Εκατοντάδες σεισμοί σε παγόβουνα παγετώνα της Ανταρκτικής

Εκατοντάδες σεισμοί σε παγόβουνα εντοπίστηκαν στο καταρρέον άκρο του «παγετώνα της Ημέρας της Κρίσης» της Ανταρκτικής.

Οι παγετωνικοί σεισμοί είναι ένας ειδικός τύπος σεισμού που δημιουργείται σε ψυχρές, παγωμένες περιοχές. Ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά στο Βόρειο Ημισφαίριο πριν από περισσότερα από 20 χρόνια και συμβαίνουν όταν τεράστια κομμάτια πάγου πέφτουν από τους παγετώνες στη θάλασσα.

Μέχρι τώρα, μόνο ελάχιστοι έχουν βρεθεί στην Ανταρκτική. Σε μια νέα μελέτη που θα δημοσιευτεί σύντομα στο Geophysical Research Letters, κοινοποιούνται στοιχεία για εκατοντάδες από αυτούς τους σεισμούς στην Ανταρκτική μεταξύ 2010 και 2023, κυρίως στο ωκεάνιο άκρο του παγετώνα Thwaites - του λεγόμενου παγετώνα Doomsday που θα μπορούσε να ανεβάσει ραγδαία τη στάθμη της θάλασσας σε περίπτωση κατάρρευσης.

Μια πρόσφατη ανακάλυψη

Ένας παγετωνικός σεισμός δημιουργείται όταν ψηλά, λεπτά παγόβουνα πέφτουν από την άκρη ενός παγετώνα στον ωκεανό.

Όταν αυτά τα παγόβουνα ανατρέπονται , συγκρούονται βίαια με τον «μητέρα» παγετώνα. Η σύγκρουση δημιουργεί ισχυρές μηχανικές δονήσεις εδάφους, ή σεισμικά κύματα, που διαδίδονται χιλιάδες χιλιόμετρα από την πηγή τους.

Αυτό που κάνει τους παγετωνικούς σεισμούς μοναδικούς είναι ότι δεν παράγουν σεισμικά κύματα υψηλής συχνότητας. Αυτά τα κύματα παίζουν ζωτικό ρόλο στην ανίχνευση και τον εντοπισμό τυπικών σεισμικών πηγών, όπως σεισμοί, ηφαίστεια και πυρηνικές εκρήξεις.

Λόγω αυτής της διαφοράς, οι παγετωνικοί σεισμοί ανακαλύφθηκαν σχετικά πρόσφατα, παρά το γεγονός ότι άλλες σεισμικές πηγές έχουν καταγραφεί συστηματικά εδώ και αρκετές δεκαετίες.

Ποικίλλει ανάλογα με τις εποχές

Οι περισσότεροι παγετωνικοί σεισμοί που έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί κοντά στα άκρα των παγετώνων στη Γροιλανδία , το μεγαλύτερο παγοκάλυμμα στο Βόρειο Ημισφαίριο.

Οι παγετωνικοί σεισμοί της Γροιλανδίας έχουν σχετικά μεγάλο μέγεθος. Οι μεγαλύτεροι έχουν παρόμοιο μέγεθος με εκείνους που προκλήθηκαν από πυρηνικές δοκιμές που διεξήγαγε η Βόρεια Κορέα τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ως εκ τούτου, έχουν εντοπιστεί από ένα υψηλής ποιότητας, συνεχώς λειτουργικό δίκτυο σεισμικής παρακολούθησης παγκοσμίως.

Τα γεγονότα στη Γροιλανδία ποικίλλουν ανάλογα με τις εποχές , και συμβαίνουν συχνότερα στα τέλη του καλοκαιριού. Έχουν επίσης γίνει πιο συνηθισμένα τις τελευταίες δεκαετίες. Τα σημάδια αυτά μπορεί να σχετίζονται με έναν ταχύτερο ρυθμό υπερθέρμανσης του πλανήτη στις πολικές περιοχές.

Ασαφείς αποδείξεις

Παρόλο που η Ανταρκτική είναι το μεγαλύτερο στρώμα πάγου στη Γη, οι άμεσες ενδείξεις παγετωνικών σεισμών που προκαλούνται από την ανατροπή παγόβουνων εκεί είναι δυσδιάκριτες. Οι περισσότερες προηγούμενες προσπάθειες ανίχνευσης παγετωνικών σεισμών στην Ανταρκτική χρησιμοποίησαν το παγκόσμιο δίκτυο σεισμικών ανιχνευτών.

Ωστόσο, εάν οι παγετωνικοί σεισμοί στην Ανταρκτική είναι πολύ μικρότερου μεγέθους από αυτούς στη Γροιλανδία, το παγκόσμιο δίκτυο ενδέχεται να μην τους ανιχνεύσει.

Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν σεισμικούς σταθμούς στην ίδια την Ανταρκτική για να αναζητήσουν σημάδια αυτών των σεισμών. Η αναζήτηση αποκάλυψε περισσότερα από 360 σεισμικά συμβάντα παγετώνων, τα περισσότερα από τα οποία δεν περιλαμβάνονται ακόμη σε κανέναν κατάλογο σεισμών.

Τα γεγονότα που εντόπισαν ήταν σε δύο συστάδες, κοντά στους παγετώνες Thwaites και Pine Island. Αυτοί οι παγετώνες αποτελούν τις μεγαλύτερες πηγές ανόδου της στάθμης της θάλασσας από την Ανταρκτική.

Σεισμοί στον παγετώνα Doomsday

Ο παγετώνας Thwaites είναι μερικές φορές γνωστός ως παγετώνας Doomsday . Εάν καταρρεύσει εντελώς, θα αυξήσει την παγκόσμια στάθμη της θάλασσας κατά 3 μέτρα και έχει επίσης τη δυνατότητα να καταρρεύσει γρήγορα.

Περίπου τα 2/3 των γεγονότων που ανίχνευσαν - 245 από τα 362- εντοπίστηκαν κοντά στο θαλάσσιο άκρο του Thwaites. Τα περισσότερα από αυτά τα γεγονότα είναι πιθανώς παγετωνικοί σεισμοί λόγω ανατροπής παγόβουνων.

Ο ισχυρότερος παράγοντας τέτοιων γεγονότων δεν φαίνεται να είναι η ετήσια ταλάντωση των θερμοκρασιών του θερμού αέρα που καθορίζει την εποχική συμπεριφορά των σεισμών στους παγετώνες της Γροιλανδίας.

Αντίθετα, η πιο παραγωγική περίοδος παγετωνικών σεισμών στο Thwaites, μεταξύ 2018 και 2020, συμπίπτει με μια περίοδο επιταχυνόμενης ροής της παγετώδους γλώσσας του παγετώνα προς τη θάλασσα. Η περίοδος επιτάχυνσης της παγετώδους γλώσσας επιβεβαιώθηκε ανεξάρτητα από δορυφορικές παρατηρήσεις.

Αυτή η επιτάχυνση θα μπορούσε να οφείλεται στις συνθήκες του ωκεανού, η επίδραση των οποίων δεν είναι ακόμη καλά κατανοητή.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν τη βραχυπρόθεσμη επίδραση των ωκεάνιων καταστάσεων στη σταθερότητα των θαλάσσιων παγετώνων. Αυτό αξίζει περαιτέρω διερεύνηση για να αξιολογηθεί η πιθανή συμβολή του παγετώνα στη μελλοντική άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

Η δεύτερη μεγαλύτερη συστάδα ανιχνεύσεων σημειώθηκε κοντά στον παγετώνα Pine Island. Ωστόσο, αυτές εντοπίζονταν σταθερά 60-80 χιλιόμετρα από την προκυμαία, επομένως δεν είναι πιθανό να προκλήθηκαν από ανατροπή παγόβουνων.

Αυτά τα γεγονότα παραμένουν αινιγματικά και απαιτούν περαιτέρω έρευνα.

Τι ακολουθεί για την έρευνα για τους παγετώδεις σεισμούς στην Ανταρκτική

Η ανίχνευση παγετωνικών σεισμών που σχετίζονται με την αποκόλληση παγόβουνου στον παγετώνα Thwaites θα μπορούσε να βοηθήσει στην απάντηση αρκετών σημαντικών ερευνητικών ερωτημάτων. Αυτά περιλαμβάνουν ένα θεμελιώδες ερώτημα σχετικά με την πιθανή αστάθεια του παγετώνα Thwaites λόγω της αλληλεπίδρασης του ωκεανού, του πάγου και του στερεού εδάφους κοντά στο σημείο που συναντά τη θάλασσα.

Η καλύτερη κατανόηση μπορεί να αποτελέσει το κλειδί για την επίλυση της τρέχουσας μεγάλης αβεβαιότητας σχετικά με την προβλεπόμενη άνοδο της στάθμης της θάλασσας τους επόμενους δύο αιώνες.

Γεωδίφης με πληροφορίες από τον Thanh-Son Pham, The Conversation

περισσότερα,

Thanh-Son Pham, Systematic Detection of Glacial Earthquakes in Thwaites Glacier, West Antarctica, by Regional Surface Waves, Geophysical Research Letters (2025). On ESS Open Archive: DOI: 10.22541/essoar.175596888.87914182/v1

Geophysical Research Letters 

https://phys.org/news/2025-12-hundreds-iceberg-earthquakes-crumbling-antarctica.html#google_vignette

https://theconversation.com/hundreds-of-iceberg-earthquakes-detected-at-the-crumbling-end-of-antarcticas-doomsday-glacier-268893