Ορυκτά και Μύθοι
Ένα πρόσφατο βιβλίο εξερευνά τη γεωλογία μέσα από το πρίσμα της επιστήμης, της ιστορίας και του πολιτισμού.
Κάτω από έναν μεταλλικό ουρανό: Ένα ταξίδι μέσα από ορυκτά, απληστία και θαυμασμό.Philip Marsden. 352 pp. Counterpoint, 2025. $29.
Ο ταξιδιωτικός συγγραφέας Philip Marsden κάνει δύο ταξίδια στο νεότερο βιβλίο του, Under a Metal Sky: A Journey Through Minerals, Greed, and Wonder : a physical trek through old miners, museums, and trade roads all the Europe [Κάτω από έναν Μεταλλικό Ουρανό: Ένα Ταξίδι Μέσα από Ορυκτά, Απληστία και Θαύμα: Μια φυσική πεζοπορία μέσα από παλιούς μεταλλωρύχους, μουσεία και εμπορικούς δρόμους σε όλη την Ευρώπη] μια φιλοσοφική περιπλάνηση στις ευρωπαϊκές σκέψεις και πεποιθήσεις για τα ορυκτά, την εξόρυξη και τη Γη κατά τη διάρκεια της ιστορίας.
Ο τίτλος προέρχεται από μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση στους αρχαίους μύθους ότι ο ουρανός ήταν φτιαγμένος από μέταλλο: τα αστέρια ήταν φώτα που έλαμπαν μέσα από τρύπες στο μέταλλο και οι μετεωρίτες ήταν μικρά κομμάτια που είχαν πέσει.
Όπως γράφει ο Marsden, στην κλασική και αλχημική κοσμολογία, όλα τα παραπάνω έχουν ένα αντίστοιχο παρακάτω. Στόχος του σε αυτό το κείμενο είναι η αναζήτηση αυτής της σύνδεσης μεταξύ των ορυκτών στο έδαφος και της φύσης των ουρανών μέσω του ανθρώπινου κόσμου που βρίσκεται ενδιάμεσα.
Το βιβλίο ξεκινά με την επίπονη ανασκαφή ενός μεγάλου αμμωνίτη από τον Marsden, ενός παιδιού σχολικής ηλικίας, που αποτέλεσε την πηγή (ή ίσως το ερέθισμα) του παιδικού του ενδιαφέροντος για τη γεωλογία. Στη συνέχεια, η ιστορία κάνει μια βουτιά στην πρώιμη ανθρώπινη ιστορία με ένα σύντομο κεφάλαιο για το πώς η εξόρυξη και η χρήση της ώχρας βοήθησαν τους πρώτους ανθρώπους να αναπτυχθούν γνωστικά. Από εκεί, ο συγγραφέας επισκέπτεται ένα εγκαταλελειμμένο ορυχείο κασσίτερου στην Κορνουάλη. Ο Marsden δηλώνει την πρόθεσή του να ακολουθήσει τη διαδρομή που θα μπορούσε να έχει διανύσει ένα ραβδί κασσίτερου στο αρχαίο του ταξίδι για να μετατραπεί σε μπρούντζο - μια ενδιαφέρουσα πιθανή διαδρομή για το υπόλοιπο του βιβλίου, η οποία δυστυχώς ξεχνιέται λίγο αργότερα. Αυτή η ιστορία ακολουθείται από κεφάλαια για άλλα ορυκτά και μέταλλα, όπως ο σλοβενικός υδράργυρος, το τσεχικό ράδιο, οι βοημικοί αερόλιθοι (μετεωρίτες) και ο μπρούντζος από οπουδήποτε και παντού, πριν το βιβλίο κλείσει με 6 σελίδες για το λίθιο και μερικές ακόμη για το έδαφος. Το γιατί ο συγγραφέας επέλεξε αυτά τα προϊόντα δεν εξηγείται ποτέ, αν και όλα είναι ορυκτά, μέταλλα ή πετρώματα που έχουν διαμορφώσει την ανθρώπινη σκέψη με διαφορετικούς, βαθείς τρόπους.
