Η άνοδος και η παρακμή των κοινωνιών

Από τον Όρμο της Κω, τα Κρητικά, οι Μύλοι της Λάμπης του Σκανδάριου τη στιγμή που φθάνει ο διοικητής της ιταλοκρατούμενης Δωδεκανήσου Mario Lago μαζί με άλλους αξιωματούχους, μεταφερόμενος στην Ακτή του Γιαλού με κωπήλατη κώτικη βάρκα φτιαγμένη από τα χεράκια του Μαστροδημήτρη Μάρκογλου, τη δεκαετία του ΄20. 

Ήταν η εποχή που σχεδόν όλα παράγονταν στο νησί από τους ανθρώπους του και με πρώτες ύλες κυρίως ντόπιες. Σε ένα αιώνα έχουν αλλάξει πολλά στην Κω με την κοινωνία της δημιουργίας, του αγώνα και του πόνου να έχει μεταμορφωθεί σε αυτό που σήμερα βιώνουμε.

Δίνουμε προτεραιότητα σε δευτερεύουσες, τριτεύουσες δραστηριότητες, κατευθύνσεις ενώ έχουμε παραμερίσει βασικούς κανόνες ύπαρξης, επιβίωσης των κοινοτήτων μας. Η κρίση και η λογική του αυτοδημιούργητου δεν οδηγεί πια τη σκέψη ούτε μας συμβουλεύει.

Από «αυτάρκης» κοινωνία ικανή να αυτοσυντηρηθεί , να επιβιώσει χωρίς εξωτερική βοήθεια, βασιζόμενη μόνο στις δικές της πηγές, παραγωγή και  αυτοδυναμία, με επάρκεια στις ανάγκες της μετατράπηκε σε εξαρτημένη, ανίσχυρη, και ανασφαλής όπως βέβαια συνέβη σχεδόν σε όλα τα νησιά του Αιγαίου.

Πιστεύουμε ότι ο πολιτισμός της καθημερινότητας, της κοινωνίας μας είναι πανίσχυρος, άτρωτος και παντοτινά ανεξάντλητος. 

Ο Βρετανός ιστορικός Kenneth Mackenzie Clark [1903-1983] ισχυρίστηκε ότι υπάρχουν τρεις «εχθροί» που θα μπορούσαν να ανατρέψουν ακόμη και τους πιο ισχυρούς πολιτισμούς.

Ο πρώτος εχθρός είναι ο φόβος: «ο φόβος του πολέμου, ο φόβος της εισβολής, ο φόβος της πανώλης και της πείνας, που απλώς δεν αξίζει τον κόπο να κατασκευάζεις πράγματα, να φυτεύεις δέντρα ή ακόμα και να σχεδιάζεις τις καλλιέργειες της επόμενης χρονιάς. Και ο φόβος του υπερφυσικού, που σημαίνει ότι δεν τολμάς να αμφισβητήσεις τίποτα».

Ο φόβος παραλύει έναν λαό και καταπνίγει την περιπέτεια, την εφευρετικότητα και τα μεγάλα οικοδομικά έργα. Ο φόβος οδηγεί σε στασιμότητα.

Ο δεύτερος εχθρός είναι η έλλειψη αυτοπεποίθησης. Ο Clark έβλεπε την ύστερη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός πολιτισμού που δεν πίστευε πλέον στον εαυτό του, «γεμάτο ανούσιες τελετουργίες... που κατέστρεφαν την αυτοπεποίθηση».

Όταν οι παραδόσεις και οι τελετουργίες χάνουν τη σύνδεσή τους με αυτό που τις ενέπνευσε εξαρχής, γίνονται η τέχνη της παραστατικής τέχνης ενός ετοιμοθάνατου πολιτισμού. Οι πολιτισμοί έχουν ανάγκη να πιστεύουν σε κάτι.

Τέλος, ένας πολιτισμός πεθαίνει με εξάντληση - το «αίσθημα απελπισίας που μπορεί να κατακλύσει τους ανθρώπους ακόμη και με υψηλό βαθμό υλικής ευημερίας». Μια έλλειψη σκοπού διαπερνά την κοινωνία, η οποία συχνά σβήνει μόνο από την πολιτισμική αυτοκτονία.

Όλα όσα αναλύει ο Clark αφορούν όχι μόνο τις εθνότητες αλλά και τις μικρότερες τοπικές κοινωνίες.

Οι προειδοποιήσεις του Kenneth Clark θα πρέπει να εμπνεύσουν προβληματισμό σχετικά με τον πολιτισμό και την κοινωνία μας. 

Είμαστε σίγουροι για τον εαυτό μας; Ή μήπως φοβισμένοι, δειλοί και εξαντλημένοι;

Ο σύγχρονος κόσμος μας, αρκετοί από τους συμπατριώτες μας και τους κυβερνώντες έχουν ξεχάσει πως όλο αυτό δημιουργήθηκε, πως φτάσαμε ως εδώ. Φαντάζονται ότι έχει προκύψει αυθόρμητα, χωρίς αιτία ή καταγωγή. Ξεχνάνε τη ρίζα, τη μεγάλη παράδοση από την οποία προήλθαν και δεν δίνουν πλέον σημασία σε αυτή τη διαδρομή.

Κολακεύουν και ταυτόχρονα κοροϊδεύουν τα μέλη της κοινότητας προσφέροντας μία υποσχόμενη άνεση. Όμως όσοι δέχονται την ευκολία ως αφέντη σύντομα ανακαλύπτουν ότι δεν έχουν πλέον καμία δύναμη να αντισταθούν σε τίποτα. 

Η άνεση είναι ο κύριος διαφθορέας κάθε εποχής και το κακό ανθίζει, εξαπλώνεται όταν οι «καλοί» άνθρωποι δεν λένε τις αλήθειες και δεν κάνουν τίποτα.

Μία κοινωνία μπορεί να είναι πιο σίγουρη για τον εαυτό της αν όντως τηρεί τα ιδανικά που ισχυρίζεται ότι πρεσβεύει.

«Ένας λαός που έχει ξεχάσει τις παραδόσεις του, τους προγόνους του και τις θυσίες που αγόρασαν την ελευθερία του είναι ένας λαός που έχει ήδη κατακτηθεί. Γιατί ο άνθρωπος χωρίς μνήμη κυβερνάται εύκολα και ο άνθρωπος χωρίς ρίζες καθοδηγείται εύκολα» όπως το είχε πει ο ιστορικός και δεινός ρήτορας Hilaire Belloc.

 

Γεωδίφης

Πηγές:

1.Civilisation: A Personal View- Kenneth Clark, 1969

2. «Δᾶμος ὁ Κώιων»[2021]

https://geogeodifhs.blogspot.com/2021/09/blog-post_9.html