Όταν η θάλασσα μπήκε στα Πηγάδια!

Όταν η θάλασσα μπήκε στα Πηγάδια! Ο σεισμός και το τσουνάμι της Καρπάθου το 1948.Φωτογραφια Μίμης Πανάρετος.

Ήταν τρεις το μεσημέρι, 9 Φλεβάρη 1948. Ο Μιχάλης Φράγκος θυμάται με κάθε λεπτομέρεια εκείνη τη μέρα, σαν να κύλησε μόλις χθες.

Ήταν στο κονάκι και έβγαινε ευχαριστημένος από την πόρτα του Δημοτικού Σχολείου. Είχαν απογευματινές εξετάσεις με θέμα τους δέκα βασιλιάδες που πήγαν να πολεμήσουν στην Τροία και, όπως λέει, τα είχε πάει άριστα. Δασκάλα ήταν η Ευανθία Μοσχονά, λιγότερο αυστηρή από την πρώτη του δασκάλα, τη Μαρία Μακρή.

«Στα σκαλοπάτια του δημοτικού σχολείου, πάνω στο Κονάκι, με έπιασε ο σεισμός. Θυμάμαι που έπεσα κάτω, σηκώθηκα και έτρεξα για το σπίτι, που είναι πολύ κοντά, δύο βήματα. Το πρώτο που αντίκρισα ήταν το μπροστινό μαγαζί που είχαμε νοικιασμένο στη Μαρίκα Καμαράτου. Ένα μαγαζάκι γεμάτο γυαλικά. Όλα ήταν σπασμένα, πεσμένα στο πάτωμα, θρύψαλα».

Μέσα στον πανικό και στην αγωνία της μητέρας του να συγκεντρώσει τα έξι παιδιά, δεν πρόλαβε να δει τη θάλασσα και το μεγάλο κύμα. Το τσουνάμι όμως άφησε ανεξίτηλα σημάδια. Ο ίδιος περπάτησε αργότερα στα Πηγάδια ανάμεσα σε σπασμένες βάρκες και ψάρια που είχαν ξεβραστεί, «κολυμπώντας» πάνω στις ελιές που πνίγηκαν στο αλάτι.

Ο Πηγαδιώτης μπαλουξής Βαγγέλης Παπαδόπουλος ήταν τότε δεκατριών χρονών και μεγάλωνε στη Σίσαμο. Από εκεί ένιωσε τον ισχυρό σεισμό των 7 ρίχτερ και είδε τη θάλασσα να τραβιέται όχι μία αλλά τρεις φορές, μέχρι το νησάκι Δεσποτικό, πριν επιστρέψει με ορμή, παρασύροντας ό,τι συναντούσε στο διάβα της βαθιά μέσα στα Πηγάδια.

Θυμάται τα μεγάλα δοχεία με λάδι του εμπόρου Λυριστάκη να παρασύρονται από το νερό. Θυμάται και τον κόσμο που, ξεπερνώντας τον αρχικό φόβο, έτρεχε να μαζέψει τα ψάρια που είχαν ξεμείνει στα χωράφια. Κάποιοι μάλιστα θεωρούσαν αμαρτία να μαζεύονται ψάρια από τα δέντρα, δημιουργώντας διχασμό ακόμη και μέσα στην καταστροφή.

Ο Τύπος της εποχής κατέγραφε καθημερινά τις ζημιές. Οι εφημερίδες μιλούσαν για περίπου 1.000 αστέγους και εκατοντάδες κατεστραμμένα σπίτια. Μόνο στα χωριά Απέρι, Όθος, Πυλές και Βωλάδα, 137 σπίτια υπέστησαν σοβαρότατες ζημιές και άλλα 113 μικρότερες.

Το ατμόπλοιο «Χαλκιδική» έφτασε στο νησί μεταφέροντας σκηνές, κουβέρτες και υλικά για τις πρώτες επιδιορθώσεις, ενώ 5.000.000 δραχμές διατέθηκαν μέσω του στρατιωτικού διαμερίσματος για τις άμεσες ανάγκες.

Το 2008, ο καθηγητής φυσικών καταστροφών Κώστας Συνολάκης και ο μεταπτυχιακός φοιτητής Νίκος Καλλίγερης επισκέφθηκαν την Κάρπαθο και κατέγραψαν μαρτυρίες για τον σεισμό μεγέθους 7,1 Ρίχτερ και το τσουνάμι που ακολούθησε. Σύμφωνα με τη μελέτη τους, το κύμα έφτασε σε ύψος 20 μέτρων στο λιμάνι και προχώρησε μέχρι τη σημερινή πιάτσα των ταξί. Στην Αγία Κάρα καταγράφηκε ύψος 20,3 μέτρων και διείσδυση περίπου 200 μέτρων στην ξηρά, ενώ στο Διαφάνι το ύψος του κύματος εκτιμήθηκε στα 3,8 μέτρα.

Αν υπήρχε κινηματογραφική μηχανή να καταγράψει το φαινόμενο, δύο στιγμές θα έμεναν χαραγμένες στην ιστορία. Το παλιό καμπαναριό των Μενετών που λικνιζόταν απειλητικά προκαλώντας τρόμο και η θάλασσα που τραβήχτηκε, αποκαλύπτοντας για λίγα δευτερόλεπτα τα μυστικά του βυθού.

Παρά τη σφοδρότητα του φαινομένου, επίσημα η Κάρπαθος δεν θρήνησε θύματα. Φήμες αναφέρουν τον πνιγμό μιας ηλικιωμένης γυναίκας στο λιμάνι, στο υπόγειο του καφενείου του Πανάρετου, χωρίς όμως να επιβεβαιώνεται επίσημα.

Σήμερα, είτε ως μόνιμοι κάτοικοι είτε ως μετανάστες, θυμόμαστε και διηγούμαστε την ιστορία. Δεν μας εντυπωσιάζει πια, έχει ξεθωριάσει, παραμένοντας σαν αχνή σκιά στη συλλογική μνήμη.

Η φύση όμως δεν αστειεύεται.

Όταν εκτονώνεται, σαρώνει τα πάντα. Το 1948 η Κάρπαθος έδωσε εξετάσεις και στάθηκε όρθια. Σήμερα, μπροστά σε παρόμοια φαινόμενα, ο άνθρωπος εξακολουθεί να αποδεικνύεται εύθραυστος. Γιατί όσο κι αν προσπαθούμε να τα ξορκίσουμε, είναι κομμάτι της ζωής ενός πλανήτη που μας φιλοξενεί κι εμείς επιμένουμε να το ξεχνάμε.

Καρπαθιακά Νέα

https://www.karpathiakanea.gr/seismos-karpathos-2/#google_vignette

περισσότερα,

«Τρεις φορές πήγε κι’ ήρθε η θάλασσα»

https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/04/blog-post30qu1948.html