Πόσο χρωματισμένος ήταν ο Μέγας ναός του Ασκληπιού;
Επί αιώνες, οι ειδικοί γνώριζαν ότι αρκετά, αλλά όχι όλα τα αρχαία αγάλματα, ήταν ζωγραφισμένα. Τα τελευταία χρόνια, ανακατασκευές που ισχυρίζονται ότι αναδημιουργούν το αρχαίο χρώμα έφεραν αυτό το γεγονός στο κοινό.
Ο χρωματισμός της αρχαίας γλυπτικής έχει γίνει ευρέως γνωστός τα τελευταία χρόνια ως αποτέλεσμα αρκετών έργων υψηλού προφίλ που φιλοδοξούν να ανακατασκευάσουν την αρχική εμφάνιση αυτών των έργων - πιο γνωστή τελευταία είναι η περιοδεύουσα έκθεση «Θεοί με Χρώμα» του Vinzenz Brinkmann. Αυτό δεν ήταν κάτι νέο για τους ιστορικούς της τέχνης, οι οποίοι γνωρίζουν ότι η αρχαία γλυπτική ήταν έγχρωμη (πολυχρωματική) τουλάχιστον από τον 18ο αιώνα. Οι πρόσφατες ανακατασκευές άρχισαν να κεντρίζουν το ενδιαφέρον του κοινού.
Ένα ερώτημα που θα μπορούσε να τεθεί είναι πόσο χρωματισμένος θα μπορούσε να ήταν , ο μεγαλύτερος ναός της αρχαιότητας αφιερωμένος στον Ασκληπιό στο πρώτο και ψηλότερο άνδηρο του Ασκληπιείου της Κω.
Μελέτες δεν έχουν γίνει ή τουλάχιστον δε γνωρίζω ότι υπάρχουν για αυτό το θέμα, ούτε το έθιξε από όσα θυμάμαι ο πρώτος ανασκαφέας και ευρετής του, ο Γερμανός αρχαιολόγος Rudolf Herzog.
Ας υποθέσουμε ότι καταφέρναμε να εντοπίσουμε μία βαμμένη περιοχή του, κάτι το οποίο δεν έχει αναφερθεί μέχρι σήμερα, επομένως θα ήταν εύκολο κάποιοι να φανταστούν ότι όλο το τέμενος ήταν βαμμένο με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.
Η πολυχρωμία των ελληνικών αγαλμάτων και μνημείων είναι ένα μεγάλο θέμα που απασχολεί όλο και περισσότερους σύγχρονους ερευνητές. Είναι ένα εντυπωσιακό θέμα και προκαλεί σκέψη όλη αυτή η αναζήτηση, αλλά διατηρώ τις αμφιβολίες μου για το αν όλες οι επιφάνειες ήταν βαμμένες στα μνημεία του αρχαίου κόσμου.
Όπως έχει αποδειχτεί μέχρι τώρα, η αρχαία πολυχρωμία σε μνημεία ή γλυπτά ήταν απλώς η απόλυτη βελτίωση που εφαρμοζόταν σε ήδη τέλεια μάρμαρα. Ο Παρθενώνας είναι η απόδειξη αυτού λένε κάποιες μελέτες.
Η πολυχρωμία, γνωστή στους αρχαιολόγους του 18ου-19ου αιώνα, ανακαλύφθηκε ξανά στις αρχές της δεκαετίας του 1980 σε σχέδια του Παρθενώνα που φυλάσσονταν στη Σχολή Καλών Τεχνών και τα οποία είχαν παραμείνει ξεχασμένα.Έτσι επανήλθε ένα θέμα που απασχολεί όλο και περισσότερους ερευνητές.
Παρόλο που εκτιμούμε ιδιαίτερα το μάρμαρο, οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι το θεωρούσαν οικοδομικό υλικό. Ήταν αρκετά μαλακό για να σκαλίζεται εύκολα, αλλά αρκετά σκληρό για να αντέχει το βάρος και να αντέχει στα στοιχεία της φύσης.
Συχνά το χρώμα στις εικόνες φαίνεται πολύ ντελικάτο, πλούσιο. Αλλά το χρώμα είναι διακριτικό και στοχαστικό παρά φανταχτερό.
Κάποιες πρόσφατες μελέτες του Παρθενώνα δείχνουν ότι τα κιονόκρανα και οι βάσεις πιθανότατα ήταν επίσης ζωγραφισμένα. Ωστόσο υπάρχουν λόγοι για τους οποίους οι αρχαίοι τεχνίτες δεν θα το είχαν ζωγραφίσει ολόκληρο όπως το πρόβλημα της διατήρησης των χρωστικών ουσιών, κάτι που θα το έκανε να φαίνεται υποβαθμισμένο στο χρόνο, λόγω φθοράς ιδιαίτερα σε μέρη όπως το Ασκληπιείο της Κω όπου η υγρασία και οι φθοροποιοί παράγοντες είναι έντονοι.
