Ποιος ήταν ο Επιμένης;
Η επιγραφή της Σευθόπολης (IGBulg., III/2: αρ. 1731). Από Jordan Iliev, Andrii Zelinskyi 2025
Μια ακαδημαϊκή μελέτη επανεξετάζει μια μεγάλη επιγραφή από την αρχαία θρακική πόλη Σευθόπολη και προτείνει μια καινοτόμο ερμηνεία του Επιμένη , μιας κεντρικής και μέχρι σήμερα άγνωστης προσωπικότητας, υποδηλώνοντας ότι μπορεί να ήταν ο προσωπικός γιατρός του βασιλιά των Οδρυσών Σεύθη Γ΄ .
Τον Οκτώβριο του 1953, κατά τη διάρκεια σωστικών ανασκαφών στην κεντρική Βουλγαρία, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα ερείπια μιας προηγουμένως άγνωστης πόλης. Δίπλα στα τείχη και τα κτίριά της, σε μια περιοχή που αναγνωρίστηκε ως ναός εντός του ανακτορικού συγκροτήματος, βρήκαν μια μεγάλη πέτρινη πλάκα που έφερε μια επιγραφή στα ελληνικά.
Αυτό το κείμενο όχι μόνο έδωσε στην πόλη το όνομά της - Σευθόπολις , προς τιμήν του Θράκα βασιλιά Σεύθη Γ΄- αλλά έθεσε και ένα ιστορικό αίνιγμα που διαρκεί εδώ και δεκαετίες. Η επιγραφή, γνωστή ως η Μεγάλη Επιγραφή της Σευθούπολης , είναι ένας επίσημος όρκος που αναφέρει οκτώ άτομα, ανάμεσά τους μια ιδιαίτερα αινιγματική φιγούρα: τον Επιμένη .
Τοποθεσίες της Σευθόπολης και της Καβύλης. Από: Jordan Iliev, Andrii Zelinskyi 2025.
Το Αίνιγμα του Επιμένη
Ποιος ήταν ο Επιμένης; Το κείμενο τον τοποθετεί στο επίκεντρο μιας επίσημης συμφωνίας, αλλά δεν διευκρινίζει τον ρόλο ή το επάγγελμά του. Το έγγραφο αναφέρει ότι ο βασιλιάς Σεύθης, όντας υγιής , παρέδωσε τον Επιμένη και τα υπάρχοντά του σε έναν άλλο άνδρα ονόματι Σπάρτοκο . Η Βερενίκη , πιθανώς σύζυγος ή χήρα του Σεύθη, και τα τέσσερα παιδιά της ορκίζονται ότι ο Επιμένης θα παραδοθεί στον Σπάρτοκο για να τον υπηρετεί εφ' όρου ζωής και ότι ούτε αυτός ούτε η περιουσία του θα υποστούν βλάβη. Σε περίπτωση διαφωνίας, ο Σπάρτοκος θα ενεργήσει ως διαιτητής. Ο όρκος έπρεπε να εκτεθεί δημόσια στους ναούς της Σευθόπολης και στην κοντινή πόλη Καβύλη .
Παρά την κεντρική θέση του Επιμένη σε αυτή τη συμφωνία, η επιγραφή παραμένει σιωπηλή σχετικά με την ταυτότητά του. Δεν του δίνεται κανένας τίτλος, ούτε εξηγείται γιατί είναι τόσο πολύτιμος. Για περισσότερο από μισό αιώνα, οι ερευνητές έχουν προτείνει διάφορες θεωρίες : ότι ήταν περιφερειακός ηγεμόνας, στρατιωτικός διοικητής, υπηρέτης ναού ή ακόμα και πολιτικός πρόσφυγας που ζητούσε άσυλο. Ωστόσο, καμία από αυτές τις ερμηνείες δεν κατάφερε να εξηγήσει πειστικά όλες τις λεπτομέρειες του κειμένου.
Ένα πρόσφατο άρθρο των ερευνητών Jordan Iliev και Andrii Zelinskyi εξετάζει όλα τα στοιχεία και προτείνει μια νέα και συναρπαστική πιθανότητα: Ο Επιμένης μπορεί να ήταν γιατρός στην υπηρεσία της βασιλικής αυλής των Οδρυσών.
