Οι Κώοι σέβονται και τιμούν τους νεκρούς εχθρούς ακόμη και αν υπήρξαν κατακτητές τους
«Ο δε πόλεμος βίαιος διδάσκαλος» Θουκυδίδης, 5ος αιώνας π.Χ.
Πίσω από κάθε μάσκα υπάρχει μία άγνωστη, πονεμένη ιστορία που πρέπει να ειπωθεί ξανά και ξανά.
Στο έργο του Σοφοκλή, η Αντιγόνη επιμένει να θάψει τον αδελφό της Πολυνείκη, παρά τη διαταγή του βασιλιά Κρέοντα που τον θεωρεί προδότη και εχθρό της Θήβας.Στον διάλογο της Αντιγόνης με τον Κρέοντα :
Η Αντιγόνη υποστηρίζει: «ὅμως ὅ γ’ Ἅιδης τοὺς νόμους τούτους ποθεῖ» (Όμως ο Άδης απαιτεί αυτά τα έθιμα, δηλαδή την ταφή).
Ο Κρέοντας της απαντά: «οὔτοι ποθ’ οὑχθρός, οὐδ’ ὅταν θάνῃ, φίλος» (Ποτέ ο εχθρός δεν γίνεται φίλος, ούτε όταν πεθάνει).
Τότε η Αντιγόνη χωρίς να κοπιάσει ανοίγει τη καρδιά της και λέει: «οὔτοι συνέχθειν, ἀλλὰ συμφιλεῖν ἔφυν» (Δεν γεννήθηκα για να μοιράζομαι το μίσος, αλλά την αγάπη).
Η δύναμη των άγραφων νόμων, η Αντιγόνη υποστηρίζει ότι οι εντολές των θνητών αρχόντων δεν μπορούν να υπερισχύσουν των αιώνιων, άγραφων νόμων των θεών, οι οποίοι επιβάλλουν τον σεβασμό και την ταφή κάθε νεκρού.
Η Αντιγόνη αισθάνεται το τέλος της έχθρας με τον θάνατο: Κατά την αρχαία ελληνική αντίληψη που εκπροσωπεί η ηρωίδα, η εχθρότητα ανήκει στον κόσμο των ζωντανών, ενώ στον κάτω κόσμο όλοι οι νεκροί δικαιούνται την ίδια τιμή, φροντίδα και σεβασμό.
Η σύγκρουση ανάμεσα στον Κρέοντα και την Αντιγόνη κορυφώνεται όταν συγκρούονται δύο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι.Η λογική του πρώτου βλέπει τα πάντα μέσα από το πρίσμα της πολιτικής και του πολέμου. Για εκείνον, ο Ετεοκλής είναι ο υπερασπιστής και ο Πολυνείκης εχθρός της πόλης. Θεωρεί άδικο να τιμηθούν με τον ίδιο τρόπο, πιστεύοντας ότι η έχθρα συνεχίζεται και μετά τον θάνατο.
Η Αντιγόνη είναι αρχαία τραγωδία του Σοφοκλή που παρουσιάστηκε πιθανότατα στα Μεγάλα Διονύσια του 441 π.Χ. Το θέμα της προέρχεται από τον θηβαϊκό κύκλο.
Όμως και στο πρότερο έργο τον Αίαντα του Σοφοκλή, η ιδέα του σεβασμού προς έναν νεκρό εχθρό εκφράζεται πιο ξεκάθαρα ακόμη και όταν δεν υπάρχει συγγενικός δεσμός, όπως στην Αντιγόνη.
Ο Αίας, αφού τρελαίνεται και προσπαθεί να σκοτώσει τους αρχηγούς των Ελλήνων στην Τροία, αυτοκτονεί. Ο Αγαμέμνονας και ο Μενέλαος διατάζουν να μείνει άταφος, τιμωρώντας τον ως προδότη και εχθρό. Παρόλο που ο Οδυσσέας ήταν ο μεγαλύτερος αντίπαλος του Αίαντα όσο ζούσε, παρεμβαίνει και πείθει τον Αγαμέμνονα να επιτρέψει την ταφή του.