Επίσης, και τα αρχαία αγάλματα φέρονται αρχικά ζωγραφισμένα. Οι ιστορικοί και συντηρητές έχουν δημιουργήσει αποκρουστικές αναπαραστάσεις, υποτίθεται ότι δείχνουν πώς έμοιαζαν. Όμως όχι όλα τα αρχαία αγάλματα, αρχικά ήταν ζωγραφισμένα.
Πριν από πολύ καιρό, είχα διαβάσει ένα άρθρο που εξηγούσε ότι τα ελληνορωμαϊκά αγάλματα δεν ήταν τόσο έντονα ζωγραφισμένα και, το πιο σημαντικό, δεν ήταν τόσο άσχημα ζωγραφισμένα όσο πιστεύεται συνήθως σήμερα. Πρέπει να σταματήσουμε αυτόν τον εντελώς κατασκευασμένο αισθητικό σχετικισμό.
Η ψηφιακά αποκατεστημένη τοιχογραφία από τον τάφο του Φιλίππου στις Αίγες μας δείχνει ότι μόνο μέρη της κατασκευής ζωγραφίζονταν όπως βέβαια στον Παρθενώνα και τον Μέγα ναός του Ασκληπιού.
Ως εκ τούτου έχω να προσθέσω τα εξής για τον Ναό του Ασκληπιού, της Κω: Για τους Ιταλούς το κώτικο μάρμαρο, η πρώτη ύλη από την οποία ήταν κατασκευασμένος ο ναός ήταν ανώτερο από το περίφημο μάρμαρο της Καρράρας, λόγω της μεγάλης λευκότητάς του, της καλύτερης κρυστάλλινης και ζαχαρένιας υφής, χαρακτηριστικά που το έκαναν να ξεχωρίζει επίσης από όλα τα άλλα γνωστά και διάσημα μάρμαρα της αρχαιότητας. Επιπλέον, το υγρό περιβάλλον του Ασκληπιείου δεν αφήνει περιθώρια σε βαφές και χρωματισμούς που πρέπει να αντέξουν στον χρόνο. Ένας κίονας από τη στοά που έχει βρεθεί ολόκληρος δείχνει ότι δεν ήταν χρωματισμένος. Για τους παραπάνω λόγους πιστεύω ότι δεν πρέπει να ήταν χρωματισμένος ο ναός, ενώ αφήνω ανοιχτή την πολυχρωμία της ζωφόρου ή μέρους της.
Μάρμαρο κωακό με το Γ ή Π από θραύσμα αρχαίας επιγραφής από τη στοά του Ασκληπιείου, από τη συλλογή Caton,1906. Ο χρωματισμός του δεν είναι γνωστό πόσο αρχαίος είναι.
Στην αρχαία Ελλάδα, το χρώμα συνέβαλε στην ευκρίνεια του μύθου· βοηθούσε στη διάκριση μορφών, ρόλων και αφηγήσεων όπως φαίνονται από το έδαφος. Η πολυχρωμία έγινε μια αφηγηματική γλώσσα όσο η αρχιτεκτονική τους, ωστόσο σε καμία περίπτωση δεν γινόταν με τους σημερινούς όρους. Υπήρχαν περιορισμοί , καθώς οι αρχαίοι δημιουργοί σέβονταν την πρώτη καλή ύλη και την τεχνική της λάξευσης που προσπαθούσαν να αναδείξουν με κάθε τρόπο.
Γεωδίφης
περισσότερα,
1.https://worksinprogress.co/issue/were-classical-statues-painted-horribly/
2.https://x.com/RalphStefanWeir/status/2001666957288865970?s=20
3.https://x.com/RalphStefanWeir/status/2001666869451718847?s=20
4.https://x.com/HeraklesCithare/status/2002688565407350881?s=20
5.Το πανέμορφο λευκό κωακό μάρμαρο
https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/02/blog-post_80.html
6.Τα μάρμαρα του Δίκαιου
https://geogeodifhs.blogspot.com/2022/05/blog-post_44.html
7.Ένα σύμβολο ομορφιάς κοσμεί τις πλαγιές του Δίκαιου
https://geogeodifhs.blogspot.com/2012/08/blog-post_25.html
8.Μέγας ναός του Ασκληπιού