Πώς ένα ρήγμα μπορεί να προκαλέσει καταστροφικό σεισμό στη μεγαλύτερη πόλη του κόσμου

Τζακάρτα Ινδονησία, η μεγαλύτερη πόλη στον κόσμο (42 εκατομμύρια).

Ένας σεισμός μεγέθους έξι βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ θα προκαλούσε μεγάλες καταστροφές στην Τζακάρτα, εάν δεν εφαρμοστούν μέτρα μετριασμού του κινδύνου. 

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ένα πρόσφατα ανακαλυφθέν ρήγμα θα μπορούσε να προκαλέσει έναν καταστροφικό μελλοντικό σεισμό στην πρωτεύουσα της Ινδονησίας, Τζακάρτα.

Όταν ένας σεισμός μεγέθους 5,6 Ρίχτερ έπληξε τη Δυτική Ιάβα της Ινδονησίας νωρίς το απόγευμα στις 21 Νοεμβρίου 2022, προκάλεσε τεράστιες καταστροφές σε όλη την πόλη Τσιαντζούρ (πληθυσμός 179.000).

Πολλά από τα 300 σχολεία και τα περισσότερα από 62.000 σπίτια που υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν απλώς δεν είχαν κατασκευαστεί για να αντέξουν τον σεισμό. Ακολούθησαν περισσότεροι από 100 μετασεισμοί καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, περιπλέκοντας τις επιχειρήσεις διάσωσης, καθώς ο αριθμός των θυμάτων ξεπέρασε τους 7.000 τραυματίες και αρκετές εκατοντάδες νεκρούς.

Περίπου 75 χιλιόμετρα μακριά, στη βορειοδυτική ακτή της Ιάβας, τα πολυώροφα κτίρια στην κεντρική επιχειρηματική περιοχή της Τζακάρτα ταλαντεύτηκαν. Ο πανικός εξαπλώθηκε και οι εργαζόμενοι εγκατέλειψαν τα γραφεία τους, αλλά ελάχιστες ζημιές αναφέρθηκαν στη μεγαλύτερη πόλη της Ινδονησίας (πληθυσμός 41,9 εκατομμύρια). Ενώ οι σεισμοί είναι ένα πολύ συνηθισμένο φαινόμενο στην περιοχή, οι περισσότεροι, εξηγεί ο γεωεπιστήμονας Έκμπαλ Χουσεΐν, συμβαίνουν στον ωκεανό και στη ζώνη καταβύθισης νότια και δυτικά των μεγάλων νησιών - μακριά από τα κύρια κατοικημένα κέντρα. Αλλά αυτό μπορεί να μην ισχύει πάντα.

Ο Χουσεΐν, ερευνητής στη Βρετανική Γεωλογική Υπηρεσία, συμμετέχει σε ένα συνεργατικό έργο μεταξύ Ινδονήσιων και Βρετανών επιστημόνων που στοχεύει στην αντιμετώπιση των κινδύνων που αντιμετωπίζει η Ινδονησία - μία από τις χώρες που είναι πιο επιρρεπείς σε κινδύνους στον κόσμο.

Ένας από αυτούς τους κινδύνους είναι το σύστημα του ρήγματος Μπαρίμπις, ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων ρηγμάτων στον φλοιό της Γης που διατρέχει το μεγαλύτερο μέρος της βόρειας Ιάβας. Ο Έντρα Γκουναουάν, γεωφυσικός και καθηγητής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μπαντούνγκ στη Δυτική Ιάβα, λέει ότι οι Ινδονήσιοι γεωλόγοι γνωρίζουν από τη δεκαετία του 1990 ότι ένα ενεργό μέρος του συστήματος του ρήγματος Μπαρίμπις διασχίζει το νότιο άκρο της Τζακάρτα. «Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι ακριβώς πού βρισκόταν ή ακόμα και αν θα μπορούσε να είναι επικίνδυνο», λέει ο Χουσεΐν. «Αποδεικνύεται ότι είναι».

Ενώ οι συνάδελφοί του χαρτογράφησαν αυτό που είναι πλέον γνωστό ως το ρήγμα της Τζακάρτα, ο Gunawan εργάστηκε για την εγκατάσταση ενός νέου δικτύου οργάνων παρακολούθησης GPS σε στέγες σε όλη την πόλη. «Απλώς δεν είναι δυνατό να γίνουν υπόγειες γεωλογικές έρευνες λόγω του μεγέθους της Τζακάρτα», λέει.

Αλλά με μετρήσεις GPS, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να μετρήσουν τις κινήσεις του εδάφους σε κλίμακα χιλιοστού που μπορεί να υποδηλώνουν συσσώρευση ενέργειας που κάποια στιγμή θα απελευθερωθεί. «Και έτσι καταφέραμε να εκτιμήσουμε ότι η συνολική ποσότητα ενέργειας που είναι αποθηκευμένη αυτήν τη στιγμή ισοδυναμεί με κάτι σαν σεισμό 6,5 Ρίχτερ», λέει ο Χουσεΐν. «Είναι το είδος του σεναρίου για το οποίο δεν νομίζω ότι κανείς είναι έτοιμος».