Είναι τότε που ο Οδυσσέας λέει: «ἄνδρα δ’ οὐ δίκαιον, εἰ θάνοι, / βλάπτειν τὸν ἐσθλόν, οὐδ’ ἐὰν μισῶν κυρῇς» (Δεν είναι δίκαιο να βλάπτεις έναν γενναίο άνδρα όταν πεθάνει, ακόμα κι αν τυχαίνει να τον μισείς). Ο Οδυσσέας αναγνωρίζει ότι η προσβολή ενός νεκρού δεν πλήττει τον ίδιο τον νεκρό, αλλά τους νόμους των θεών και την ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Η απάντηση των πραγματικών ηρώων και ηρωίδων απέναντι στους άγραφους ηθικούς και θεϊκούς νόμους. Η στάση της Αντιγόνης περιέχει το ηθικό και θρησκευτικό μέρος, το ελληνικό ιδεώδες αυτό που δίδαξε ο πολιτισμός μας σε όλο τον κόσμο.
«Τους νεκρούς τους σεβόμαστε και τους τιμούμε ακόμη και αν είναι εχθροί μας»....
Μία μεγάλη, ιστορική στιγμή για όλους τους Κώους, μία μοναδική σελίδα αντάξια της ιστορίας και των ιδανικών τους. Οι απόγονοι του Μέγα Ιπποκράτη σέβονται, τιμούν τους νεκρούς εχθρούς ακόμη και άν υπήρξαν κατακτητές τους.Αυτό συμβαίνει στο τέλος της ιταλοκρατίας του νησιού, όταν οι κατακτητές Γερμανοί καταλαμβάνουν την Κω, συλλαμβάνουν και εκτελούν αυτούς που ήταν στη θέση τους, τους πρώην δυνάστες των Κώων.
Στη πάνω φωτογραφία, από το αρχείο της οικογένειας Κουτσουράδη, η πρώτη επίσημη μεταθανάτια απόδοση τιμών για την εκτέλεση των τουλάχιστον 103 Ιταλών αξιωματικών στο Λινοπότι, από τους Γερμανούς, τον Οκτώβριο του 1943. Από τον πρώτο Δήμαρχο της ελεύθερης από τους Οθωμανούς-Ιταλούς-Γερμανούς Κω, Γεώργιο Κουτσουράδη και κυνηγημένο από τους Ιταλούς φασίστες, ο εκπρόσωπος τους ενεργεί σαν ένας νέος ασυγκράτητος Οδυσσέας. Η κατάθεση του μεγάλου στεφανιού εκ μέρους των Κώων πρέπει να έγινε τον χειμώνα του 1945-1946.
Ως σύγχρονα παιδιά της ηρωίδας Αντιγόνης, σχεδόν 25 αιώνες μετά οι Κώοι δίδαξαν και διδάσκουν: «Στον κόσμο των νεκρών (στον Άδη) οι ανθρώπινες πολιτικές, στρατιωτικές, θρησκευτικές διακρίσεις παύουν να ισχύουν. Ο θάνατος δεν έχει χρώμα, ο πόνος είναι ο ίδιος και εξισώνει όλους τους ανθρώπους, δυνατούς ή αδύνατους, καλούς ή κακούς και η ταφή είναι ιερό δικαίωμα που επιβάλλουν οι θεοί, οι αρχές, τα ιδεώδη, η ηθική και ο πολιτισμός μας όσο και άν υποφέραμε».
Κλείνω αυτή την μικρή αλλά επιβεβλημένη αναφορά παραφράζοντας τον πρόλογο του εμβληματικού βιβλίου του Βίκτωρα Ουγκώ, Οι Άθλιοι: «Όσο υπάρχει άγνοια και δυστυχία στη γη, πράξεις των προγόνων μας σαν κι αυτές, μπορεί να μην είναι άχρηστες»...
Γεωδίφης
Παιδί της Ρέας
περισσότερα,
«Τον Οκτώβρη του 1943»
https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/10/1943.html
Η ιστορία πίσω από την σιωπή της Σφαγής των ναζί στον Λινοπότι
https://geogeodifhs.blogspot.com/2024/09/blog-post_91.html