Ο Μάρσντεν καθοδηγεί επιδέξια τον αναγνώστη μέσα από τους ρόλους που έχει διαδραματίσει κάθε μία από τις επιλογές σε όλη την ιστορία, δίνοντας έμφαση σε σημεία ενδιαφέροντος και σε πληροφορίες για συγκεκριμένες τοποθεσίες, αντί για συστηματική κάλυψη. Κάθε κεφάλαιο ξεκινά με μερικές γενικές σκέψεις σχετικά με το επιστημονικό, ιστορικό και μερικές φορές μυθολογικό υπόβαθρο του εμπορεύματος. Ακολουθεί το φυσικό ταξίδι που κάνει ο Μάρσντεν, επισκεπτόμενος ορυχεία, μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και εκθέσεις ορυκτών. Στοχαστικοί, πολύχρωμοι, μερικές φορές περίεργοι χαρακτήρες ρέουν από δίπλα τους: ένας καπετάνιος ποταμόπλοιου, ένας συλλέκτης μολδαβίτη, ένας χρυσοθήρας, ένας καθηγητής που μελετά την Ερμητική λογοτεχνία. Κάθε ένα δείχνει, με διαφορετικό τρόπο, πώς η Γη εξακολουθεί να ασκεί βαθιά επιρροή στην ανθρώπινη φαντασία.
Μέσα από αυτούς τους χαρακτήρες, καθώς και από τη δική του εμπειρία, ο Marsden προσφέρει έναν εκτεταμένο προσωπικό στοχασμό σχετικά με το πώς η εξόρυξη, τα ορυκτά και τα μέταλλα έχουν επηρεάσει τις σχέσεις των ανθρώπων με τη Γη. Συνδυάζει επιλογές από κλασικούς Ευρωπαίους συγγραφείς όπως ο Γκαίτε, ο κυνηγός βράχου και ποιητής του 18ου αιώνα, του οποίου ο διάσημος χαρακτήρας, ο Φάουστ, εμφανίζεται σε πολλά κεφάλαια, προβληματίζοντας για αυτή τη σχέση.
Μια άλλη κύρια πηγή έμπνευσης είναι ο William Blake, του οποίου η βιογραφία και οι χαρακτικές καταλαμβάνουν το 1/3 του κεφαλαίου του χαλκού.Ο Marsden λέει: «Τα λόγια και οι εικόνες του Blake διαθέτουν, όπως και οι μεγαλύτερες δημιουργίες, μια έμφυτη ασάφεια, μια έμφυτη ικανότητα να δέχονται πολλαπλές ερμηνείες. Ο ερμητισμός και οι μυστικιστές επιδεικνύουν κάτι παρόμοιο - τη δύναμη να πολλαπλασιάζουν τις έννοιές τους μέχρι να συγχέουν ή να παρέχουν μια γεύση αποκαλυπτικής αλήθειας... Όπως ο Φάουστ του Γκαίτε έχει τη σύγχρονη απήχησή του και ο ερμητισμός τους νέους πράσινους οπαδούς του, έτσι είναι εύκολο να κοιτάξουμε τον Ιώβ του Blake [τη βιβλική φιγούρα, για την οποία ο Blake θα δημιουργούσε χαρακτικά] και να δούμε σε αυτόν τη συλλογική κρίση που αντιμετωπίζει ο πλανήτης».
Δυστυχώς, ο επιστημονικός αναγνώστης είναι μεταξύ εκείνων που είναι πιθανότερο να καταλήξουν μπερδεμένοι διαβάζοντας αυτό το βιβλίο, αντί να αντιληφθούν την αποκαλυπτική αλήθεια. Παρά το εμφανές πάθος και τη ζωντανή περιγραφική γραφή του Marsden, τα οποία και τα δύο εκτιμώνται ιδιαίτερα, τα πραγματικά λάθη διαποτίζουν το βιβλίο. Οι ορυκτολόγοι θα εκπλαγούν από τη δήλωση ότι υπάρχουν περίπου 450 ορυκτά στον πλανήτη, ενώ στην πραγματικότητα το τρέχον σύνολο υπερβαίνει τα 6.000. Η σφυρηλάτηση και η χύτευση αναμειγνύονται επίσης αρκετές φορές. Τα αστέρια είναι η απόλυτη πηγή μετάλλων, αλλά ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι «στον Ήλιο, ο χρυσός δεν μπορεί να δημιουργηθεί - το ασήμι και ο μόλυβδος μπορούν, αλλά όχι ο χρυσός», ο οποίος, συνεχίζει, σχηματίζεται μόνο σε σουπερνόβα. Στην πραγματικότητα, η πυρηνοσύνθεση αστέρων κύριας ακολουθίας δεν παράγει κανένα στοιχείο βαρύτερο από τον σίδηρο. Το ασήμι, ο μόλυβδος και ο χρυσός απαιτούν όλα σουπερνόβα ή συγχώνευση αστέρων νετρονίων. Υπάρχουν πολλά άλλα παραδείγματα. Τα περισσότερα από αυτά τα λάθη θα μπορούσαν να είχαν διορθωθεί με λίγα λεπτά το καθένα στην Google. Το γεγονός ότι δεν διορθώθηκαν δημιουργεί μια συνολική εντύπωση αμέλειας.
