Αποτρέπουν τα δέντρα τις κατολισθήσεις;
Τουλάχιστον δύο νεκροί και αρκετοί αγνοούνται στο όρος Μαουνγκανούι της Νέας Ζηλανδίας, έπειτα από κατολισθήσεις που προκάλεσαν οι πρωτοφανείς βροχοπτώσεις στις 22 Ιανουαρίου 2026. Πλάνα δείχνουν συντρίμμια να κατεβαίνουν ορμητικά το βουνό και να χτυπούν το Beachside Holiday Park. Βίντεο από Weather Monitor.
Αποτρέπουν τα δέντρα τις κατολισθήσεις; Τι λέει η επιστήμη για τις ρίζες, τις βροχοπτώσεις και τη σταθερότητα.
Η θανατηφόρα κατολίσθηση στην Ταουράνγκα δεν οφειλόταν στην κλιματική αλλαγή λένε τα εισησεογραφικά πρακτορεία. Υποστηρίζουν ότι ήταν αποτρέψιμη, καθώς προκλήθηκε από την απομάκρυνση των σταθεροποιητικών δέντρων από το συμβούλιο κατόπιν επιμονής της IWI, σύμφωνα με τον συνταξιούχο ειδικό στην αποκατάσταση ολισθήσεων Ροντ, με 20 χρόνια εμπειρίας στη γεωτεχνολογία, αποκαλύπτοντας συγκλονιστική ανικανότητα.
Πως όμως έχουν τα πράγματα από την οπτική γωνία των ειδικών σε κατολισθήσεις;
Τις ημέρες που ακολούθησαν τις θανατηφόρες κατολισθήσεις στο όρος Μαουνγκανούι, υπήρξε εκτεταμένη συζήτηση σχετικά με το τι μπορεί να προκάλεσε την κατάρρευση των πλαγιών πάνω από το κάμπινγκ, συμπεριλαμβανομένου του πιθανού ρόλου της πρόσφατης αφαίρεσης δέντρων στο Μαουάο.
Μετά από μια τέτοια τραγωδία, είναι φυσικό να αναζητούμε σαφείς εξηγήσεις. Ωστόσο, οι κατολισθήσεις συνήθως αντανακλούν έναν πολύπλοκο συνδυασμό παραγόντων - από τη γεωλογία και τη μακροπρόθεσμη εξέλιξη των πλαγιών έως τον καιρό, το κλίμα και τη χρήση γης.
Ένα τοπίο επιρρεπές στην αποτυχία
Η περιοχή Ταουράνγκα καλύπτεται από ηφαιστειακά υλικά που είναι γνωστά για την αστάθειά τους . Με την πάροδο του χρόνου, τα ηφαιστειακά πετρώματα αποικοδομούνται σε εδάφη πλούσια σε άργιλο, συμπεριλαμβανομένου ενός προβληματικού ορυκτού γνωστού ως αλλοϋσίτης.
Κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων, το νερό διεισδύει σε αυτά τα πλούσια σε άργιλο εδάφη, αυξάνοντας την πίεση του νερού στους πόρους μεταξύ των σωματιδίων του εδάφους. Αυτό μειώνει την αντοχή του εδάφους σε διάτμηση, καθιστώντας τις πλαγιές πιο επιρρεπείς σε αστοχία.
Παρόμοιες διαδικασίες έχουν προκαλέσει καταστροφικές κατολισθήσεις και αλλού: δεκάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν σε κατολισθήσεις που προκλήθηκαν από βροχοπτώσεις στην περιοχή της Δυτικής Ιάβας της Ινδονησίας πριν από λίγες ημέρες, σε συγκρίσιμα ηφαιστειακά αργιλώδη εδάφη.
Αναγνωρίζοντας αυτόν τον κίνδυνο, το Δημοτικό Συμβούλιο της Ταουράνγκα ανέθεσε τη χαρτογράφηση της ευαισθησίας στις κατολισθήσεις μετά τα ακραία καιρικά φαινόμενα του 2023. Αυτά τα σύνολα δεδομένων επιτρέπουν στο κοινό να βλέπει περιοχές επιρρεπείς σε κατολισθήσεις και «υπολείμματα» - αρχαίες κατολισθήσεις που εξακολουθούν να αφήνουν ορατά αποτυπώματα στο τοπίο.
