Το μεγαλύτερο ηφαιστειακό συμβάν της Γης

Το μεγαλύτερο ηφαιστειακό συμβάν της Γης αναμόρφωσε μια ωκεάνια πλάκα, αποκαλύπτει ανάλυση σεισμικών κυμάτων. Φωτογραφία pasifika.news.

Χάρτης που δείχνει το Οροπέδιο Ontong Java (OJP) και τις διαδρομές ακτίνων των κυμάτων Po και So. Το περίγραμμα του OJP (Coffin et al., 2006) αντιπροσωπεύεται από μια μαύρη γραμμή. Οι έγχρωμες γραμμές υποδεικνύουν τις διαδρομές ακτίνων των κυμάτων Po και So που παρατηρούνται στο OJP. Η χρωματική κλίμακα υποδεικνύει την ενέργεια των κυμάτων So σε σχέση με τα κύματα Po (ESo/EPo). Τα ανοιχτά και τα συμπαγή τρίγωνα υποδεικνύουν σεισμικούς σταθμούς στον πυθμένα του ωκεανού και σεισμικούς σταθμούς νησιών, αντίστοιχα. Από: Geophysical Research Letters (2025). DOI: 10.1029/2025gl115219.

Το Οροπέδιο Ontong Java είναι μια τεράστια, βυθισμένη πλατφόρμα βυθού βόρεια των Νήσων Σολομώντα, ελαφρώς μεγαλύτερη από την Αλάσκα. Η μεγαλύτερη ηφαιστειακή έκρηξη στην ιστορία του πλανήτη πιθανότατα σχημάτισε το οροπέδιο, αλλά το τι ακριβώς προκάλεσε αυτή την παράξενη έκλυση παραμένει μυστήριο.

Μια ερευνητική ομάδα αποκάλυψε, μέσω ανάλυσης σεισμικών κυμάτων, ότι η ωκεάνια πλάκα κάτω από το οροπέδιο Ontong Java - το μεγαλύτερο ωκεάνιο οροπέδιο στον κόσμο - υπέστη εκτεταμένες αλλοιώσεις από την τεράστια ηφαιστειακή δραστηριότητα κατά τη διάρκεια του σχηματισμού της. Η μελέτη δημοσιεύεται στο Geophysical Research Letters .

Σύνθετη δομή κάτω από το οροπέδιο

Η ωκεάνια πλάκα κάτω από το οροπέδιο Ontong Java (OJP) έχει μια σύνθετη δομή που αποτελείται από στρωματοποιημένες δομές που επικαλύπτονται από σμήνη αναχωμάτων. Οι χαμηλές σεισμικές ανωμαλίες στην ταχύτητα εντός της πλάκας υποδηλώνουν χημική τροποποίηση από μάγμα που προέρχεται από ένα θερμοχημικό νέφος. Αυτά τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι οι ωκεάνιες πλάκες μπορούν να υποστούν σημαντική φυσικοχημική τροποποίηση λόγω της ηφαιστειακής δραστηριότητας μεγάλης κλίμακας, συμβάλλοντας σε μια ολοκληρωμένη κατανόηση των διεργασιών σχηματισμού πλακών.

Η έρευνα διεξήχθη από τον Λέκτορα Azusa Shito του Πανεπιστημίου Επιστημών της Οκαγιάμα, μαζί με τον Αναπληρωτή Καθηγητή Akira Ishikawa του Ινστιτούτου Επιστημών του Τόκιο και την Καθηγήτρια Masako Yoshikawa του Πανεπιστημίου της Χιροσίμα.

Μαζική ηφαιστειακή δραστηριότητα και προηγούμενες εξαφανίσεις

Το Οροπέδιο Ontong Java (OJP) είναι το μεγαλύτερο ωκεάνιο οροπέδιο στον κόσμο, που βρίσκεται στον Ειρηνικό Ωκεανό, και σχηματίστηκε από υποθαλάσσια ηφαιστειακή δραστηριότητα περίπου 110-120 εκατομμύρια χρόνια πριν. Αυτή η ηφαιστειακή δραστηριότητα - που θεωρείται η μεγαλύτερη στην ιστορία της Γης - πιστεύεται ότι άλλαξε δραστικά το παγκόσμιο περιβάλλον εκείνη την εποχή και ότι πυροδότησε μαζικές εξαφανίσεις ειδών.