Σχέδιο της Σευθόπολης, που δείχνει το παλάτι και τον ναό των Μεγάλων Σαμοθρακικών Θεών. Από: Jordan Iliev, Andrii Zelinskyi 2025.
Οι συγγραφείς βασίζουν το επιχείρημά τους σε μια προσεκτική ανάγνωση της επιγραφής. Πρώτον, επισημαίνουν μια ιδιόμορφη λεπτομέρεια: το κείμενο διευκρινίζει ότι ο Σεύθης πραγματοποίησε τη μεταφορά όντας καλά στην υγεία του (στα ελληνικά, υίαινων ). Αυτή η αναφορά, σπάνια σε έγγραφα αυτού του τύπου, μπορεί να μην είναι τυχαία. Θα μπορούσε η υπηρεσία του Επιμένη να σχετίζεται με την υγεία του Σεύθη;, αναρωτιούνται οι ερευνητές.
Δεύτερον, αναλύουν τη φύση της σχέσης. Ο Επιμένης και τα υπάρχοντά του είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Παραδίδεται στον Σπάρτοκο ως ισόβιος υπηρέτης, με την προϋπόθεση ότι η περιουσία του δεν θα δημευθεί. Αυτό υποδηλώνει ότι τα εργαλεία του εμπορίου ήταν φορητά και απαραίτητα για το έργο του. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι είχε συνοδεία ή συνεργάτες, όπως θα αναμενόταν από έναν περιφερειακό ηγέτη ή μια υψηλόβαθμη στρατιωτική προσωπικότητα , σημειώνει η μελέτη. Η αξία του έγκειται στον εαυτό του και σε αυτά που κουβαλούσε.
Οι Iliev και Zelinskyi εντοπίζουν μια εντυπωσιακή ιστορική παραλληλία στη μορφή του Δημοκήδη του Κρότωνα , ενός διάσημου Έλληνα γιατρού του 6ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ηρόδοτο , ο Δημοκήδης συνελήφθη και μεταφέρθηκε στην αυλή του Πέρση βασιλιά Δαρείου Α΄ . Απολάμβανε μεγάλη βασιλική εύνοια και κατείχε πλούτο, αλλά δεν μπορούσε να εγκαταλείψει το παλάτι κατά βούληση. Υπάρχει ακόμη και ένας καταγεγραμμένος όρκος της συζύγου του Δαρείου προς αυτόν σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για μια θεραπεία. Η κατάσταση του Επιμένη -πολύτιμος αλλά χωρίς αυτονομία- φαίνεται να αντικατοπτρίζει την ίδια δυναμική ενός επαγγελματία ιατρού που συνδέεται με τον προστάτη του.
Η τοποθεσία του Επιμένη προσφέρει επίσης ενδείξεις. Διέμενε στον ναό των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης , ο οποίος, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, βρισκόταν μέσα στο ίδιο το βασιλικό παλάτι, δίπλα στην αίθουσα του θρόνου. Η φύση της υπηρεσίας του Επιμένη απαιτούσε να βρίσκεται σε στενή επαφή με τον ηγεμόνα και την οικογένειά του , υποστηρίζουν οι συγγραφείς. Αυτό ταιριάζει απόλυτα με τον ρόλο ενός προσωπικού γιατρού, ο οποίος έπρεπε να είναι διαθέσιμος ανά πάσα στιγμή στο βασιλικό οίκο.
Ένα άλλο έμμεσο επιχείρημα προέρχεται από τους θεούς που επικαλέστηκαν ως εγγυητές του όρκου. Τα αντίγραφα του κειμένου που θα ανεγέρθηκαν στην Καβύλη επρόκειτο να τοποθετηθούν στο Φωσφόριο (τον ναό της Αρτέμιδος Φωσφόρου, της «Φωτεινής») και δίπλα στον βωμό του Απόλλωνα στην αγορά. Και οι δύο θεότητες είχαν ισχυρές συνδέσεις με την ιατρική και την υγεία στον ελληνικό κόσμο. Ο Απόλλωνας ήταν θεός θεραπείας, και η Άρτεμις Φωσφόρος συνδεόταν με τον τοκετό και την ευημερία. Η επιλογή αυτών των συγκεκριμένων θεοτήτων, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να ήταν σκόπιμη, με σκοπό να ενσταλάξουν εμπιστοσύνη στον Επιμένη σχετικά με τη μελλοντική του ασφάλεια και να υπογραμμίσουν τη σημασία των ιατρικών υπηρεσιών που αναμένονταν από αυτόν.