Είναι σημαντικό ότι υποδεικνύουν πού η γη έχει αποτύχει στο παρελθόν - και παραμένει δυνητικά ευάλωτη κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων ή μετά από αλλαγές στη χρήση γης.
Ενώ το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής Tauranga καλύπτεται πλήρως από αυτά τα εργαλεία χαρτογράφησης, υπάρχει μια αξιοσημείωτη παράλειψη: η περιοχή δυτικά της Λεωφόρου Adam's, όπου βρίσκονται το Mauao και το κάμπινγκ. Τα επίπεδα κινδύνου κατολισθήσεων για αυτήν τη ζώνη απουσιάζουν από τις δημόσιες διαδικτυακές πύλες, παρά το γεγονός ότι το Mauao είναι ιδιαίτερα επιρρεπές σε κατολισθήσεις.
Ιστορικές αεροφωτογραφίες που χρονολογούνται από το 1943 αποκαλύπτουν δεκάδες κατολισθήσεις στις πλαγιές του Μαουάο. Μερικές από τις πιο σημαντικές σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του κυκλώνα Βίλμα τον Ιανουάριο του 2011, όταν έπεσαν 108 χιλιοστά βροχής σε 24 ώρες.
Μια λεπτομερής μελέτη του Πανεπιστημίου του Ώκλαντ εντόπισε τουλάχιστον 80 κατολισθήσεις από εκείνη τη μία καταιγίδα, συμπεριλαμβανομένων χιονοστιβάδων από συντρίμμια που εκτείνονται έως και 120 μέτρα προς τα κάτω. Ορισμένες από αυτές τις κατολισθήσεις έχουν επανενεργοποιηθεί εν μέρει έκτοτε, μετά από μεταγενέστερες έντονες βροχοπτώσεις.
Αεροφωτογραφία του Mauao (Όρος Maunganui) του Μαρτίου 2011, με μερικές από τις μεγαλύτερες κατολισθήσεις που προκλήθηκαν από έντονες βροχοπτώσεις κατά τη διάρκεια του κυκλώνα Wilma τον Ιανουάριο του 2011, να σκιαγραφούνται με κίτρινο χρώμα. Το λευκό πλαίσιο υποδεικνύει την περιοχή στην οποία σημειώθηκε η κατολίσθηση της περασμένης εβδομάδας. Φωτογραφία του συγγραφέα.
Δέντρα, πλαγιές και σταθερότητα
Εκτός από αυτά τα ιστορικά γεγονότα, υπάρχουν παλαιότερες «παλαιο-κατολισθήσεις» στο Μαουάο, συμπεριλαμβανομένων δύο σε πλαγιές πάνω από το κάμπινγκ. Από αυτή τη γενική ζώνη φαίνεται να ξεκίνησε η κατολίσθηση της 22ας Ιανουαρίου - και πολλές διαδικτυακές συζητήσεις έχουν επικεντρωθεί επίσης στην αφαίρεση δέντρων εντός αυτής.
Ορισμένες αναφορές των μέσων ενημέρωσης έχουν επισημάνει την απομάκρυνση της βλάστησης κατά τη διάρκεια του 2022-23, αλλά οι ιστορικές εικόνες υποδηλώνουν ότι η απομάκρυνση σε αυτήν τη συγκεκριμένη περιοχή πιθανότατα πραγματοποιήθηκε νωρίτερα, γύρω στο 2018-19. Γενικότερα, η κάλυψη της βλάστησης πάνω από το κάμπινγκ έχει μειωθεί σταδιακά από τα μέσα του 20ού αιώνα.
Μια σειρά από αεροφωτογραφίες από το 1943 έως το 2025 δείχνουν αλλαγές στη βλάστηση και τη διαμόρφωση του εδάφους στις πλαγιές πάνω από το κάμπινγκ. Τα λευκά πλαίσια υποδεικνύουν βασικές περιοχές και τα βέλη δείχνουν την κατά προσέγγιση τοποθεσία της κατολίσθησης του Ιανουαρίου 2026. Φωτογραφία από το αρχείο συγγραφέα.
Ωστόσο, η σχέση μεταξύ βλάστησης και κατολισθήσεων στο Mauao δεν είναι απλή. Κατά τη διάρκεια του κυκλώνα Wilma, σημειώθηκαν σημαντικές κατολισθήσεις τόσο σε πλαγιές με πυκνή βλάστηση όσο και σε περιοχές καλυμμένες με γρασίδι.
