ΘΕΜΑΤΑ

ΑΝΤΙΜΗΛΟΣ1 ΑΝΤΙΤΗΛΟΣ1 ΑΡΚΟΙ2 ΑΡΚΟΝΗΣΟΣ4 ΑΡΜΑΘΙΑ1 ΑΣΤΑΚΙΔΑ1 ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑ11 ΑΥΓΟ1 ΓΑΔΑΡΟΣ7 ΓΑΙΑ5362 ΓΛΑΡΟΣ1 ΓΥΑΛΙ35 ΔΙΒΟΥΝΙΑ2 ΔΟΛΙΧΗ1 ΕΛΛΑΔΑ2445 ΖΑΦΟΡΑΣ ΜΑΚΡΥΣ1 ΙΑΣΟΣ4 ΙΜΙΑ2 ΚΑΛΑΒΡΟΣ1 ΚΑΛΑΜΑΡΙΑ4 ΚΑΛΟΓΕΡΟΣ1 ΚΑΛΟΛΙΜΝΟΣ2 ΚΑΛΥΜΝΟΣ179 ΚΑΜΗΛΟΝΗΣΙ2 ΚΑΝΔΕΛΙΟΥΣΑ3 ΚΑΡΠΑΘΟΣ16 ΚΑΣΟΣ11 ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ20 ΚΑΣΤΡΙ1 ΚΕΔΡΕΑΙ[SEDIR]1 ΚΕΡΑΜΟΣ1 ΚΙΝΑΡΟΣ1 ΚΝΙΔΟΣ29 ΚΟΛΟΦΩΝΑΣ1 ΚΟΥΝΕΛΙ1 ΚΡΕΒΑΤΙΑ1 ΚΩΣ2740 ΛΕΒΙΘΑ3 ΛΕΙΨΟΙ8 ΛΕΠΙΔΑ1 ΛΕΡΟΣ33 ΛΕΣΒΟΣ1 ΛΥΤΡΑ1 ΜΗΛΟΣ8 ΜΥΝΔΟΣ1 ΝΕΚΡΟΘΗΚΗ1 ΝΕΡΟΝΗΣΙ1 ΝΗΠΟΥΡΙ1 ΝΗΣΟΣ1 ΝΙΜΟΣ1 ΝΙΣΥΡΟΣ217 ΞΕΝΑΓΟΡΑ ΝΗΣΟΙ1 ΟΦΙΔΟΥΣΑ1 ΠΑ.ΦΩ.ΚΩ45 ΠΑΤΜΟΣ31 ΠΑΧΕΙΑ6 ΠΕΝΤΙΚΟΝΗΣΙΑ1 ΠΕΤΡΟΚΑΡΑΒΟ1 ΠΙΑΤΑ1 ΠΙΤΤΑ1 ΠΛΑΤΕΙΑ1 ΠΛΑΤΗ2 ΠΟΝΤΙΚΟΥΣΑ1 ΠΡΑΣΟ1 ΠΡΑΣΟΝΗΣΙ1 ΠΡΑΣΟΝΗΣΙΑ1 ΠΡΑΣΟΥΔΑ ΚΑΤΩ1 ΠΥΡΓΟΥΣΑ5 ΡΟΔΟΣ163 ΡΩ1 ΣΑΒΟΥΡΑ1 ΣΑΜΟΣ16 ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ95 ΣΑΡΑΚΙ1 ΣΑΡΙΑ1 ΣΕΣΚΛΙ1 ΣΟΧΑΣ1 ΣΤΡΟΒΙΛΟΣ1 ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ[ΑΓΑΘΟΝΗΣΙΟΥ]1 ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ[ΜΕΓΙΣΤΗΣ]1 ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ[ΝΙΣΥΡΟΥ]3 ΣΥΜΗ41 ΣΥΡΝΑ4 ΣΦΥΡΝΑ1 ΤΕΛΕΝΔΟΣ1 ΤΕΡΜΕΡΑ1 ΤΗΛΟΣ28 ΤΡΑΓΟΝΕΡΑ1 ΤΡΑΓΟΥΣΑ1 ΤΣΟΥΚΑ1 ΦΑΡΜΑΚΟΝΗΣΙ3 ΧΑΛΚΗ15 ΨΕΡΙΜΟΣ22
Εμφάνιση περισσότερων

Τα σύμβολα, η κατασκευή πολεμικών πλοίων και ο θεσμός των Τριηραρχών στην αρχαία Κω


Τα αρχαία πολεμικά πλοία της Κω έφεραν τον 3ο αιώνα π.Χ προστατευτικά σύμβολα από τις πιο εμβληματικές θεότητες του νησιού: τον γενάρχη Ηρακλή στο πίσω μέρος του σκάφους και τον προστάτη θεό της ιατρικής Ασκληπιό στο μπροστινό μέρος. Πίσω ο ημίθεος θνητός Ηρακλης και εμπρός η θεότητα Ασκληπιός. 

