Ένας χαμένος ωκεανός μπορεί να εξηγήσει τον σχηματισμό των βουνών της Κεντρικής Ασίας
Χαμένος ωκεανός μπορεί να κρύβει ενδείξεις για την ορεινή προέλευση της Κεντρικής Ασίας.
Το SciTechDaily υπογραμμίζει ότι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας υποστηρίζουν ότι ένας χαμένος ωκεανός θα μπορούσε να εξηγήσει τον σχηματισμό των βουνών της Κεντρικής Ασίας. Η μελέτη τους διερευνά πώς η εξαφάνιση αυτού του αρχαίου ωκεανού διαμόρφωσε τη γεωλογία της περιοχής, προσφέροντας νέες γνώσεις για την προέλευση των πανύψηλων οροσειρών της.
Ένας εξαφανισμένος ωκεανός μπορεί να βοήθησε στη σμίλευση των βουνών της Κεντρικής Ασίας, αναφέρει η Caspian Post μέσω του SciTechDaily .
Γεωλόγοι από το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας αναφέρουν ότι οι δυνάμεις που διαμόρφωσαν την Κεντρική Ασία κατά την εποχή των δεινοσαύρων μπορεί να προήλθαν μακριά από την ίδια την περιοχή. Η έρευνά τους υποδεικνύει τον αρχαίο ωκεανό της Τηθύος ως μια απροσδόκητη επιρροή στην άνοδο και την πτώση των βουνών σε όλη την ήπειρο κατά την Κρητιδική περίοδο.
Αντί να βασίζονται σε ένα μόνο σύνολο δεδομένων, οι επιστήμονες συνδύασαν εκατοντάδες προηγουμένως δημοσιευμένα μοντέλα θερμικής ιστορίας που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια περίπου τριών δεκαετιών έρευνας στην Κεντρική Ασία . Αντιμετωπίζοντας αυτό το τεράστιο αρχείο ως ένα ενιαίο σύνολο δεδομένων, μπόρεσαν να εντοπίσουν μακροπρόθεσμα γεωλογικά πρότυπα που μεμονωμένες μελέτες δεν μπορούσαν εύκολα να αποκαλύψουν.
Επανεξέταση καθιερωμένων εξηγήσεων
Το τραχύ έδαφος της Κεντρικής Ασίας εξηγείται συνήθως ως αποτέλεσμα αλληλεπιδρώντων τεκτονικών κινήσεων, μεταβαλλόμενων κλιμάτων και διεργασιών βαθιά μέσα στον μανδύα της Γης που δρουν τα τελευταία 250 εκατομμύρια χρόνια. Τα νέα ευρήματα υποδηλώνουν ότι αυτή η εικόνα μπορεί να είναι ελλιπής, ειδικά όσον αφορά τον ρόλο του κλίματος και της δραστηριότητας του μανδύα.
«Διαπιστώσαμε ότι η κλιματική αλλαγή και οι διεργασίες του μανδύα είχαν μικρή μόνο επίδραση στο τοπίο της Κεντρικής Ασίας , το οποίο παρέμεινε σε ένα ξηρό κλίμα για μεγάλο μέρος των τελευταίων 250 εκατομμυρίων ετών», δήλωσε ο Δρ. Σαμ Μπουν, ο οποίος ήταν μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας όταν διεξήχθη η έρευνα.
«Αντίθετα, η δυναμική του μακρινού ωκεανού της Τηθύος μπορεί να συσχετιστεί άμεσα με βραχύβιες περιόδους σχηματισμού βουνών στην Κεντρική Ασία».
Εκείνη την εποχή, ο ωκεανός της Τηθύος εκτεινόταν ανάμεσα σε μεγάλες χερσαίες μάζες και έπαιζε κεντρικό ρόλο στις παγκόσμιες κινήσεις των πλακών. Το σταδιακό του κλείσιμο κατά τη διάρκεια της Μεσοκαινοζωικής περιόδου, η οποία εκτείνεται στα τελευταία 250 εκατομμύρια χρόνια, πυροδότησε τεκτονικές αλλαγές που επηρέασαν την Ευρασία. Αν και ο ίδιος ο ωκεανός έχει εξαφανιστεί, έχοντας απομείνει μόνο η Μεσόγειος Θάλασσα, η επιρροή του φαίνεται να διατηρείται στα αρχαία βουνά της Κεντρικής Ασίας .
