Η κεφαλή της Κόρης του Vulci
Η κεφαλή της Κόρης που βρέθηκε στην αρχαία ετρουσκική πόλη Βούλκι- Vulci. Από: Ministero della Cultura.
Η κεφαλή μιας Κόρης από την Αθήνα βρέθηκε στην αρχαία ετρουσκική πόλη Βούλκι, ένα από τα λίγα αρχαϊκά γλυπτά που ανακαλύφθηκαν εκτός Ελλάδας.
Η παρουσίαση στην ιταλική πρωτεύουσα την περασμένη Παρασκευή, παρουσία του Υπουργού Πολιτισμού, Alessandro Giuli, μιας μαρμάρινης κεφαλής ηλικίας άνω των 2500 ετών, αποκάλυψε μια απροσδόκητη και βαθιά διάσταση των πολιτιστικών δεσμών μεταξύ της αρχαίας Ελλάδας και του ετρουσκικού πολιτισμού . Το εύρημα, που έγινε στην ετρουσκική πόλη Vulci , στην ιταλική περιφέρεια του Λάτσιο, ανήκει σε ένα γλυπτό μεγάλου μεγέθους τύπου κόρης . Η εξαιρετική του ποιότητα, σε συνδυασμό με τον τόπο ανακάλυψής του, επιβάλλουν την επανεγγραφή των κεφαλαίων που σχετίζονται με τις καλλιτεχνικές και θρησκευτικές ανταλλαγές στην αρχαϊκή Μεσόγειο.
Το έργο ανακαλύφθηκε από την ομάδα του διεπιστημονικού έργου Vulci Cityscape , με συνδιευθυντές την αρχαιολόγο Δρ. Mariachiara Franceschini του Πανεπιστημίου Albert Ludwig του Φράιμπουργκ και τον αρχαιολόγο Δρ. Paul P. Pasieka του Πανεπιστημίου Johannes Gutenberg του Μάιντς. Το άμεσο πλαίσιο του είναι η περιοχή του νέου μνημειώδους ναού της Ύστερης Αρχαϊκής περιόδου που ανακαλύφθηκε από το ίδιο έργο το 2020. Εκεί, στο έδαφος αυτού που κάποτε ήταν ένας κρίσιμος πυρήνας της νότιας Ετρουρίας, παρέμεινε κρυμμένο για 25 αιώνες.
Η κεφαλή, η οποία αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε σχολαστική διαδικασία αποκατάστασης στο Istituto Centrale per il Restauro στη Ρώμη, αναπαριστά μια νεαρή γυναίκα, ελαφρώς μικρότερη από το φυσικό της μέγεθος. Τα περίτεχνα μαλλιά της, στεφανωμένα από διάδημα, και τα υπολείμματα πολυχρωμίας που διατηρούνται σε άριστη κατάσταση στην επιφάνεια του μαρμάρου αποκαλύπτουν χειροτεχνία ύψιστης ποιότητας. Οι πιο άμεσες και σαφείς μορφολογικές παραλληλίες βρίσκονται στις κόρες της Αθηναϊκής Ακρόπολης, επιτρέποντας τη χρονολόγηση του έργου στην αυγή του 5ου αιώνα π.Χ.
Αστικό οροπέδιο της ετρουσκικής πόλης Βούλτσι με θέα στη θάλασσα στα νότια. Κάτω δεξιά, ανασκαφές στον νέο ναό. Από: Mariachiara Franceschini.
«Ξεκινάμε από την υπόθεση μιας αττικής παραγωγής, η οποία αργότερα εξήχθη στην Ετρουρία» , λέει η Δρ. Franceschini από το γραφείο της στο Ινστιτούτο Αρχαιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Φράιμπουργκ. Η ερευνήτρια προειδοποιεί ότι, αν και η ακριβής στιγμή της άφιξής του στο Vulci δεν μπορεί να προσδιοριστεί με απόλυτη βεβαιότητα, η υψηλότερη πιθανότητα υποδηλώνει άμεση σύνδεση με την κατασκευή του νέου ναού, ένα έργο σύγχρονο με τη δημιουργία του γλυπτού.
Αυτό το κτίριο, που κατατάσσεται στους ετρουσκο-ιταλικούς περίπτερους —ναούς με απλό σηκό και περιμετρική κιονοστοιχία σε ψηλό βάθρο, εμπνευσμένους από ελληνικά πρωτότυπα - ανεγέρθηκε παράλληλα με το ήδη γνωστό Tempio Grande , μεταξύ των τελών του 6ου και των αρχών του 5ου αιώνα π.Χ. Μαζί, σχημάτιζαν μια ιερή περιοχή που κυριαρχούσε στην αστική εικόνα του Vulci από μια κεντρική θέση στο οροπέδιο.
Η μοναδικότητα της ανακάλυψης έγκειται στην κατηγορία του υλικού και στην τοποθεσία της. Είναι ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα μεγάλης ελληνικής αρχαϊκής γλυπτικής που έχουν βρεθεί εκτός της ελληνικής επικράτειας . Σε ολόκληρη την περιοχή του, ήταν γνωστά μόνο λίγα γλυπτά, κανένα από τα οποία δεν διαθέτει κατάσταση διατήρησης ή επίπεδο καλλιτεχνικής ποιότητας συγκρίσιμο με αυτήν την κόρη .
Πρόσοψη της κεφαλής της Κόρης. Από: Ministero della Cultura.