Αυτό γράφει ένα αρχαίο διάταγμα σχετικά με την κατασκευή πολεμικών πλοίων. Πρόκειται για δύο ενωμένα θραύσματα μιας στήλης από λευκό μάρμαρο. Βρέθηκε στην Κω και συνδέεται με το Ασκληπιείο.Χρονολογείται το 205/4 π.Χ σύμφωνα με το RFIC 61 (1933) 365, I (α), M. Segre, Iscr. di Cos (1993) ED 49.

Η παραπομπή RFIC 61(1933) 365, I αναφέρεται σε δημοσίευση επιγραφής που εμφανίζεται στο ιταλικό περιοδικό κλασικών σπουδών Rivista di Filologia e di Istruzione Classica (συνήθως συντομευμένο RFIC) και αφορά το άρθρο «Κρητικός πόλεμος» του Ιταλού επιγραφολόγου και ιστορικού M. Segre. 

Η αρχαία επιγραφή μας ταξιδεύει σε ένα άγνωστο κόσμο της αρχαίας Κω, που σχετίζεται με την κατασκευή, τον εξοπλισμό, την αφιέρωση πλοίων (τριήρων) και τα εμβλήματα/παραστάσεις που έφεραν στην πρύμνη και την πλώρη τους τα πλοία του νησιού, ελληνιστικής περιόδου.

Στην αρχαιότητα, τα πολεμικά πλοία έφεραν χαρακτηριστικά εμβλήματα (γνωστά ως παράσημα ή ἐπίσημα), συνήθως θεότητες, ήρωες ή ιερά σύμβολα της πόλης από την οποία προέρχονταν, ώστε να αναγνωρίζονται στη θάλασσα και να βρίσκονται υπό τη θεϊκή προστασία τους. 

Το ψήφισμα που βρέθηκε στην Κω ρυθμίζει τις λεπτομέρειες αυτής της διακόσμησης και της ανάθεσής της στους αρμόδιους τριηράρχους.

Η αρχαία επιγραφή

ἐπὶ μονάρχου Ἀρίστωνος, μηνὸς

[.....ίου νευμηνίαι, .....

[γνώμα προστατᾶν Τιμολύκου τοῦ

[....] π̣ου, Κλευμυτάδα τοῦ Κλευμέ-

[δο]ντος, Ἀράτου τοῦ Μακαρέως, Λύκω-

νος τοῦ Ἀντιμάχου, Μακαρέως τοῦ

Φιλοκλείδα· v ἐπειδὴ τὰ ἄφρακτα συν-

τετέλεσται, ἃ ἐψαφίξατο ὁ δᾶμος

ποιήσασθαι ποτὶ τὰν φυλακὰν τῶν

ἱερῶν καὶ τᾶς πόλιος καὶ τᾶς χώρας,

ἀγαθᾶι τύχαι, δεδόχθαι τῶι δάμωι·

τοὶ τριήραρχοι τοὶ ἁιρημένοι ἐ̣σπεμ-

ψάντω ἐπ’ αὐτὰ ὁ μὲν τὸ πρ[ύμνας πρόσ-

ωπον Ἡρακλεῦς, ὁ δὲ τὸ πρόσωπον

Ἀσκλαπιοῦ· ὅπως δὲ καὶ τελεσθῆι

καθότι ὁ δᾶμος λῆ̣ι ......]

․․․ς· μισθωσάντω δὲ τοὶ πωλη-

ταὶ ἀναγράψαι τόδε τὸ ψάφισμα ἔς

τε στάλας δύο λιθίνας καὶ ἀναθέμεν

τὰν μὲν μίαν ἐν τῶι ἱερῶι τοῦ Ἡρακλεῦς

τοῦ ἐπὶ λιμένι καὶ ἐπὶ ἀγορᾶι, τὰν δὲ

ἑτέραν ἐ[ν τῶι ἱερῶι τοῦ Ἀσκλαπιοῦ ἐν δεξ̣ιᾶι ....


