσουν ψυχρούς πολτούς λάσπης, νερού, μεθανίου και άλλων αερίων. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο σχηματίζονται από τα υπολείμματα θαλάσσιων οργανισμών, όπως το φυτοπλαγκτόν και τα φύκια, τα οποία εγκαθίστανται στον πυθμένα του ωκεανού και αργότερα μετασχηματίζονται από την πίεση και τη θερμότητα.
Πολλά από τα λασποηφαίστεια του Αζερμπαϊτζάν συγκεντρώνονται κοντά στις πόλεις Μπακού και Κομπουστάν στη χερσόνησο Αμπσερόν, μια περιοχή όπου οι δομικές πτυχές και τα ρήγματα στο τοπίο έχουν δημιουργήσει ρωγμές που επιτρέπουν στην πλούσια σε μεθάνιο λάσπη να κινηθεί προς την επιφάνεια. Στην ξηρά, τα λασποηφαίστεια συνήθως σχηματίζουν κωνικές δομές ύψους από 20 έως 400 μέτρα (70 έως 1.300 πόδια) και διαμέτρου 100 έως 4.500 μέτρα.
Υπάρχουν επίσης τουλάχιστον 140 υποθαλάσσια ηφαίστεια λάσπης στη Νότια Κασπία Θάλασσα κατά μήκος των ακτών του Αζερμπαϊτζάν, συμπεριλαμβανομένων 8 νησιών στο αρχιπέλαγος του Μπακού. Η παραπάνω δορυφορική εικόνα δείχνει ένα από αυτά, το Xərə Zirə Adası (γνωστό και στα ρωσικά ως Ostrov Bulla) σε σχήμα γυρίνου, το οποίο είχε βίαιες εκρήξεις το 1961 και το 1995 και εξακολουθεί να έχει δύο «ασθενώς ενεργές» ηφαιστειακές εκβολές λάσπης, δήλωσε ο γεωλόγος του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας, Mark Tingay. Το γειτονικό νησί στα βορειοδυτικά, το Duvannı (Ostrov Duvannyy), είναι ορατό στην ευρεία προβολή παρακάτω. Εξερράγη το 2006 και εξακολουθεί να έχει ενεργές εκβολές στη βόρεια πλευρά του.
«Οι «ουρές» των νησιών πιθανότατα προκαλούνται από ρεύματα που διαβρώνουν τις αδύναμες αποθέσεις λάσπης τους», είπε ο Τίνγκεϊ. «Μοιάζουν με σωρούς διαβρωμένων και επαναποτιθέμενων ιζημάτων που σχηματίστηκαν στην υπήνεμη πλευρά του νησιού, όπου η δράση των ρευμάτων και των κυμάτων έχει τη μικρότερη επίδραση».
Τέσσερα ηφαιστειακά νησιά λάσπης σε σχήμα γυρίνου είναι ορατά κατά μήκος της Κασπίας Θάλασσας σε αυτήν την εικόνα που τραβήχτηκε στις 30 Αυγούστου 2025 από το OLI (Operational Land Imager) του Landsat 8 .
Υπάρχουν δύο ακόμη νησιά σε σχήμα γυρίνου στα νότια, με «ουρές» ιζημάτων επίσης προσανατολισμένες προς τα νοτιοδυτικά. Ένα από αυτά - το Səngi Muğan Adası (Ostrov Svinoy) - είναι γνωστό για τις ιδιαίτερα βίαιες εκρήξεις του, πιο πρόσφατα το 2002 και το 2008, είπε ο Tingay. Ένα από τα πιο διαβόητα γεγονότα συνέβη το 1932, όταν, χωρίς προειδοποίηση, απελευθέρωσε μια πύρινη σφαίρα ύψους 150 μέτρων σε μια έκρηξη που προκάλεσε 13 τραυματισμούς και σχεδόν κατέστρεψε τον φάρο του νησιού, πρόσθεσε.
Αν και τα λασπώδη ηφαίστεια είναι ενδιαφέροντα για τους γεωλόγους και συχνά δείκτες υπόγειων ορυκτών καυσίμων, μπορεί να είναι απρόβλεπτα και ενέχουν κινδύνους. «Έχουν τη δυνατότητα για «παροξυσμικές εκρήξεις» - σύντομες αλλά εξαιρετικά βίαιες εκρήξεις», δήλωσε ο Τίνγκεϊ. «Μερικές φορές τροφοδοτούν τεράστιες πύρινες σφαίρες και έχουν δημιουργήσει ολόκληρα νέα νησιά μέσα σε λίγα λεπτά».
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα Παρατηρητήριο της Γης
περισσότερα,
Εικόνες του Παρατηρητηρίου της Γης της NASA από τη Lauren Dauphin, χρησιμοποιώντας δεδομένα Landsat από την Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ. Άρθρο από τον Adam Voiland.
https://science.nasa.gov/earth/earth-observatory/a-school-of-mud-volcano-islands-in-azerbaijan/