Το Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος στο Μοναστίρ της Τυνησίας
Στο Μοναστίρ της Τυνησίας βρέθηκαν ερευνήτριες του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος, στο πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας με τον ιδιαίτερα δυναμικό τυνησιακό περιβαλλοντικό φορέα Notre Grande Blue.
Σε θάλασσες που στις μέρες μας αλλάζουν σε πρωτοφανείς ρυθμούς, τόσο λόγω της ανθρώπινης παράμβασης (υπεραλίευση, ρύπανση, καταστροφή οικοτόπων, υπερτουρισμός, κλπ), όσο και της (επίσης ανθρωπογενούς) κλιματικής αλλαγής, η αμοιβαία συνεργασία μεταξύ των βόρειων και των νότιων χωρών της Μεσογείου αποτελεί αναμφισβήτητη προτεραιότητα.
Ας μην ξεχνάμε ότι η Μεσόγειος αποτελεί μία κοινή θάλασσα, στην οποία επιβιώνουν τα ίδια είδη, τα οποία απειλούνται από τα ίδια προβλήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα ξενικά είδη: περισσότερα από 1.000 νέα θαλάσσια είδη έχουν ήδη εισέλθει στη Μεσόγειο, τα περισσότερα εκ των οποίων πρωτοεμφανίστηκαν στις νότιες ακτές της. Μέσα από τις καταγραφές που πραγματοποιούνται εκεί, μπορούμε να «προετοιμαζόμαστε» έγκαιρα για την άφιξή τους στις βόρειες ακτές.
Η συνεργασία με τον Notre Grande Blue είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς πρόκειται για έναν ταχύτατα αναπτυσσόμενο φορέα, του οποίου το έργο και η αποτελεσματικότητα στον τομέα της θαλάσσιας προστασίας αναγνωρίζονται διεθνώς. Οι κοινοί μας στόχοι περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη συστηματική ανταλλαγή δεδομένων, πληροφοριών και τεχνογνωσίας, καθώς και επιστημονικού προσωπικού. Παράλληλα, προγραμματίζεται επιτόπια εκπαίδευση επιστημόνων από τη Βόρεια Αφρική, στο πλαίσιο ερευνητικής αποστολής με το ερευνητικό ιστιοφόρο σκάφος Τρίτων, από ερευνητές του Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος, στη θαλάσσια περιοχή βόρεια της Τυνησίας.
Πρέπει να αναφερθεί ότι ο «Τρίτων», είναι ένα τρικάταρτο ιστιοφόρο που έχει μετασκευαστεί έτσι ώστε να διαθέτει ελάχιστο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και χαμηλό λειτουργικό κόστος, ενώ παράλληλα έχει τη δυνατότητα να ταξιδεύει αυτόνομα για μεγάλα χρονικά διαστήματα, χωρίς την ανάγκη ανεφοδιασμού.
Επιπλέον, φέρει εξειδικευμένο ωκεανογραφικό εξοπλισμό, όπως ρομποτικά τηλεκατευθυνόμενα υποβρύχια οχήματα (ROV) με ποικίλους αισθητήρες και δειγματολήπτες, συστήματα σόναρ για τη χαρτογράφηση θαλάσσιων οικοτόπων, καθώς και σύστημα υδροφώνων (hydrophone array system) με εξειδικευμένο λογισμικό για την υποβρύχια καταγραφή των ήχων επικοινωνίας των κητωδών και της ηχορύπανσης.
Στο σκάφος λειτουργεί επίσης εργαστήριο όπου πραγματοποιούνται αναλύσεις της ποιότητας των υδάτων και παραμέτρων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, η ανίχνευση της μικροπλαστικής ρύπανσης, η καταγραφή της βιοποικιλότητας του ζωοπλαγκτού, η εκτίμηση της ηλικίας των ψαριών, καθώς και πλήθος άλλων επιστημονικών εφαρμογών.
Η μοναδική ουσιαστική λύση για τα προβλήματα που ήδη αντιμετωπίζουν οι θάλασσές μας, αλλά και για εκείνα που «έρχονται», μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από ειλικρινή συνεργασία και αμοιβαίο σεβασμό - προϋποθέσεις απαραίτητες για την ανταλλαγή γνώσεων και καλών πρακτικών.
Αξιοσημείωτο παράδειγμα καλής πρακτικής που εφαρμόζεται στην Τυνησία και από το οποίο μπορούμε και πρέπει να μάθουμε πολλά εμείς στην Ελλάδα, είναι η τοπική συν-διαχείριση των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών. Πρόκειται για μια προσέγγιση που εφαρμόζεται επί χρόνια με επιτυχία από τις τοπικές κοινωνίες, τους αλιείς, τους περιβαλλοντικούς φορείς και τα πανεπιστήμια, χωρίς σύνθετους και δαπανηρούς μηχανισμούς. Εφαρμόζεται με διάφορες μορφές σε πολλές περιοχές του πλανήτη και η υιοθέτησή της θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά οφέλη και στην Ελλάδα.
Οι συνεργασίες με χώρες της Νοτιας Μεσογείου είναι μία στρατηγική επιλογή του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος που σύντομα θα μας οδηγήσει και στον Λίβανο, μία επίσης ιδιαίτερα σημαντική θαλάσσια περιοχή.
Για το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος»
Αναστασία Μήλιου a.miliou@archipelago.gr