«Ένας σεισμός μεγέθους έξι βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ θα ήταν καταστροφικός για την Τζακάρτα αν δεν κάνουμε τίποτα», συμφωνεί η Nuraini Rahma Hanifa, ειδικη στον μετριασμό του κινδύνου στο Κέντρο Έρευνας για Γεωλογικές Καταστροφές της Ινδονησίας. Όπως και στο Cianjur, πολλά από τα κτίρια κατοικιών της Τζακάρτα δεν έχουν σχεδιαστεί για να αντέχουν σεισμό μέτριου μεγέθους ή χειρότερο. «Για νέες υποδομές, οι εταιρείες ακολουθούν τους τελευταίους σεισμικούς οικοδομικούς κανονισμούς. Αλλά υπάρχει λιγότερη προσπάθεια για τα υπάρχοντα κτίρια επειδή είναι πολύ πιο δύσκολο να ανακαινιστούν».

Δεν θα επηρεαστούν μόνο οι κατοικημένες περιοχές, αν και ενδέχεται να διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. Η Τζακάρτα είναι η οικονομική καρδιά της Ινδονησίας, όπου βρίσκονται κόμβοι μεταποίησης, ενεργειακές υποδομές και λιμάνια που διαχειρίζονται το μεγαλύτερο μέρος του διεθνούς εμπορίου της Ινδονησίας. «Το ρήγμα διαπερνά τα πάντα», λέει ο Χουσεΐν. Δεν βοηθάει, προσθέτει, το γεγονός ότι η Τζακάρτα βρίσκεται σε μια βαθιά λεκάνη από χαλαρή άμμο και ιζήματα (κάτι που έχει καταστήσει την πόλη ιδιαίτερα ευάλωτη στις καθιζήσεις). «Αυτό δεν ενισχύει μόνο την κίνηση του εδάφους, αλλά και την ρευστοποίηση [όπου το κανονικά στερεό έδαφος συμπεριφέρεται προσωρινά σαν υγρό]».

Οι ιστορικές καθιζήσεις έχουν προκαλέσει την βύθιση της Τζακάρτα με ανησυχητικό ρυθμό, έως και 25 εκατοστά ετησίως σε ορισμένες περιοχές, αναγκάζοντας τελικά την ινδονησιακή κυβέρνηση να μετεγκατασταθεί σε μια νέα πρωτεύουσα, τη Νουσάνταρα. Ωστόσο, η μετεγκατάσταση δεν θα κάνει πολλά για να μετριάσει τον κίνδυνο, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της Τζακάρτα θα παραμείνει εκεί που είναι. «Η Νουσάνταρα σχεδιάζεται να είναι το νέο διοικητικό κέντρο της Ινδονησίας. Η Τζακάρτα επρόκειτο πάντα να παραμείνει η οικονομική πρωτεύουσα και το κύριο πληθυσμιακό κέντρο», λέει ο Χουσεΐν.

Η γραμμή του ρήγματος Kendeng-Baribis διέρχεται από πόλεις στη βόρεια Ιάβα.

Ενώ η ομάδα συνεργάζεται με τις κοινότητες στην Τζακάρτα για να βελτιώσει την επίγνωση του κινδύνου και να προσδιορίσει αποτελεσματικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, η προτεραιότητα για περαιτέρω έρευνα σχετικά με το ρήγμα της Τζακάρτα είναι ο συνδυασμός των πιο πρόσφατων δεδομένων GPS και δορυφόρων για τη δημιουργία μιας πιο ολοκληρωμένης εικόνας. Αυτό είναι κρίσιμο, εξηγεί η Χανίφα, επειδή το ρήγμα της Τζακάρτα είναι μόνο ένα τμήμα ενός πολύ μεγαλύτερου συστήματος που διασχίζει περίπου 500 χιλιόμετρα της Ιάβας, συμπεριλαμβανομένων άλλων μεγάλων πόλεων.

«Έχουμε πει ότι αυτό το τμήμα από μόνο του θα μπορούσε να προκαλέσει σεισμό μεγέθους 6,5 Ρίχτερ», λέει ο Χουσεΐν. «Αν όμως ολόκληρο το σύστημα υποστεί ρήξη, θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε έναν καταστροφικό σεισμό. Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα και δεν γνωρίζουμε αν αυτό είναι ακόμη δυνατό. Αυτό είναι το εφιαλτικό σενάριο».

Γεωδίφης με πληροφορίες από geographical.co.uk

https://geographical.co.uk/news/how-a-fault-line-in-indonesia-could-cause-a-devastating-quake

https://voi.id/en/news/184313

https://www.kompas.id/artikel/en-ekspedisi-susur-sesar-baribis-telusuri-potensi-dan-mitigasi-gempa-jakarta