Ο Φλεβάρης στην εθιμογραφία της Κω
«Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει», παρά τις κακοκαιρίες και την απρόβλεπτη συμπεριφορά του, θεωρείται ο μήνας προάγγελος της άνοιξης.
Στις 2 Φεβρουαρίου γιορτάζει η εκκλησία της Υπαπαντής του Σωτήρος Χριστού ή Παναγιά η Φλεβαριώτισσα στο Παλιό Πυλί.
Πρόκειται για το Καθολικό της ιστορικής Μονής της Θεοτόκου των «Καστριανών», που ίδρυσε τον 11ο αιώνα ο μοναχός Όσιος Χριστόδουλος ο Λατρηνός κατά την οκτάχρονη σχεδόν παραμονή του στο νησί της Κω.
Η Υπαπαντή -Παναγία των Καστριανών διατηρεί αγιογραφίες του 14ου αιώνα, ξύλινο τέμπλο και αρχαίους κίονες που φέρεται να προέρχονται από αρχαίο ναό της Δήμητρας ή κάποιας άλλης θεότητας που σχετίζεται με τη γόνιμη- ευήμερη γη, όπως η μητέρα των πάντων Γαία, η γονιμότητα της φύσης Κυβέλη, κά.
«Δήμητρος.Πλούτωνος καὶ Κόρης». Στο Κάστρο της Νερατζιάς υπάρχει ένας Βωμός της Δήμητρας, αργότερα του Πλούτωνα και της Κόρης. Πρόκειται για πέτρα από ασβεστολιθο με ανάγλυφη παράσταση βωμού· η επιγραφή I έχει σβηστεί· η II έχει χαραχθεί στη θέση της. Η τοποθεσία εύρεσης της στην Κω παραμένει άγνωστη. Η χάραξη της δεύτερης επιγραφής εκτιμάται του 1ου αιώνα -2ου αιώνα μ.Χ, ωστόσο το υλικό παραπέμπει σε αρκετά παλιότερη επιγραφή.
Ο Φεβρουάριος είναι ο μήνας των φυτευμάτων για τους γεωργούς της Κω. Φυτεύουν δέντρα και αμπέλια, ιδιαίτερα στις 10 του μήνα, που είναι η ελαφρόσκολη του Άη Χαραλάμπους.Προσφέρουν τότε αρτοκλασία στη μνήμη του, γιατί θεωρούν τον Άγιο προστάτη των αγροτών.
Ο Φεβρουάριος ή Φλεβάρης είναι δεύτερος μήνας του έτους κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Έχει 28 ημέρες στα κοινά έτη και 29 στα δίσεκτα, κάθε τέσσερα χρόνια.
Στην ρωμαική Κω ήταν ο δωδέκατος μήνας, ο τελευταίος μήνας του έτους αφιερωμένος στους νεκρούς και στους καθαρμούς. Σχετίζεται με τον θεό Februus, θεό των νεκρών και του κάτω κόσμου στους Ετρούσκους - ενός γνήσιου πελασγικού Ελληνικού φύλου που εγκαταστάθηκε τον 13ο αιώνα π.Χ στην Ιταλία - ο οποίος αργότερα συνδέθηκε με τη διαδικασία του εξαγνισμού.
Στην Κω προφανώς η διαδικασία του εξαγνισμού -κάθαρσης του μικρού, «κουτσού» Φλεβάρη είναι μία παλιά υπόθεση που πάει πέρα από την ρωμαική περίοδο και μπορεί να αγγίζει ακόμη και την μυκηναική περίοδο του Παλιού Πυλιού.
Ο Οβίδιος σημειώνει ότι οι αρχαίοι Ρωμαίοι έδωσαν το όνομα «februa» στα όργανα εξαγνισμού. Η αρχαία ρωμαϊκή εορτή Φεβρουάλια,τελούνταν στα μέσα του τελευταίου μήνα του ρωμαϊκού ημερολογίου, του Φεβρουαρίου την εποχή για κάθαρση και ξεκαθάρισμα.
Συγγραφείς αναφέρουν συστηματικά ότι εκδηλώσεις όπως αυτές χρησιμοποιούνταν από τους «αρχαίους», χωρίς να προσδιορίζουν ποιούς. Ο Μάρκος Τερέντιος Βάρρων τον 2ο-1ο αιώνα π.Χ αναγκάστηκε να παράσχει σαβινική προέλευση για τον όρο februo λόγω της σύνδεσής τους με το μυθολογικό παρελθόν της Ρώμης. Όμως ήταν μια αρχαϊκή λατινική λέξη που μπορεί να προέρχεται από τον μέγα θησαυρό της ελληνικής γλώσσας. Χρησιμοποιούνταν συχνά σε θρησκευτικό πλαίσιο και η θρησκευτική ορολογία μπορεί να είναι απαρχαιωμένη.
Οι τοπική εθιμογραφία επίσης προτείνει προσφορές, θυσίες και καθαρτήριες τελετές για την απομάκρυνση του κακού και την εξασφάλιση ευημερίας.
Γεωδίφης
Πηγές:
1.Παιδί της Ρέας, τριλογία
2.Ἡ ἑορτή τῆς Ὑπαπαντῆς τοῦ Κυρίου στήν Ἱερά Μονή Παναγίας Καστριανῶν στό Παλαιό Πυλί τῆς Κῶ- Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κώου καί Νισύρου κ. Ναθαναήλ
https://imkn.gr/%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CE%B7%CE%BB%CF%8E%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82/item/736-panagia_kastrianon_2023
3. Ιστορία της νήσου Κω- Β.Χατζηβασιλείου, 1990
4. Ιστοσελίδα www.dikaiosnet. Από τον Μ.Μαστρογιώργη
5. Ετρούσκοι: Οι ξεχασμένοι Έλληνες
https://arxeion-politismou.gr/2025/04/etrouskoi.html
6. Pyli Vetus [Παλιό Πυλί]
https://geogeodifhs.blogspot.com/2018/10/pyli-vetus.html
7. https://inscriptions.packhum.org/text/349988?hs=27-34
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ
Το εσωτερικό της Παναγιάς των Καστριανών σε φωτογραφία του Ανδρέα Χατζημιχαήλ,2023.