Πώς έφτασε ο Επιμένης στην θρακική αυλή;
Η μελέτη διερευνά επίσης τις πιθανές οδούς με τις οποίες ένας γιατρός όπως ο Επιμένης θα μπορούσε να έχει φτάσει στην απομακρυσμένη αυλή των Οδρυσών, στα όρια του ελληνιστικού κόσμου . Προτείνει τρία σενάρια:
Πιθανώς ταξίδεψε από τις ελληνικές πόλεις των θρακικών ακτών, όπου οι γιατροί - ιδιαίτερα οι οπαδοί του θεού Ασκληπιού- ήταν πολύ γνωστοί, αναζητώντας τύχη και βασιλική προστασία.
Πιθανότατα συνελήφθη κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων μεταξύ του Σεύθη Γ΄ και ενός από τους διαδόχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Λυσίμαχου . Αν ήταν γιατρός στον στρατό του Λυσίμαχου, η σύλληψή του θα του είχε αποφέρει πολύτιμα λάφυρα.
Δεδομένου ότι η Βερενίκη , η οποία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαπραγμάτευση του όρκου, ήταν πιθανώς μακεδονικής καταγωγής, είναι πιθανό να έφερε μαζί της τον προσωπικό της γιατρό όταν παντρεύτηκε τον Θράκα βασιλιά. Το έθιμο της βασιλικής οικογένειας και της υψηλής αριστοκρατίας να έχουν προσωπικούς γιατρούς ήταν καθιερωμένο στη Μακεδονία.
Ιστορία της Σεπτόπολης.
Οι ερευνητές γνωρίζουν τους περιορισμούς. Δεν έχουν βρεθεί ιατρικά εργαλεία στη Σευθόπολη ή την Καβύλη, αν και τέτοια ευρήματα είναι γενικά σπάνια. Ούτε υπάρχει κάποια άλλη πηγή που να αναφέρει τον Επιμένη. Για αυτόν τον λόγο, παρουσιάζουν την ερμηνεία τους ως μια εύλογη, αλλά όχι οριστική, υπόθεση.
Η συμβολή αυτού του άρθρου είναι να ανασκοπήσει την τρέχουσα κατάσταση των γνώσεων σχετικά με τον Επιμένη της Σευθούπολης και να προσφέρει μια ερμηνεία γι' αυτόν ως ιατρού , γράφουν οι Iliev και Zelinskyi. Καταλήγουν στο συμπέρασμα: Πιστεύουμε ότι ο Επιμένης μπορεί να ήταν ο προσωπικός ιατρός της οικογένειας του βασιλιά των Οδρυσών Σεύθη Γ΄. Αυτή η υπόθεση όχι μόνο ταιριάζει με το περιεχόμενο της επιγραφής, αλλά βοηθά επίσης να διευκρινιστούν ορισμένες από τις πιο ασαφείς πτυχές της. Επιπλέον, είναι πλήρως συνεπής με τις πραγματικότητες της πρώιμης ελληνιστικής ιστορίας .
Η μελέτη τονίζει ότι, δεδομένης της σπανιότητας των δεδομένων, η διατύπωση μιας πρωτότυπης υπόθεσης μπορεί να δώσει νέα ώθηση στην έρευνα. Το αίνιγμα της πλάκας της Σευθόπολης , περισσότερα από 70 χρόνια μετά την ανακάλυψή της, παραμένει ζωντανό, και η πιθανότητα να καταγράφει τον όρκο που προστάτευε έναν βασιλικό γιατρό προσθέτει ένα συναρπαστικό νέο επίπεδο στην κατανόησή μας για τη ζωή σε μια θρακική αυλή πριν από 2.300 χρόνια.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα labrujulaverde
περισσότερα,
Jordan Iliev, Andrii Zelinskyi, Epimenes of Seuthopolis As a Possible Physician in the Odrysian Royal Court. 2025. Studies in Ancient Art and Civilisation 29 (December): 119-36. doi.org/10.12797//SAAC.29.2025.29.06
https://www.labrujulaverde.com/en/2026/01/a-2300-year-old-mystery-solved-revealing-the-identity-of-the-enigmatic-figure-mentioned-in-a-thracian-inscription/
https://earthlymission.com/seuthopolis-city-bottom-lake-bulgaria/