Τα δέντρα συνήθως ενισχύουν τη σταθερότητα της πλαγιάς με δύο βασικούς τρόπους: η κόμη τους αναχαιτίζει τη βροχόπτωση, επιβραδύνοντας τη διείσδυση του νερού, και οι ρίζες τους ενισχύουν την αντοχή του εδάφους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η εκτεταμένη κατολίσθηση που σχετίζεται με την υλοτόμηση των δασών - ιδιαίτερα της πεύκης radiata - αποτελεί εδώ και καιρό σοβαρό πρόβλημα σε μέρη της Νέας Ζηλανδίας.
Αλλά τα δέντρα μπορούν επίσης να συμβάλουν στην αστοχία των πρανών υπό ορισμένες συνθήκες. Τα μεγάλα φυλλώδη δέντρα μπορούν να λειτουργήσουν σαν πανιά κατά τη διάρκεια ακραίων ανέμων, μεταδίδοντας ισχυρές δυνάμεις σε κορεσμένα εδάφη.
Μετά την καταιγίδα της επετείου του Ώκλαντ το 2023, η έρευνα έδειξε ότι η αιολική ενέργεια πιθανότατα προκάλεσε ορισμένες κατολισθήσεις στις πλαγιές του Maungakiekie/One Tree Hill, καθώς τα δέντρα κουνήθηκαν πέρα δώθε μέχρι να ξεριζωθούν, παρασύροντας το έδαφος προς τα κάτω.
Επίσης, όταν τα δέντρα αναπτύσσονται κοντά στις κορυφές απότομων πλαγιών, το βάρος τους - γνωστό ως «επιπλέον βάρος» - μπορεί να αυξήσει τις αποσταθεροποιητικές δυνάμεις . Σε ορισμένα αργιλώδη εδάφη, αυτό το φαινόμενο μπορεί να υπερβεί το σταθεροποιητικό όφελος της ενίσχυσης των ριζών. Οι ρίζες των δέντρων μπορούν επίσης να προωθήσουν τη μακροπρόθεσμη φθορά από τις καιρικές συνθήκες, αναπτύσσοντας ρωγμές στον υποκείμενο βράχο.
Όλα αυτά σημαίνουν ότι η βλάστηση είναι μόνο ένας παράγοντας μεταξύ πολλών άλλων.
Γιατί οι απλές εξηγήσεις αποτυγχάνουν
Οι κατολισθήσεις στο λοφώδες έδαφος της Νέας Ζηλανδίας συνήθως προκύπτουν από έναν συνδυασμό προδιαθεσικών παραγόντων, πολλοί από τους οποίους επηρεάζονται από την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν την αναδιαμόρφωση των πρανών για τη δημιουργία πλατφορμών κτιρίων, την κοπή στις άκρες των πρανών για δρόμους ή κατασκευές, τη φόρτωση των πρανών με κτίρια, την ανακατεύθυνση των ομβρίων υδάτων σε ευάλωτο έδαφος και την κατασκευή κακοσχεδιασμένων τοίχων αντιστήριξης που παγιδεύουν νερό μέσα στις πλαγιές.
Ενώ ορισμένα δέντρα σίγουρα απομακρύνθηκαν από την ευρύτερη περιοχή προέλευσης της κατολίσθησης της περασμένης εβδομάδας, ο ρόλος τους στην αποσταθεροποίηση της πλαγιάς παραμένει αβέβαιος.
Η πλαγιά είχε ήδη βιώσει πολλαπλές ιστορικές αστοχίες, ήταν καλυμμένη από ηφαιστειακούς αργίλους και είχε υποστεί έντονες βροχοπτώσεις - συνθήκες που από κοινού είναι γνωστό ότι προκαλούν κατολισθήσεις.
Υπάρχουν ακόμη πολλά που δεν γνωρίζουμε ακόμη για τους ακριβείς μηχανισμούς που προκάλεσαν τις αποτυχίες της περασμένης εβδομάδας στο Mauao. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο οι ανεξάρτητες έρευνες και οι τεχνικές αξιολογήσεις είναι τόσο σημαντικές.
Μάρτιν Μπρουκ
Καθηγητής Εφαρμοσμένης Γεωλογίας, Πανεπιστήμιο του Όκλαντ, Waipapa Taumata Rau
περισσότερα,
https://theconversation.com/do-trees-prevent-landslides-what-science-says-about-roots-rainfall-and-stability-274518
https://thedailyexaminer.co.nz/taurangas-avoidable-disaster/