Η «Αγαπημένη» κόρη του Ηφαιστίωνα
Λευκή μαρμάρινη επιτύμβια στήλη από μάρμαρο της Κω.
«Φιλουμένη, η κόρη του Ηφαιστίωνος» . Tο όνομα «Ηφαιστίωνος» είναι η γενική πτώση του πατρωνύμου «Ηφαιστίων». Επιτάφιος τάφος της Φιλουμένης, κόρης του Ηφαιστίωνα. Κάτω μέρος ορθογώνιου βωμού από λευκό μάρμαρο.
Βρέθηκε στην Αντιμάχεια της Κω, πριν μεταφερθεί στο Κάστρο των Ιπποτών όπου εκτίθεται σήμερα .Την είδα μαζί με τους Κ.Νικηταρά και Α.Κουτσουράδη.
Η καταγραφή της περιλαμβάνεται στον επίσημο κατάλογο των αρχαίων ελληνικών επιγραφών Inscriptiones Graecae (IG XII,4 4:3171).
Πρόκειται για μια απλή αναθηματική, επιτύμβια ή ονομαστική αναγραφή, όπως αυτές που συναντώνται συχνά σε αρχαία μνημεία, στήλες ή καταλόγους πολιτών, όπου αναγράφεται το όνομα της γυναίκας μαζί με το όνομα του πατέρα της για την ταυτοποίησή της.
Είναι ένα σύντομο επιτάφιο μνημείο. Στην αρχαία Κω, τέτοιου είδους επιγραφές χαράσσονταν συνήθως σε μαρμάρινες πλάκες, μικρούς κιονίσκους (επιτύμβιους κίονες) ή βωμούς που τοποθετούνταν στα νεκροταφεία έξω από τα τείχη της πόλης.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των ιδιωτικών επιταφίων της Κω ανήκει στην Ύστερη Ελληνιστική περίοδο (2ος -1ος αιώνας π.Χ) έως και τους Αυτοκρατορικούς Ρωμαϊκούς χρόνους (1ος -3ος αιώνας μ.Χ). Η λιτότητα της αναγραφής δηλαδή μόνο όνομα και πατρώνυμο, χωρίς περίτεχνους επαίνους ή ψηφίσματα είναι τυπικό χαρακτηριστικό της καθημερινής επιγραφικής πρακτικής αυτών των αιώνων.
«Φιλουμένη», παθητική μετοχή του ρήματος φιλέω-φιλώ. Σημαίνει «η αγαπημένη».Πολύ δημοφιλές γυναικείο όνομα σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο, ιδιαίτερα κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή. Εμφανίζεται συχνά τόσο σε ελεύθερες γυναίκες όσο και σε απελεύθερες ή ξένες που κατοικούσαν στα μεγάλα αρχαία εμπορικά κέντρα όπως η Κως.
Σχετικά με το όνομα Ηφαιστίων.Πρόκειται για παράγωγο από το όνομα του θεού της φωτιάς και της μεταλλουργίας, Ηφαίστου. Αν και το όνομα είναι παγκοσμίως διάσημο λόγω του Ηφαιστίωνα, του στενότερου φίλου και στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η χρήση του ήταν ευρύτατη στην αρχαιότητα. Στην περιοχή του Αιγαίου και της Μικράς Ασίας συναντάται συχνά, καθώς τα ονόματα που συνδέονταν με θεότητες (θεοφόρα ονόματα) θεωρούνταν ιδιαίτερα ευοίωνα.
Η λιτή δομή της φράσης της επιγραφής: «Όνομα σε ονομαστική + Πατρώνυμο σε γενική» αποτελούσε τον επίσημο τρόπο με τον οποίο μια γυναίκα αποκτούσε νομική και κοινωνική υπόσταση στον δημόσιο χώρο της αρχαίας πόλης της Κω.
Στην Κω, οι γυναίκες κατείχαν ενεργό ρόλο στην κοινωνία, όπως μαρτυρούν άλλοι παράλληλοι κατάλογοι του νησιού (π.χ. η επιγραφή IG XII,4 2:444, που διασώζει εισφορές γυναικών, ανάμεσα στις οποίες αναφέρεται και μια άλλη κόρη με πατέρα τον Ηφαιστίωνα: η [---]τονίκη Ἡφαιστίωνος).
Η αναγραφή του πατρωνύμου εξασφάλιζε ότι η Φιλουμένη αναγνωριζόταν επίσημα ως μέλος μιας συγκεκριμένης οικογένειας του νησιού.
Γεωδίφης
Πηγές:
1.SEG 58.849, Mario Segre
2.https://inscriptions.packhum.org/text/319016?hs=56-64
3.Bosnakis, Epigraphes 304, 303, 305
4. Inscriptiones Graecae (IG XII,4 4:3171)
5. Βιβλία Google, Gemini, Βικιπαίδεια, Britannica