Ελεύθερη απόδοση του κειμένου:


Υπό τον μονάρχη Αρίστωνα, τον μήνα την πρώτη.

Παρουσιάστηκε από τους αρχηγούς Τιμόλυκο ....πός,

Κλευμυτάδας Κλευμ-δών, Άρατος. Μακαρεύς, Λύκων

Αντίμαχος, Μακαρεύς. Φιλοκλείδας:

Αφού ολοκληρώθηκαν τα πολεμικά πλοία, τα οποία ο λαός είχε αποφασίσει να κατασκευάσει για τη φύλαξη των ιερών και της πόλης και της χώρας, για ευτυχία και σωτηρία!, ας διατάξει ο λαός:

Οι εκλεγμένοι τριήραρχοι θα στείλουν σε αυτά (τα πλοία)

το ένα στην πρύμνη (;) τη μορφή του Ηρακλή,

το άλλο τη μορφή του Ασκλαπίου.

Ώστε αυτό να πραγματοποιηθεί, όπως επιθυμεί ο λαός, ....

Οι πολίτες θα αναλάβουν την καταγραφή και την αφιέρωση αυτού του διατάγματος σε δύο πέτρινες στήλες, η μία στο ιερό του Ηρακλή στο λιμάνι και στην αγορά και η άλλη στο ιερό του Ασκλαπίου στα δεξιά.

Δέκα σημαντικές πτυχές της επιγραφής

Το κείμενο είναι γραμμένο στη δωρική διάλεκτο ,χαρακτηριστική για την Κω, κάτι που αναγνωρίζεται εύκολα από τη χρήση του ᾱ αντί του η , τᾶς πόλιος, ἀγαθᾶι τύχαι, τῶι δάμωι και του άρθρου τοὶ αντί του οἱ.

Το  τμήμα της επιγραφής, έχει αποκατασταθεί από τους επιγραφολόγους: 

1. [...] ποιήσασθαι ποτὶ τὰν φυλακὰν τῶν ἱερῶν καὶ τᾶς πόλιος καὶ τᾶς χώρα[ς], ἀγαθᾶι τύχαι, δεδόχθαι τῶι δάμωι· τοὶ τριήραρχοι τοὶ αἱρημένοι ἐσπεμψάντω ἐπ' αὐτὰ ὁ μὲν τὸ πρ[ύμνας σαμεῖον Ἡρακλεῦς, ὁ δὲ τὸ [πρῴρας ἄγαλμα Ἀσκλαπιοῦ· [...] 

2.«...να γίνει (αυτό) για τη φύλαξη των ιερών, της πόλης και της υπαίθρου χώρας· με αγαθή τύχη, αποφασίστηκε από τον δήμο: οι εκλεγμένοι τριήραρχοι να στείλουν σε αυτά (ενν. στα πλοία), ο ένας το έμβλημα του Ηρακλή για την πρύμνη και ο άλλος το άγαλμα του Ασκληπιού για την πλώρη...» 

3.Το ψήφισμα του δήμου της Κω αφορά την κατασκευή ή επάνδρωση «αφράκτων»  δηλαδή ανοιχτών, γρήγορων πολεμικών πλοίων με σκοπό την προστασία και τη φύλαξη του νησιού από επιδρομές ή πειρατές. Τα πλοία αυτά θα έφεραν ως προστατευτικά σύμβολα τις δύο πιο εμβληματικές θεότητες του νησιού: τον Ηρακλή στην πρύμνη και τον Ασκληπιό (τον θεό της ιατρικής και προστάτη της Κω) στην πλώρη. 

4.Η επιγραφή αυτή αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς η αρχαία ελληνική γραμματεία, η πολιτική οργάνωση και η θρησκεία συνδέονταν άρρηκτα στην καθημερινή ζωή της πόλης-κράτους της Κω.

