Κατολίσθηση πυροδοτεί μεγατσουνάμι σε στενό φιόρδ
Εναέρια επισκόπηση της περιοχής μελέτης, με τη θέση κατολίσθησης (κίτρινο αστέρι) στη νότια ακτή του φιόρδ Dickson. Το πράσινο κουτί είναι ένα απλοποιημένο μοντέλο του εφέ αναζήτησης. Η Φάση 1 αντιστοιχεί στην κατολίσθηση, η Φάση 2 σηματοδοτεί την είσοδο της κατολίσθησης στο φιόρδ και η Φάση 3 είναι το μεγατσουνάμι με τα κύματα του νερού που ξεκινά μια διαδικασία αναζήτησης.Από | TSR (2024) Carrillo-Ponce et al.Στην πάνω φωτογραφία οι οικισμοί Nuugaatsiaq και Illorsuit.
Ήταν ένα κύμα τέρας που χτύπησε ένα φιόρδ στην ανατολική ακτή της Γροιλανδίας στις 16 Σεπτεμβρίου 2023. Σε ορισμένα σημεία, τα ίχνη της πλημμύρας έφτασαν τα 200 μέτρα ύψος.
Ερευνητές με επικεφαλής την Angela Carrillo Ponce από το Γερμανικό Ερευνητικό Κέντρο Γεωεπιστημών (GFZ) αξιολόγησαν τώρα τα σεισμικά σήματα από σταθμούς μέτρησης σεισμών σε όλο τον κόσμο και ανακάλυψαν ένα άλλο ασυνήθιστο γεγονός: Ένα στάσιμο κύμα που προκλήθηκε από το μεγατσουνάμι στον στενό κόλπο του ακατοίκητου φιόρδ Dickson διήρκησε για περισσότερο από μια εβδομάδα.
Η διεθνής ομάδα δημοσίευσε τη δουλειά της στο The Seismic Record.
Κατολίσθηση ως συμβάν ενεργοποίησης
Το τσουνάμι προκλήθηκε από μεγάλη κατολίσθηση. Οι σταθμοί μέτρησης σεισμών σε απόσταση έως και 5.000 χιλιομέτρων κατέγραψαν τη δόνηση που προκλήθηκε από την κατολίσθηση ως σύντομο σήμα. Υπήρχε όμως και σήμα πολύ μεγάλης περιόδου (VLP) που καταγράφηκε από τα σεισμόμετρα για περισσότερο από μία εβδομάδα.
Η Angela Carrillo Ponce, η οποία εργάζεται ως διδακτορική φοιτήτρια στο τμήμα Φυσική των σεισμών και των ηφαιστείων του GFZ, λέει, «Το γεγονός και μόνο ότι το σήμα VLP ενός κύματος που σβήνει μπρος-πίσω πυροδοτείται από μια κατολίσθηση σε μια απομακρυσμένη περιοχή. Η Γροιλανδία μπορεί να παρατηρηθεί σε όλο τον κόσμο και για πάνω από μια εβδομάδα είναι συναρπαστική, γι' αυτό εμείς στη σεισμολογία έχουμε ασχοληθεί περισσότερο με αυτό το σήμα.
Ευτυχώς, προσθέτει ο ερευνητής, κανένας άνθρωπος δεν τραυματίστηκε. Μόνο μια στρατιωτική βάση, η οποία ήταν χωρίς προσωπικό την ώρα του τσουνάμι, καταστράφηκε.
Η ανάλυση των σεισμικών σημάτων -κύματα κρούσης που ταξιδεύουν χιλιάδες χιλιόμετρα στον φλοιό της γης- έδειξε ότι ένα λεγόμενο στάσιμο κύμα σχηματίστηκε στο φιόρδ μετά την κατολίσθηση.
Αρχικά, τα τμήματα της πλευράς που έπεσαν στο νερό προκάλεσαν ένα γιγάντιο κύμα που εξαπλώθηκε σε ολόκληρο το φιόρδ στο υπεράκτιο νησί Ella, που απέχει περισσότερο από 50 χιλιόμετρα.
Κοντά στο σημείο όπου η κατολίσθηση μπήκε στο φιόρδ, το μέγιστο ύψος ήταν πάνω από 200 μέτρα, κατά μήκος της ακτής κατά μέσο όρο 60 μέτρα. Τμήματα του κύματος προφανώς ξεχύθηκαν πίσω από τις απότομες όχθες στο στενό φιόρδ και άρχισε να σχηματίζεται ένα στάσιμο κύμα, το οποίο κυματίζει μπρος-πίσω για περισσότερο από μια εβδομάδα.
Ωστόσο, αυτό το κύμα είχε ύψος μόνο περίπου 1 μέτρο. Ανάλογα με το εύρος συχνοτήτων που φιλτράρεται, η πτώση βράχου που προκαλεί το τσουνάμι μπορεί να φανεί ως μια ενιαία κορυφή, το στάσιμο κύμα που γλιστρά μπρος-πίσω ως ένα κυματιστό μοτίβο στις εγγραφές (μέση, με πολλές ώρες που απεικονίζονται) ή το συνολικό σήμα της πτώσης βράχου και του τσουνάμι στη διάρκεια μιας εβδομάδας με έντονα φθίνουσα ένταση των ταλαντώσεων (κάτω). Από: προσαρμοσμένο από το The Seismic Record (2024). DOI: 10.1785/0320240013.
Το στάσιμο κύμα παρέμεινε για μια ασυνήθιστα μεγάλη περίοδο
Τέτοια στάσιμα κύματα και τα προκύπτοντα σήματα μακράς περιόδου είναι ήδη γνωστά στην έρευνα. Τέτοια σήματα VLP συνήθως συνδέονται με μεγάλες αποσπάσεις από τις άκρες των παγετώνων. «Στην περίπτωσή μας, καταχωρίσαμε επίσης ένα σήμα VLP», λέει ο Carrillo Ponce, προσθέτοντας ότι «το ασυνήθιστο σε αυτό ήταν η μεγάλη διάρκεια».
Αυτό που ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακό ήταν ότι τα δεδομένα από σεισμικούς σταθμούς στη Γερμανία, την Αλάσκα και άλλες περιοχές της Βόρειας Αμερικής ήταν πολύ καλής ποιότητας για την ανάλυση.
Μια σύγκριση με δορυφορικές εικόνες επιβεβαίωσε ότι η αιτία των πρώτων σεισμικών σημάτων αντιστοιχούσε καλά με την ισχύ και την κατεύθυνση της πτώσης βράχου που προκάλεσε το μεγατσουνάμι. Επιπλέον, οι συγγραφείς μπόρεσαν να μοντελοποιήσουν την αργή αποσύνθεση και την κυρίαρχη περίοδο ταλάντωσης των σημάτων VLP.
Αυτό δίνει στους ερευνητές την ελπίδα ότι θα μπορέσουν να ανιχνεύσουν και να αναλύσουν άλλα παρόμοια γεγονότα από το παρελθόν. Είναι προφανές ότι η υποχώρηση των παγετώνων, που προηγουμένως γέμιζαν ολόκληρες κοιλάδες, και η απόψυξη του μόνιμου παγετού οδηγούν σε αυξημένες κατολισθήσεις.
Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει το λιώσιμο των παγετώνων και ως εκ τούτου θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο μεγατσουνάμι.
Γεωδίφης με πληροφορίες από phys.org
περισσότερα,
https://phys.org/news/2024-08-landslide-triggers-megatsunami-narrow-fjord.html#google_vignette
.jpg)
