Σημαντικές υποθαλάσσιες ανακαλύψεις στα ανοιχτά της Καρπάθου και της Κάσου
Το νησί της Καρπάθου, που αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο και αιώνες αργότερα στη λογοτεχνία του Ιουλίου Βερν, έγινε το σκηνικό για την πρώτη συστηματική υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα που διεξήχθη στην γύρω περιοχή, μια παρέμβαση που κατέστησε δυνατή την καταγραφή ορατών καταλοίπων που σχετίζονται με τις αρχαίες θέσεις Βρυκούς (Βρουκούντα) και Νίσυρο, δύο από τις τέσσερις πόλεις που αποτελούσαν την λεγόμενη τετράπολη της Καρπάθου, την οποία αναφέρει ο Στράβων στα Γεωγραφικά του (Χ, 5.17).
Μια μακροχρόνια υποβρύχια μελέτη στα ανοικτά των ακτών της Καρπάθου και της Κάσου αποκάλυψε μια αξιοσημείωτη συγκέντρωση ιστορικών λειψάνων που εκτείνονται σε διάστημα άνω των 2.600 ετών.
Οι εργασίες ξεκίνησαν το 2019 και εκτελούνται από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων της Ελλάδας σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, το οποίο αποτελεί μέρος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.
Οι ερευνητές έχουν επικεντρώσει μεγάλο μέρος της προσοχής τους στα νερά κοντά στις αρχαίες τοποθεσίες Βρυκούντος και Νισύρου - δύο μέλη του συμπλέγματος των τεσσάρων πόλεων που κάποτε αναφέρονταν ως «τετράπολη της Καρπάθου» από τον γεωγράφο Στράβωνα. Η Κάρπαθος, ένα από τα μεγαλύτερα νησιά των Δωδεκανήσων, βρίσκεται στο νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Εμφανίζεται στην πρώιμη ελληνική λογοτεχνία, συμπεριλαμβανομένων των έργων του Ομήρου, και συνδέεται με μυθολογικές παραδόσεις που την αναφέρουν ως την πατρίδα του Τιτάνα Ιαπετού και τη γενέτειρα του Πρωτέα. Μέχρι στιγμής, η ομάδα έχει ολοκληρώσει περισσότερες από 120 καταδύσεις, εξερευνώντας βάθη μεταξύ 3 και 45 μέτρων.
Η περιοχή έρευνάς τους εκτείνεται στη βόρεια Κάρπαθο και στο κοντινό νησί Σαρία. Αυτό που βρήκαν αποτελεί ένα σχεδόν αδιάσπαστο αρχείο ανθρώπινης δραστηριότητας, που εκτείνεται από τα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ. έως τις αρχές του 1800. Ανάμεσα στα ευρήματα που ξεχωρίζουν είναι τέσσερα αρχαία ναυάγια και ένα πιο πρόσφατο.
Αυτά τα ερείπια προσφέρουν ενδείξεις για τα εμπορικά δίκτυα και τη ναυσιπλοΐα κατά τη διάρκεια πολλών αιώνων. Η ομάδα κατέγραψε επίσης τμήματα εμπορικών πλοίων, ίχνη λιμενικών κατασκευών και πάνω από 20 άγκυρες που χρονολογούνται από τη Βυζαντινή περίοδο.
Όταν τα στοιχεία αυτά συνυπολογίζονται με τα ερείπια σπιτιών και εκκλησιών στην περιοχή του Τρίστομου, καταδεικνύουν τη σημασία της περιοχής ως εμπορικού κόμβου και στρατηγικής θέσης, ειδικά κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.
Για την καταγραφή των αρχαιολογικών χώρων, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν σύγχρονα εργαλεία όπως η υποβρύχια φωτογραμμετρία και η γεωχωρική χαρτογράφηση. Αυτές οι μέθοδοι επιτρέπουν την εξαιρετικά ακριβή καταγραφή και τη δημιουργία λεπτομερών ψηφιακών ανακατασκευών, οι οποίες θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μελλοντική μελέτη, εργασίες συντήρησης, ακόμη και εικονική πρόσβαση για το κοινό.
Το έργο συγκέντρωσε περισσότερους από σαράντα ειδικούς από διαφορετικούς τομείς. Στους συμμετέχοντες περιλαμβάνονταν εμπειρογνώμονες από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπολογικών Ερευνών του Μεξικού (INAH) και το Νορβηγικό Ναυτικό Μουσείο, γεγονός που υπογράμμισε τη διεθνή εμβέλεια της προσπάθειας.
Η οικονομική υποστήριξη προήλθε από ένα μείγμα δημόσιων φορέων και ιδιωτικών οργανισμών. Οι συνεισφέροντες κυμαίνονταν από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών έως την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή και το Φιλανθρωπικό Ίδρυμα Baltic Exchange, μαζί με άλλους χορηγούς. Οι τοπικές αρχές και διάφοροι φορείς παρείχαν επίσης τεχνική και υλικοτεχνική βοήθεια.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα heritagedaily.com
περισσότερα,
Εικόνες: Ε. Διαμαντής
Πηγές: Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας
https://www.heritagedaily.com/2026/03/major-underwater-discoveries-off-karpathos-and-kasos/157633#google_vignette
https://www.labrujulaverde.com/en/2026/03/shipwrecks-byzantine-anchors-and-port-remains-discovered-north-of-the-greek-island-of-karpatos/