Οι αληθινοί κοσμικοί ταξιδιώτες

Η φύση έλυσε την ουράνια πλοήγηση εκατομμύρια χρόνια πριν από τους ανθρώπους. 

«Μέχρι τώρα, γνωρίζαμε ότι ορισμένα πουλιά, ακόμη και οι άνθρωποι, μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα αστέρια για να πλοηγηθούν σε μεγάλες αποστάσεις, αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που αυτό αποδεικνύεται σε ένα έντομο», δήλωσε ο καθηγητής Έρικ Γουόραντ, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Λουντ, στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας και στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Αυστραλίας.

Δεν χρειάζονται GPS - χρησιμοποιούν τον γαλαξία. «Οι νυχτοπεταλούδες Μπογκόνγκ είναι απίστευτα ακριβείς. Χρησιμοποιούν τα αστέρια ως πυξίδα για να τις καθοδηγούν σε τεράστιες αποστάσεις, προσαρμόζοντας την κατεύθυνση τους με βάση την εποχή και την ώρα της νύχτας.»

Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι οι νυχτοπεταλούδες Bogong πλοηγούνται σε απόσταση άνω των 1.000 χιλιομέτρων χρησιμοποιώντας τον Γαλαξία μας και συγκεκριμένα αστρικά μοτίβα. Είναι τα πρώτα έντομα που έχουν αποδειχθεί ότι χρησιμοποιούν ποτέ ουράνια πλοήγηση.

Τα ευρήματα έδειξαν ότι διατηρούν τη μεταναστευτική τους κατεύθυνση αναφερόμενα στην περιστροφή και τον προσανατολισμό του νυχτερινού ουρανού, ακόμη και όταν αφαιρούνται τα σήματα του μαγνητικού πεδίου της Γης. 

Εργαστηριακά πειράματα απέδειξαν ότι όταν τα μοτίβα των αστεριών άλλαζαν ή επισκιάζονταν, οι νυχτοπεταλούδες έχαναν την κατευθυντική τους ακρίβεια. Η έρευνα αποκάλυψε επίσης εξειδικευμένες περιοχές οπτικής επεξεργασίας στον εγκέφαλο των νυχτοπεταλούδων προσαρμοσμένες για πλοήγηση σε χαμηλό φωτισμό, υποδηλώνοντας ότι ο ουράνιος προσανατολισμός είναι μια εξελιγμένη, δομημένη ικανότητα και όχι μια μαθημένη συμπεριφορά.

Κάθε άνοιξη, δισεκατομμύρια νυχτοπεταλούδες Bogong αναδύονται από περιοχές αναπαραγωγής σε όλη τη νοτιοανατολική Αυστραλία και πετούν έως και 1.000 χλμ. σε έναν μικρό αριθμό σπηλαίων και βραχωδών εξάρσεων στις Αυστραλιανές Άλπεις. 

«Οι νυχτοπεταλούδες παραμένουν αδρανείς σε δροσερά, σκοτεινά καταφύγια καθ' όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού και το φθινόπωρο κάνουν το ταξίδι της επιστροφής για να αναπαραχθούν και να πεθάνουν.» 

Χρησιμοποιώντας εξελιγμένους προσομοιωτές πτήσης και ηχογραφήσεις εγκεφάλου σε ελεγχόμενα, μαγνητικά ουδέτερα περιβάλλοντα, οι ερευνητές εξέτασαν πώς οι νυχτοπεταλούδες προσανατολίζονται υπό διαφορετικές συνθήκες ουρανού. Όταν τους παρουσιάστηκε φυσικός έναστρος ουρανός και χωρίς μαγνητικό πεδίο, τα έντομα πετούσαν σταθερά προς τη σωστή μεταναστευτική κατεύθυνση για την εποχή - νότια την άνοιξη, βόρεια το φθινόπωρο. Όταν ο έναστρος ουρανός περιστράφηκε κατά 180 μοίρες, αντέδρασαν ανάλογα, αλλά όταν τα αστέρια ανακατεύτηκαν, ο προσανατολισμός τους εξαφανίστηκε. 