5. Η Κως ανήκε στη λεγόμενη Δωρική Εξάπολη (μαζί με τη Ρόδο, την Κνίδο, την Αλικαρνασσό κ.ά). Η διάλεκτος της επιγραφής αποκαλύπτει τη διατήρηση του μακρού ᾱ: Εκεί που η αττική/ιωνική διάλεκτος χρησιμοποιεί η, η δωρική διατηρεί το α. Χρησιμοποιείται ο τύπος τοὶ αντί για το οἱ (τοὶ τριήραρχοι τοὶ αἱρημένοι).Ο τύπος πολιος αντί για πόλεως δείχνει τον ιδιαίτερο τρόπο κλίσης των ουσιαστικών στην Κω.

6.Αξίζει να αναφερθεί μελετώντας την επιγραφή ο θεσμός των Τριηράρχων στην Κω.Στην κλασική και ελληνιστική αρχαιότητα, η τριηραρχία ήταν μια από τις σημαντικότερες «λειτουργίες» (δημόσιες εισφορές) της πόλης.Οι εύποροι πολίτες που εκλέγονταν (τοὶ αἱρημένοι) αναλάμβαναν με δικά τους έξοδα τον εξοπλισμό, τη συντήρηση και τη διοίκηση ενός πολεμικού πλοίου (τριήρους ή άλλου τύπου) για έναν χρόνο.

7.Αξίζει επίσης να σταθούμε επίσης στην στρατιωτική ετοιμότητα του νησιού: Το συγκεκριμένο ψήφισμα δείχνει ότι ο δήμος της Κω είχε άμεση ανάγκη προστασίας των συνόρων του (ποτὶ τὰν φυλακὰν), πιθανότατα λόγω της απειλής πειρατών ή κατά τη διάρκεια κάποιου περιφερειακού πολέμου κατά την ελληνιστική περίοδο.

8.Αξια αναφοράς είναι η θρησκευτική και πολιτική σημασία των συμβόλων που αναφέρονται στην επιγραφή.Η τοποθέτηση συγκεκριμένων θρησκευτικών συμβόλων στα πλοία είχε βαθύ πολιτικό και ψυχολογικό αντίκτυπο: Θέση στο πλοίο και η Θεότητα, ο συμβολισμός  και η σχέση με την Κω.Στην πρύμνη (πρύμνας σαμεῖον) χρσιμοποιείται ο Ηρακλής.Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Ηρακλής είχε επισκεφθεί την Κω και θεωρείτο γενάρχης του νησιού. Αντιπροσώπευε την ωμή δύναμη, τη μαχητικότητα και την αποτροπή του κακού (αποτρόπαιος θεός).Στην πλώρη (πρώιρας ἄγαλμα) χρησιμοποιείται ο Ασκληπιός. Ο προστάτης θεός του νησιού. Η Κως ήταν το παγκόσμιο κέντρο της ιατρικής χάρη στο περίφημο Ασκληπιείο, του Ιπποκράτη των Ασκληπιάδων και της Ιατρικής Σχολής της. Ο Ασκληπιός στην πλώρη συμβόλιζε την προστασία, τη σωτηρία και την ελπίδα των ναυτών.

9.Το ψηφισμένο αυτό κείμενο ξεκινά με τη στερεότυπη φράση «ἀγαθᾶι τύχαι»  δηλαδή με το καλό, για καλή τύχη, η οποία συνόδευε πάντα τις επίσημες αποφάσεις του δήμου, επικαλούμενη τη θεϊκή εύνοια για την προστασία της πόλης και της υπαίθρου χώρας (τᾶς χώρας).

10.Η τριήρης ήταν αρχαίο κωπήλατο πολεμικό πλοίο που κυριάρχησε στις ελληνικές θάλασσες από τον 5ο έως τον 4ο αιώνα π.Χ.Διέθετε κουπιά και τρεις σειρές κωπηλατών (θρανίτες, ζυγίτες, θαλαμίτες) σε κάθε πλευρά, με συνολικά περίπου 170 ερέτες, σε σύνολο πληρώματος περίπου 200 ανδρών. Είχε εκτιμώμενες διαστάσεις: Μήκος περίπου 33-43 μέτρα, πλάτος 3,5 - 4,4 μέτρα και βύθισμα κοντά στο 1 μέτρο.Ανέπτυσσε ταχύτητα 8 έως 10 κόμβους και έως 12 με χρήση πανιών.Έφερε ένα βαρύ ορειχάλκινο έμβολο στην πλώρη για εμβολισμό, ενώ κύριες τακτικές της ήταν ο διέκπλους και ο περίπλους

Τι ήταν ο Τριήραρχος;

Τριήραρχος ήταν στην αρχαία Κω [και στην υπόλοιπη Ελλάδα] ο διοικητής και κυβερνήτης μιας τριήρους ,του βασικού πολεμικού πλοίου της εποχής, καθώς και ο πλούσιος πολίτης στην αρχαία Κω που αναλάμβανε τη χρηματοδότηση του πλοίου.