Αυτή η απροσεξία υπονομεύει την αξιοπιστία του Marsden καθώς επιστρέφει ξανά και ξανά στην απληστία που έχουν εμπνεύσει τα ορυκτά στους ανθρώπους, ένα κεντρικό θέμα του βιβλίου και του τίτλου - ωστόσο, και εδώ, κάνει λάθος σε σημαντικά γεγονότα. Η δήλωσή του ότι ένα χυτήριο χαλκού της Εποχής του Χαλκού καταβρόχθιζε 300 κιλά ξυλάνθρακα για κάθε 1 κιλό παραγόμενου χαλκού αντιπροσωπεύει μια αναλογία ξυλάνθρακα προς μέταλλο που είναι υψηλότερη από τις υψηλότερες εκτιμήσεις των αρχαιομεταλλουργών. Σε ένα άλλο τμήμα, κατηγορεί την εξόρυξη χρυσού για «αποτυχίες φραγμάτων αποβλήτων, δηλητηρίαση από υδράργυρο και κυάνιο και καταρρεύσεις σηράγγων [που] σκοτώνουν χιλιάδες ανθρώπους ετησίως». Οι γνωστοί θάνατοι σε ολόκληρο τον εμπορικό τομέα εξόρυξης στον κόσμο είναι λιγότεροι από 100 ετησίως και κυρίως από άνθρακα. Οι ετήσιοι θάνατοι από βιοτεχνική εξόρυξη είναι άγνωστοι. Η ομαδοποίηση των δύο τομέων σε μία κατηγορία και η ονομασία του «μία από τις πιο καταστροφικές βιομηχανίες στον κόσμο» είναι ανάλογη με το να βάλουμε το εμπόριο ναρκωτικών στις γωνιές του δρόμου μαζί με τα Walgreens και να αποκαλέσουμε τη διανομή φαρμακευτικών προϊόντων μία από τις πιο θανατηφόρες επιχειρήσεις στον κόσμο. Ο θάνατος και η καταστροφή σε οποιαδήποτε κλίμακα είναι αρκετά τραγικά χωρίς να τα διογκώσουμε ή να τα διαστρεβλώσουμε.
Με έντονες τις εντυπώσεις αλλά ασθενέστερα τα γεγονότα, το βιβλίο του Marsden συμπληρώνει ένα ενδιαφέρον ταξιδιωτικό ημερολόγιο των φυσικών και φιλοσοφικών ταξιδιών του στον κόσμο των ορυκτών. Ο συγγραφέας καταφέρνει να ταξιδέψει τον αναγνώστη μέσα από διάφορα ενδιαφέροντα παραδείγματα της λεπτής, σχεδόν μυστικιστικής επιρροής που η Γη και τα ορυκτά της ασκούν εδώ και καιρό στην ανθρώπινη φαντασία. Αυτό που είναι λιγότερο επιτυχημένο είναι η ικανότητα του βιβλίου να μεταφέρει οποιοδήποτε πραγματικό μήνυμα εκτός από ένα είδος αόριστης επιθυμίας να μπορούσαν όλοι να συμμεριστούν την μυστικιστική εκτίμηση του συγγραφέα για τον πλανήτη μας.
Ιζαμπέλ Φ. Μπάρτον
περισσότερα,
https://www.worldofbooks.com/en-gb/products/under-a-metal-sky-book-philip-marsden-9781783789627?sku=GOR014115370&gad_source=1&gad_campaignid=23156094416&gbraid=0AAAABBpT9j4-frN2AJ7madvDX5VvlYggN&gclid=Cj0KCQjwkYLPBhC3ARIsAIyHi3QV2Cxh9ZejE0WgzUfWu7p2NfDgiDuprk5Nhkh68t1Q4FpOCetwgxQaAhAjEALw_wcB
https://www.americanscientist.org/blog/science-culture/minerals-and-myths