Πρόσφατες μελέτες έχουν υποδείξει ότι αυτή η μεγάλης κλίμακας ηφαιστειακή δραστηριότητα προκλήθηκε από ένα θερμοχημικό νέφος, μια ανοδική ροή που προέρχεται από τα βάθη του μανδύα. Ωστόσο, οι επιπτώσεις του μάγματος που ανεβαίνει από βαθιές πηγές του μανδύα στις προϋπάρχουσες ωκεάνιες πλάκες παραμένουν ελάχιστα κατανοητές.

Ακούγοντας τα κύματα του Πο και του Σο

Σε αυτή τη μελέτη, η ομάδα ανέλυσε σεισμικά κύματα υψηλής συχνότητας, γνωστά ως κύματα Po και So, τα οποία καταγράφηκαν από σεισμογράφους του πυθμένα του ωκεανού που αναπτύχθηκαν γύρω από την OJP, καθώς και από σεισμογράφους που εγκαταστάθηκαν σε ωκεάνια νησιά. Τα κύματα Po και So διαδίδονται εντός των ωκεάνιων πλακών και τα χαρακτηριστικά διάδοσής τους είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην εσωτερική δομή της πλάκας.

Υπό τυπικές συνθήκες, τα κύματα Po και So παράγονται όταν τα κύματα P και S υφίστανται πολλαπλή σκέδαση μέσα σε στρωματοποιημένες δομές μέσα στην ωκεάνια πλάκα, επιτρέποντάς τους να διανύσουν αποστάσεις αρκετών χιλιάδων χιλιομέτρων. Ωστόσο, τα κύματα Po και So που παρατηρήθηκαν γύρω από την OJP παρουσίασαν ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό: Ενώ τα κύματα Po διαδόθηκαν αποτελεσματικά, τα κύματα So ήταν έντονα εξασθενημένα.

Μια σύνθετη, χημικά τροποποιημένη πλάκα

Για να αναπαράγουν αυτήν την παρατήρηση, οι ερευνητές εκτίμησαν την εσωτερική δομή της πλάκας χρησιμοποιώντας σεισμική μοντελοποίηση κυματομορφής. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η ωκεάνια πλάκα κάτω από την OJP έχει μια σύνθετη δομή στην οποία οι στρωματοποιημένες δομές (οριζόντια ελασματοποίηση) τέμνονται από σμήνη αναχωμάτων (κάθετη διείσδυση).

Επιπλέον, η ομάδα διαπίστωσε ότι τα κύματα Po και So που διαδίδονται μέσω της πλάκας κάτω από την OJP ταξιδεύουν σημαντικά πιο αργά από εκείνα στις τυπικές ωκεάνιες πλάκες. Για να εξηγήσουν αυτές τις παρατηρήσεις, προτείνουν ένα μοντέλο στο οποίο το μάγμα που προέρχεται από ένα θερμικό-χημικό νέφος ανήλθε μέσω της πλάκας, σχηματίζοντας σμήνη αναχωμάτων, και στη συνέχεια προκάλεσε χημική τροποποίηση (δηλαδή, επαναλίπανση) της πλάκας.

Το μοντέλο φυσικοχημικής τροποποίησης των ωκεάνιων πλακών που παρουσιάζεται σε αυτή τη μελέτη αναμένεται να συμβάλει σε μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση των διεργασιών σχηματισμού πλακών.

Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα phys.org

περισσότερα,

Πανεπιστήμιο Επιστημών της Οκαγιάμα

Dike Swarms in the Oceanic Lithosphere Beneath the Ontong Java Plateau-Azusa Shito, Daisuke Suetsugu, Akira Ishikawa, Masako Yoshikawa, Takehi Isse, Hajime Shiobara, Hiroko Sugioka, Aki Ito, Yasushi Ishihara, Satoru Tanaka, Masayuki Obayashi, Takashi Tonegawa, Junko Yoshimitsu

https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL115219

https://phys.org/news/2026-02-earth-largest-volcanic-event-reshaped.html

https://pasifika.news/2020/02/the-end-of-ontong-java/

https://schmidtocean.org/cruise/the-mysteries-of-ontong-java/#:~:text=The%20Ontong%20Java%20Plateau%20is,is%20slightly%20larger%20than%20Alaska.