Η ανάληψη μιας τριήρους ήταν μια από τις πιο δαπανηρές υποχρεωτικές δημόσιες υπηρεσίες (λειτουργίες) που επιβάλλονταν στους πλουσιότερους πολίτες της Κω (στην αρχαία Αθήνα είχαν ετήσιο εισόδημα από 8.000 δραχμές και πάνω).

Η πόλη κράτος της Κω παρείχε το σκάφος (συνήθως γυμνό) και συχνά βασικό μισθό για το πλήρωμα, αλλά ο τριήραρχος πλήρωνε από την τσέπη του τον εξοπλισμό, τη συντήρηση, τη συμπλήρωση του πληρώματος και την επισκευή του πλοίου για ένα έτος. Το κόστος μπορούσε να φτάσει στην Αθήνα μέχρι και 1 αττικό τάλαντο (5.000 - 6.000 δραχμές).

Λόγω του τεράστιου οικονομικού βάρους, από τον 5ο αιώνα π.Χ (για την Αθήνα το 412 π.Χ) επιτράπηκε να μοιράζονται τα έξοδα δύο πολίτες (συν-τριήραρχοι), οι οποίοι εναλλάσσονταν στη διοίκηση ή αναλάμβαναν από κοινού.

Τον 4ο αιώνα π.Χ., δηλαδή μετά την ίδρυση της νέας πόλης της Κω, πρέπει ίσχυε ειδική νομοθεσία (όπως του Περίανδρου), αναφέρονται αυτή την πέριοδο οι συμμορίες (ομάδες πολιτών που μοιράζονταν την ευθύνη για τα πλοία) επειδή το κόστος είχε γίνει δυσβάστακτο για μεμονωμένα άτομα.

Πέρα από τα έξοδα, ο τριήραρχος είχε την ευθύνη της μάχης και της ηγεσίας του πληρώματος στη θάλασσα. Η επιτυχής εκτέλεση της θητείας του τού χάριζε τεράστια κοινωνική προβολή, τιμές και «φιλοτιμία» στην πόλη.


Γεωδίφης


Πηγές:

1.«Δεν σας άξιζε αυτό το τέλος...»

https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/04/blog-post_96.html

2.Η δωρική Ιχθυαγορά, τα αρχαία Νεώρια και ο Tαρσανάς....

https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/07/t.html

3.Το Λιμάνι της Κω, αρχές του 19ου αιώνα

https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/03/19.html

4.https://inscriptions.packhum.org/text/349645?hs=648-655%2C987-994

5.https://inscriptions.packhum.org/text/185628

6.https://xmlpublic.bbaw.de/legacy/apps/ig/IG%20XII%204,%201,%2074?qString=%E1%BC%88%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BC%E1%BD%B1%CF%87%CE%BF%CF%85

7.Deutsche Übersetzung: Klaus Hallof

8. Journal of Philology and Classical Education (Τόμος 61, 1933, σελίδες 365–392)

9. Βιβλία Google, Gemini, Εγκυκλοπαίδειες Βικιπαίδεια, Britannica, Treccani


ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ


Τα αρχαία νεώρια της Κω δεν χάθηκαν, απλώς τα σβήσαμε εμείς οι νεότεροι από τη μνήμη μας, όπως βέβαια πολλά άλλα. Εδώ βρίσκονταν τα δοκάρια όπου τοποθετούνταν τα αρχαία πολεμικά πλοία με τα προστατευτικά σύμβολα από τις πιο εμβληματικές θεότητες του νησιού: τον Ηρακλή και τον Ασκληπιό. Κάτω από το κτίριο της Λιμενικής Αρχής, καμιά πινακίδα, καμιά πληροφορία απλώς ατελείωτη σιωπή και τίποτα άλλο...


Related Posts

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

Recent Posts Widget

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ 30 ΗΜΕΡΩΝ

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ

Ο Κερατόλιθος