Σαν αστραπή σε απέραντο σκοτάδι...
«Η Σπάρτη λάμπει σαν αστραπή σε απέραντο σκοτάδι». Έτσι χαρακτήρισε ο Ροβεσπιέρος την πόλη της Σπάρτης το 1794. Μια τέτοια φράση εξέφραζε μεγάλο ενθουσιασμό για μια πόλη της οποίας οι νόμοι, που αποδίδονταν στον Λυκούργο, υποτίθεται ότι έκαναν τους ανθρώπους ίσους. Αλλά οι άνθρωποι που έζησαν πριν από περισσότερες από δύο χιλιετίες δύσκολα μπορούν να εξισωθούν με εκείνους που ισχυρίζονται ότι εμπνεύστηκαν από αυτούς. Επομένως, εξετάζοντας αρχαία γεγονότα, μπορεί κανείς, σύμφωνα με τη συμβουλή του Πλούταρχου, να επιχειρήσει να «επιβάλει τον μύθο, που έχει καθαριστεί από τη λογική, να υποταχθεί σε αυτόν και να πάρει την όψη της ιστορίας».
Διότι η Σπάρτη πρέπει πρωτίστως να θεωρηθεί ως ελληνική πόλη-κράτος των Ελλήνων στην Ελλάδα. Με άλλα λόγια, ο πολιτισμός των ανδρών της Σπάρτης στην αρχαιότητα ήταν πολύ παρόμοιος με αυτόν των άλλων Ελλήνων, αν και οι οργανώσεις και οι προτεραιότητές τους διέφεραν από τον 8ο έως τον 4ο αιώνα π.Χ., όχι μόνο από πολιτική αλλά και από καλλιτεχνική και κοινωνική σκοπιά.
Σήμερα μιλάμε για μια «κρίση γεννήσεων».Ωστόσο, στην αρχαία Ελλάδα, η πόλη της Σπάρτης το βίωσε αυτό σε καταστροφική κλίμακα.Αντιμέτωπη με τη δημογραφική παρακμή ακόμη και λόγω συνεχών πολέμων, η Σπάρτη υιοθέτησε νόμους παροχής κινήτρων (στρατιωτικές και φορολογικές απαλλαγές για πατέρες με πολλά παιδιά), καθιστώντας τα ποσοστά γεννήσεων ένα πραγματικό πολιτικό ζήτημα.Αλλά αυτό που αποδυνάμωνε τη Σπάρτη δεν ήταν πρωτίστως η στρατιωτική ανωτερότητα των αντιπάλων της, αλλά η προοδευτική συρρίκνωση του πολιτικού της σώματος... κυρίως η ολιγανθρωπία: η έλλειψη ανδρών.
Τον 5ο αιώνα π.Χ., η Σπάρτη κυριάρχησε στον ελληνικό κόσμο και θριάμβευσε επί της Αθήνας το 404 π.Χ. Αλλά μέσα σε λίγες δεκαετίες, ο αριθμός των πολιτών μειώθηκε απότομα: περίπου 3.500 κατά την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου· 700 κατατάχθηκαν στα Λεύκτρα το 371 π.Χ.· μόλις για κάποιες γενιές αργότερα. Για μια πόλη της οποίας η δύναμη στηριζόταν σε ένα μικρό σώμα πολιτών-ιδιοκτητών και στρατιωτών, αυτή η διάβρωση ήταν δομικά μοιραία.
Αλλά το πρόβλημα δεν ήταν μόνο ο αριθμός των παιδιών. Στη Σπάρτη, η ιδιότητα του πολίτη εξαρτιόταν από την κατοχή αρκετής γης για να συνεισφέρει κανείς στα κοινά γεύματα και να διατηρήσει την κοινωνική του θέση. Ωστόσο, οι επαναλαμβανόμενοι πόλεμοι οδήγησαν σε διαδοχές, ενοποίηση γης και αναδιανομή του πλούτου. Ο Αριστοτέλης σημειώνει ότι σχεδόν τα 2/5 της επικράτειας πέρασαν στα χέρια των γυναικών, λόγω του αριθμού των κορών που κληρονόμησαν και του μεγέθους των προικιών, ενώ η αυξημένη ελευθερία κληροδότησης περιουσίας διευκόλυνε τη συσσώρευση γης μεταξύ λίγων οικογενειών.