Πέρα από την πλαστική του ποιότητα, η κεφαλή ξεχωρίζει για μοναδικές λεπτομέρειες, είτε αθέατες είτε εξαιρετικά σπάνιες, που καθιστούν αυτή την κόρη μια ξεχωριστή ανακάλυψη. Τα ίχνη του αρχικού χρώματος διατηρούνται σε άριστη κατάσταση , εξηγεί η Δρ. Πασιέκα του Ινστιτούτου Αρχαίων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μάιντς.
Η ιστορική σημασία αυτού του γλυπτού θραύσματος υπερβαίνει κατά πολύ την εγγενή καλλιτεχνική του αξία. Μέχρι σήμερα, το πανόραμα των πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ Ελλήνων και Ετρούσκων σε αυτήν την περίοδο είχε κατασκευαστεί κυρίως από τα τεράστια ευρήματα αττικής ζωγραφισμένης κεραμικής , η οποία έφτανε στην Ετρουρία σε μεγάλες ποσότητες. Η παρουσία ενός μνημειώδους μαρμάρινου γλυπτού, ενός ακριβού υλικού που συνδέεται με την αναθηματική ή ταφική τέχνη υψηλού κύρους, διευρύνει σημαντικά αυτό το πανόραμα.
Η μετάβαση από τον 6ο στον 5ο αιώνα π.Χ. ήταν μια στιγμή έντονης δραστηριότητας και πολιτιστικής άνθησης τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ετρουρία, ένα πλαίσιο στο οποίο αυτή η κόρη ταιριάζει απόλυτα , προσθέτει η Φραντσεσκίνι. Αυτή η ανακάλυψη μας παρέχει μια εντελώς νέα εικόνα των πολιτιστικών δεσμών, οι οποίοι προηγουμένως γίνονταν αντιληπτοί κυρίως μέσω ζωγραφισμένων αγγείων, αλλά οι οποίοι προφανώς επεκτάθηκαν πολύ πέρα από αυτό.
Πίσω όψη του κεφαλιού.Από: Ministryo della Cultura.
Η ανακάλυψη υπογραμμίζει τη βαθιά εξελληνισμένη φύση των ετρουσκικών ελίτ σε ένα κέντρο εξουσίας όπως το Vulci, οι οποίοι δεν εισήγαγαν απλώς πολυτελή αντικείμενα, αλλά ενσωμάτωσαν κεντρικά στοιχεία της ελληνικής θρησκευτικής τέχνης και αρχιτεκτονικής στους δικούς τους ιερούς χώρους με τη μεγαλύτερη αστική σημασία. Η κόρη δεν ήταν ένα μεμονωμένο αντικείμενο, αλλά μέρος του διακοσμητικού ή αναθηματικού προγράμματος ενός μνημειώδους ναού που χτίστηκε υπό άμεση ελληνική επιρροή.
Ενώ οι επιστήμονες ολοκληρώνουν την ακαδημαϊκή δημοσίευση των συμπερασμάτων τους σε συνεργασία με την ομάδα του Istituto Centrale per il Restauro , το έργο Vulci Cityscape σχεδιάζει ήδη νέες ανασκαφικές εκστρατείες στην περιοχή του νέου ναού. Αυτό το κεντρικό δημόσιο μνημείο λειτουργεί ως ένα εξαιρετικό παλίμψηστο για την ανίχνευση της ιστορίας της πόλης, από την ίδρυσή της στα τέλη της Εποχής του Χαλκού έως την Ύστερη Αρχαιότητα και τον πρώιμο Μεσαίωνα, όπως αποδεικνύεται από τις ύστερες ρωμαϊκές ταφές που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια της καλοκαιρινής εκστρατείας του 2025.
Το έργο, το οποίο διερευνά την αστική δομή του Vulci από το 2020, διεξάγει το έργο του σε στενή συνεργασία με την Soprintendenza Archeologia Belle Arti e Paesaggio per la provincia di Viterbo e per l'Etruria Meridionale , το Parco di Vulci και άλλα διεθνή ιδρύματα. Η χρηματοδότηση παρέχεται από το Ίδρυμα Fritz Thyssen (2020–2022), το Ίδρυμα Gerda Henkel (2022–2024) και τον ερευνητικό τομέα 40.000 Χρόνια Ανθρώπινων Προκλήσεων του Πανεπιστημίου του Μάιντς. Από το 2024, η Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG) υποστηρίζει το έργο στο Vulci με προγραμματισμένη επιχορήγηση έως το 2027.
Η κεφαλή της κόρης Vulci έπαψε επομένως να αποτελεί μια αποσπασματική μαρτυρία. Έχει γίνει αδιάσειστη υλική απόδειξη ότι ο διάλογος μεταξύ Ελλάδας και Ετρουρίας διατυπώθηκε επίσης στη σοβαρή και διαρκή γλώσσα των μεγάλων μαρμάρινων γλυπτών, ενσωματωμένων στην καρδιά του ιερού και πολιτικού χώρου μιας από τις πιο ισχυρές πόλεις της προ-ρωμαϊκής Ιταλίας.
Γεωδίφης με πληροφορίες από το Ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού, labrujulaverde
περισσότερα,
Conferenza stampa di presentazione testa di Kore scoperta a Vulci- Συνέντευξη Τύπου για την παρουσίαση της κεφαλής Κόρης που ανακαλύφθηκε στο Βούλτσι
https://www.youtube.com/live/Yt6rXjBC5MU?si=ccR7w53ADye51_JV
Ministero della Cultura- Υπουργείο Πολιτισμού Ιταλίας
Johannes Gutenberg Universität Mainz
https://www.labrujulaverde.com/en/2025/12/the-head-of-a-kore-from-athens-found-in-the-ancient-etruscan-city-of-vulci-one-of-the-few-archaic-sculptures-discovered-outside-greece/
.jpg)
