Το πρώτο ενωτικό με την Ελλάδα ψήφισμα των Κώων,1912
Η πλατεία του Τελωνείου της πόλης Κω κοντά στη Σκάλα , το τότε λιμάνι της πρωτεύουσας, σε ιταλική ταχυδρομική κάρτα του 1912.
Δεκέμβριος, 1912. Το πρώτο ενωτικό με την Ελλάδα ψήφισμα των Κώων.
Με την υπογραφή της συνθήκης του Ouchy-Λωζάννης μεταξύ Ιταλίας και Τουρκίας, τον Οκτώβριο του 1912, τερματίστηκε ο Ιταλο-Τουρκικός Πόλεμος και επήλθε μεταβολή της μέχρι τότε ιταλικής προσωρινής πολεμικής (de jure belli) κατοχής των Δωδεκανήσων σε ειρηνική ( de jure pacis) κατοχή, που σήμαινε ότι τα νησιά μας θα παρέμεναν ιταλοκρατούμενα σαν «ενέχυρο» μέχρις ότου εκπληρωνόταν η υποχρέωση της Τουρκίας να εκκενώσει από τα στρατεύματά της την Κυρηναϊκή και την Τριπολίτιδα, περιοχές της Αφρικής που ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και για την απόκτηση των οποίων ενδιαφερόταν διακαώς η Ιταλία. Τα Δωδεκάνησα θα επιστρέφονταν και πάλι στην Τουρκία μόλις ολοκληρωνόταν αυτή η υποχρέωση.
Οι Δωδεκανήσιοι, όπως ήταν φυσικό, μόλις πληροφορήθηκαν το περιεχόμενο αυτής της ανήκουστης και προδοτικής σε βάρος τους συνθήκης, ξεσηκώθηκαν και με αλλεπάλληλα τοπικά Ψηφίσματα διαμαρτυρήθηκαν, διατρανώνοντας τον ακέραιο πόθο τους για Ένωση με την Ελλάδα.
Ανάμεσα στους πρώτους που είχαν ξεσηκωθεί ήταν και οι κάτοικοι της Κω, οι οποίοι συνήλθαν στις 20 Δεκεμβρίου του 1912 και εξέδωσαν Ψήφισμα, που απευθυνόταν κυρίως προς τον Edward Grey, τον Άγγλο Υπουργό των Εξωτερικών και Πρόεδρο της Διάσκεψης των Πρεσβευτών των Μεγάλων Δυνάμεων που επρόκειτο να συζητήσουν στο Λονδίνο την τύχη των νησιών μας με τους αντιπροσώπους των Βαλκανικών κρατών.
Το ίδιο Ψήφισμα στάλθηκε επίσης στον Έλληνα Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και στον Πρωθυπουργό της Ιταλίας Giovanni Giolitti.
Το Ψήφισμα, σε γενικές γραμμές, τόνιζε: α) Την απόκρουση κάθε σκέψης επαναφοράς της οθωμανικής κυριαρχίας στα Δωδεκάνησα, ακόμη και με τη μορφή της αυτονομίας. β) Την έκφραση του αναλλοίωτου και προαιώνιου πόθου του Κωακού Λαού να ενωθεί με τη Μητέρα Ελλάδα και γ) Την επίκληση της αμέριστης αντίληψης του Άγγλου Υπουργού των Εξωτερικών για τον ενωτικό με την Ελλάδα πόθο, ζητώντας του την αναγνώριση και τη διεθνή κύρωση της εθνικής των Κώων αποκατάστασης.
Το εν λόγω ψήφισμα έφερε την υπογραφή του Μητροπολίτη Κώου Αγαθαγγέλου, του Δημάρχου Κω Μιχαήλ Παρθενιάδη και μεγάλου αριθμού των κατοίκων της πόλης και των χωριών μαζί με τις υπογραφές και τις σφραγίδες των δημογεροντιών τους. Δυστυχώς η Ιταλία συνέχισε να περιφρονεί τα ενωτικά ψηφίσματα των Κώων και των άλλων νησιωτών και παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις του Πρωθυπουργού της για προσωρινότητα της κατοχής της, αργά, αλλά σταθερά, θα ισχυροποιήσει με σειρά διοικητικών μέτρων και πολλών άλλων πολιτικών αποφάσεων τη θέση της στα Δωδεκάνησα.
Γεωδίφης με πληροφορίες από την Ιστορία της Νήσου Κω [Β.Χατζηβασιλείου,1990]