Οι κινήσεις των τεκτονικών πλακών, όχι τα ηφαίστεια
Οι κινήσεις των τεκτονικών πλακών, όχι τα ηφαίστεια, οδήγησαν σε σημαντικές κλιματικές μεταβολές σε διάστημα 540 εκατομμυρίων ετών.
Νέα έρευνα αμφισβητεί την συμβατική άποψη, καταδεικνύοντας ότι οι μεσοωκεάνιες ράχες και τα ηπειρωτικά ρήγματα, και όχι οι ηφαιστειακές εκρήξεις, έπαιξαν τον κεντρικό ρόλο στις ατμοσφαιρικές διακυμάνσεις του άνθρακα και στις μακροπρόθεσμες κλιματικές μεταβολές σε όλο το γεωλογικό παρελθόν της Γης.
Το κλίμα της Γης έχει μεταβληθεί μεταξύ ακραίων καταστάσεων αρκετές φορές τα τελευταία 540 εκατομμύρια χρόνια, μετατοπιζόμενο από παγωμένες συνθήκες σε πολύ θερμότερους κόσμους θερμοκηπίου.
Τα κλίματα των παγωγώνων κυριάρχησαν κατά την Ύστερη Ορδοβιακή, την Ύστερη Παλαιοζωική και την Καινοζωική εποχή.
Οι θερμότερες περίοδοι συνέπεσαν με υψηλότερες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, ενώ οι μειώσεις στα αέρια του θερμοκηπίου συσχετίστηκαν με την παγκόσμια ψύξη και την εκτεταμένη παγετωνοποίηση.
Στη μελέτη τους, ο ερευνητής Μπεν Μάδερ του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης και οι συνάδελφοί του ανακατασκεύασαν τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρακας μετακινήθηκε μεταξύ ηφαιστείων, ωκεανών και βαθιά μέσα στη Γη τα τελευταία 540 εκατομμύρια χρόνια.
«Τα ευρήματά μας αμφισβητούν μια μακροχρόνια άποψη ότι οι αλυσίδες ηφαιστείων - που σχηματίστηκαν από τη σύγκρουση τεκτονικών πλακών - ήταν η κύρια φυσική πηγή ατμοσφαιρικού άνθρακα της Γης», δήλωσε ο Δρ. Μάδερ.
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι το αέριο άνθρακα που απελευθερώνεται από κενά και κορυφογραμμές βαθιά κάτω από τον ωκεανό από την κίνηση των τεκτονικών πλακών πιθανότατα οδήγησε σε σημαντικές μετατοπίσεις μεταξύ των κλιμάτων των παγετώνων και των θερμοκηπίων για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της Γης».
«Διαπιστώσαμε ότι ο άνθρακας που εκπέμπεται από τα ηφαίστεια, για παράδειγμα γύρω από τον δακτύλιο της φωτιάς του Ειρηνικού, έγινε μια σημαντική πηγή άνθρακα μόνο τα τελευταία 100 εκατομμύρια χρόνια, γεγονός που αμφισβητεί την τρέχουσα επιστημονική κατανόηση».
Η μελέτη παρέχει την πρώτη σαφή μακροπρόθεσμη απόδειξη ότι το παγκόσμιο κλίμα διαμορφώθηκε κυρίως από τον άνθρακα που απελευθερώθηκε εκεί όπου οι τεκτονικές πλάκες αποκολλώνται και όχι εκεί όπου συγκρούονται.
«Αυτή η νέα γνώση όχι μόνο αναδιαμορφώνει την κατανόησή μας για τα περασμένα κλίματα, αλλά βοηθά επίσης στη βελτίωση των μελλοντικών κλιματικών μοντέλων», δήλωσε ο Δρ. Μάδερ.
Συνδυάζοντας τις παγκόσμιες τεκτονικές ανακατασκευές των πλακών με τη μοντελοποίηση του κύκλου του άνθρακα, η ομάδα μπόρεσε να εντοπίσει πώς αποθηκεύτηκε, απελευθερώθηκε και ανακυκλώθηκε ο άνθρακας καθώς οι ήπειροι μετατοπίστηκαν.
«Τα ευρήματα της μελέτης μας βοηθούν στην εξήγηση βασικών ιστορικών κλιματικών μεταβολών, συμπεριλαμβανομένης της Ύστερης Παλαιοζωικής Εποχής των Παγετώνων, του θερμού Μεσοζωικού κόσμου του θερμοκηπίου και της εμφάνισης του σύγχρονου παγωμένου Καινοζωικού , δείχνοντας πώς οι αλλαγές στον άνθρακα που απελευθερώνεται από τις διασκορπισμένες πλάκες διαμόρφωσαν αυτές τις μακροπρόθεσμες μεταβάσεις στο κλίμα μας», δήλωσε ο καθηγητής Ντίτμαρ Μίλερ του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ.
Η έρευνα παρέχει επίσης σημαντικό πλαίσιο για το τρέχον μεταβαλλόμενο κλίμα μας.
«Αυτή η έρευνα προσθέτει σε μια μεγάλη δεξαμενή στοιχείων που αποδεικνύουν ότι η ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα της Γης αποτελεί βασικό παράγοντα για την πρόκληση σημαντικών διακυμάνσεων στο κλίμα», δήλωσε ο Δρ. Μάδερ.
«Η κατανόηση του πώς η Γη έλεγχε το κλίμα της στο παρελθόν υπογραμμίζει πόσο ασυνήθιστος είναι ο τωρινός ρυθμός αλλαγής».
«Οι ανθρώπινες δραστηριότητες απελευθερώνουν πλέον άνθρακα πολύ πιο γρήγορα από οποιαδήποτε φυσική γεωλογική διεργασία που έχουμε δει να έχει λάβει χώρα στο παρελθόν».
«Η κλιματική ζυγαριά ανατρέπεται με ανησυχητικό ρυθμό».
Τα ευρήματα δημοσιεύονται στο περιοδικό Communications Earth & Environment .
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα sci.news
περισσότερα,
B.R. Mather et al. 2026. Carbon emissions along divergent plate boundaries modulate icehouse-greenhouse climates. Commun Earth Environ 7, 48; doi: 10.1038/s43247-025-03097-0
https://www.sci.news/space/carbon-cycle-plate-tectonics-14496.html#google_vignette