Πριν τα Ιμαλάια
«Το σημερινό ανάγλυφο της Κεντρικής Ασίας δημιουργήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη σύγκρουση Ινδίας-Ευρασίας και τη συνεχιζόμενη σύγκλιση», δήλωσε ο συν-συγγραφέας Αναπληρωτής Καθηγητής Stijn Glorie, από τη Σχολή Φυσικής, Χημείας και Γεωεπιστημών του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας.
Ο χαμένος ωκεανός μπορεί να κρύβει ενδείξεις για την προέλευση των βουνών της Κεντρικής Ασίας.Από: Stijn Glorie.
«Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της Κρητιδικής περιόδου, οι δεινόσαυροι θα είχαν δει και ένα ορεινό τοπίο, παρόμοιο με τη σημερινή επαρχία Basin-and-Range στις δυτικές ΗΠΑ.»
«Πιστεύεται ότι η επέκταση στον Τηθύ, λόγω της υποχώρησης των βυθιζόμενων πλακών του ωκεάνιου φλοιού, επανενεργοποίησε παλιές ζώνες ραφής σε μια σειρά από περίπου παράλληλες κορυφογραμμές στην Κεντρική Ασία, έως και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη ζώνη σύγκρουσης των Ιμαλαΐων».
Ξεκλειδώνοντας γεωλογικές ιστορίες με θερμικά μοντέλα
Η μελέτη βασίστηκε σε μοντέλα θερμικής ιστορίας που επέτρεψαν στην ερευνητική ομάδα να αποκαλύψει γεωλογικές διεργασίες και στάδια ανάπτυξης της Γης που δεν είχαν εντοπιστεί προηγουμένως.
«Αυτά τα μοντέλα κατασκευάστηκαν χρησιμοποιώντας μεθόδους θερμοχρονολογίας και αποκαλύπτουν πώς τα πετρώματα ψύχονται όταν έρχονται προς την επιφάνεια κατά την ανύψωση του βουνού και την επακόλουθη διάβρωση», δήλωσε ο αναπληρωτής καθηγητής Glorie.
«Αναλύσαμε μια συλλογή μοντέλων θερμικής ιστορίας σε συνάρτηση με τα τεκτονικά μοντέλα πλακών για την εξέλιξη του ωκεανού Τηθύος, καθώς και μοντέλα βροχόπτωσης σε βαθύ χρόνο και μανδυακής μεταφοράς.»
Εφαρμογή της προσέγγισης πέρα από την Κεντρική Ασία
Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Glorie, της οποίας η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Nature Communications Earth and Environment, δήλωσε ότι η ίδια προσέγγιση θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε άλλες περιοχές του πλανήτη.
«Υπάρχουν πολλά μέρη στον πλανήτη όπου οι παράγοντες και ο χρόνος για τη δημιουργία ή/και τη δημιουργία ρήξεων στα βουνά δεν είναι επαρκώς κατανοητοί. Για παράδειγμα, πιο κοντά στην Αυστραλία, η ιστορία της απόσχισης της Αυστραλίας από την Ανταρκτική είναι κάπως αινιγματική», είπε.
«Η Αυστραλία απομακρύνθηκε πριν από περίπου 80 εκατομμύρια χρόνια, αλλά δεν υπάρχει εμφανές αποτύπωμα αυτού στο θερμικό ιστορικό ούτε των ορίων της Ανταρκτικής ούτε των αυστραλιανών πλακών. Αντίθετα, καταγράφουν πολύ παλαιότερα ιστορικά ψύξης.
«Εφαρμόζουμε την ίδια προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε στην Κεντρική Ασία για να προωθήσουμε την κατανόηση της διάλυσης Αυστραλίας-Ανταρκτικής».
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα caspianpost
περισσότερα,
https://caspianpost.com/analytics/lost-ocean-may-hold-clues-to-central-asia-s-mountain-origins
Deciphering mantle, tectonic and climatic drivers of exhumation” by Samuel C. Boone, Stijn Glorie, Sabin Zahirovic, Angus Nixon, Fun Meeuws and Fabian Kohlmann, 18 December 2025, Communications Earth & Environment.
DOI: 10.1038/s43247-025-03005-6