«Αυτό αποδεικνύει ότι δεν πετούν απλώς προς το πιο φωτεινό φως ή ακολουθούν ένα απλό οπτικό σύνθημα», δήλωσε ο καθηγητής Warrant. «Διαβάζουν συγκεκριμένα μοτίβα στον νυχτερινό ουρανό για να προσδιορίσουν μια γεωγραφική κατεύθυνση, όπως ακριβώς κάνουν τα αποδημητικά πουλιά.» Είναι ενδιαφέρον ότι, όταν τα αστέρια καλύπτονται από σύννεφα, οι νυχτοπεταλούδες διατήρησαν την κατεύθυνσή τους χρησιμοποιώντας μόνο το μαγνητικό πεδίο της Γης.

Αυτό το σύστημα διπλής πυξίδας εξασφαλίζει αξιόπιστη πλοήγηση ακόμη και σε μεταβαλλόμενες συνθήκες.Ο καθηγητής Warrant και οι συνάδελφοί του εμβάθυναν επίσης στη νευρολογική βάση αυτής της συμπεριφοράς, εντοπίζοντας εξειδικευμένους νευρώνες στον εγκέφαλο της νυχτοπεταλούδας που ανταποκρίνονται στον προσανατολισμό του έναστρου ουρανού. Αυτά τα κύτταρα, που βρίσκονται σε περιοχές του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνες για την πλοήγηση και το τιμόνι, ενεργοποιούνται πιο έντονα όταν η νυχτοπεταλούδα είναι στραμμένη προς τα νότια. «Αυτό το είδος κατευθυντικού συντονισμού δείχνει ότι ο εγκέφαλος της νυχτοπεταλούδας Bogong κωδικοποιεί τις ουράνιες πληροφορίες με έναν εκπληκτικά εξελιγμένο τρόπο», δήλωσε ο καθηγητής Warrant.

«Είναι ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα σύνθετης ικανότητας πλοήγησης που βρίσκεται μέσα σε έναν μικροσκοπικό εγκέφαλο εντόμου». Η ανακάλυψη θα μπορούσε να επηρεάσει τις τεχνολογίες στη ρομποτική, την πλοήγηση με drone, ακόμη και τις στρατηγικές διατήρησης ειδών που απειλούνται από την απώλεια οικοτόπων ή την κλιματική αλλαγή. 

Οι πληθυσμοί των σκώρων Bogong έχουν μειωθεί απότομα τα τελευταία χρόνια, προωθώντας την καταχώρισή τους ως ευάλωτων. Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της προστασίας των μεταναστευτικών μονοπατιών και του σκοτεινού ουρανού στον οποίο βασίζονται αυτές οι σκώρες. «Δεν πρόκειται μόνο για μια σκώρο - πρόκειται για το πώς τα ζώα διαβάζουν τον κόσμο γύρω τους», δήλωσε ο καθηγητής Warrant. «Ο νυχτερινός ουρανός καθοδηγεί τους ανθρώπους εξερευνητές για χιλιετίες. Τώρα γνωρίζουμε ότι καθοδηγεί και τις σκώρες».

Μια μελέτη του 2025 στο Nature δείχνει ότι οι νυχτοπεταλούδες Bogong πλοηγούνται σε απόσταση άνω των 1.000 χιλιομέτρων χρησιμοποιώντας τον έναστρο νυχτερινό ουρανό, συμπεριλαμβανομένου του Γαλαξία μας, ως πυξίδα - σε συνδυασμό με το μαγνητικό πεδίο της Γης. Είναι τα πρώτα έντομα που επιβεβαιώνεται ότι το κάνουν.

Οι νυχτοπεταλούδες Bogong είναι αληθινοί κοσμικοί ταξιδιώτες.

Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα sci.news

περισσότερα,

Bogong moths use a stellar compass for long-distance navigation at night-David Dreyer, Andrea Adden, Hui Chen, Barrie Frost, Henrik Mouritsen, Jingjing Xu, Ken Green, Mary Whitehouse, Javaan Chahl, Jesse Wallace, Gao Hu, James Foster, Stanley Heinze & Eric Warranthttps:

www.nature.com/articles/s41586-025-09135-3

https://www.sci.news/biology/bogong-moths-starry-night-sky-compass-14004.html