Από την Κω στη Croix de Guerre. Κεφάλαιο 2
Με περίμεναν στον σταθμό δέκα νέοι, μερικοί από τη Χίο και μερικοί από άλλα μέρη της Ελλάδας. Πήγαμε να συναντήσουμε τον Ιωάννη Ρουμάνη στο φούρνο του.
Δύο μέρες αργότερα ήμασταν όλοι μαζί δεκαεπτά, οι περισσότεροι από τη Χίο. Η εκπαίδευση άρχισε, σύμφωνα με το Καταστατικό του Ιερού Λόχου της Νέας Υόρκης.
Τον Μάρτιο του 1911, πριν αρχίσει η εκπαίδευση, έγινε συγκέντρωση στην αίθουσα Armory Hall, με προεδρεύοντα τον Ρουμάνη, που ήταν και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης.
Ο Ρουμάνης εξήγησε την ίδρυση του λόχου και τα οφέλη του, και ότι η άσκηση του σώματος είναι παράδειγμα από τους αρχαίους Σπαρτιάτες και συγχρόνως σχηματίζεται ο χαρακτήρας. Μίλησαν κατόπιν για τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Αντώνιο Χ. Χαραλάμπους ο νεαρός Ιωάννης Βασιλλάς, ο Γεράσιμος Κεφαλινίτης, ο Βαθιάς, ο Μανούσκας και ο Θείος-Γιώργης, ο διευθυντής του Νοτοπούλου και του Μανωλάκη.
Έπειτα ήρθε η σειρά μου να μιλήσω, σύμφωνα με τη συμβουλή που μου είχε δώσει ο Ρουμάνης.
Ορίστηκε επιτροπή για τον οπλισμό και τον τόπο της εκπαίδευσης, από τον Ιωάννη Ρουμάνη, τον Νικόλαο Μανούκα και τον Αντώνιο Χαραλάμπους.
Όλα πήγαν καλά και η εκπαίδευση άρχισε κάθε βράδυ μετά το δείπνο και τις Κυριακές το απόγευμα.
Ήρθε το Πάσχα και ήμασταν ντυμένοι και οπλισμένοι.
Άρχισα να δουλεύω στο εργοστάσιο και ο μισθός μου ήταν καλός. Η εκπαίδευση ήταν τέλεια σε κάθε κλάδο.
Τον Μάρτιο του 1912 ο λόχος μας πήρε μέρος στην Εθνική Εορτή μαζί με τον λόχο της Φιλαδέλφειας, και τη διηύθυνε ο κύριος Στεργιάς. Παρών ήταν και ο κύριος Παπαμιχαλόπουλος, γενικός διευθυντής της Πανελλήνιας Ένωσης. Οι αδελφοί Στεφάνου είχαν τη γενική διοίκηση. Ο λόχος της Φιλαδέλφειας μας περιποιήθηκε πολύ καλά. Μετά την εορτή γυρίσαμε στο Λάνκαστερ.
Ο ΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΒΑΝΔΑΛΙΣΜΟΣ
Οι Τούρκοι βανδάλιζαν τη Θεσσαλονίκη, την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη, και ο Κερίμ Αγάς, ο αρχιαχθοφόρος, απειλούσε τους πάντες, θάλασσα και ουρανό.
Ο Λιάτης, υπό τον πρόξενο, τράβηξε το πιστόλι του στη Σμύρνη και σταμάτησε τους αχθοφόρους που ήθελαν να κλέψουν το ελληνικό φορτίο.
Ο Πασάς Σεφκίκ απειλούσε ότι θα πιει καφέ στον Ζαχαρέτο.
Οι μετανάστες εδώ ήταν άνω κάτω.
Ο Τύπος έγραφε με φανατικό ενθουσιασμό. Όλοι περίμεναν την κήρυξη του πολέμου. Οι Κρητικοί βουλευτές ήρθαν στην Αθήνα και εισέβαλαν στη Βουλή. Ο Βενιζέλος όμως δεν τους δέχτηκε. Ο ελληνικός στρατός είχε οργανωθεί από τον στρατηγό Ερολίρ. Η Ελλάδα είχε τον Αβέρωφ, που διαπραγματευόταν τορπιλοβόλα. Όλα ήταν καθαρά. Ο πόλεμος ερχόταν. Συμβαίνονταν επεισόδια στα σύνορα κάθε μέρα.
Τον Ιούλιο του 1912 ο Φωκάς μου είπε να πάω στη Νέα Υόρκη, όπου είχε οριστεί συνέδριο των αρχηγών των διαφόρων τμημάτων του Ιερού Λόχου. Ο κύριος Σταύρος εκλέχτηκε πρόεδρος του συνεδρίου.
Μίλησαν όλοι οι αντιπρόσωποι. Ο κύριος Φωκάς διάβασε γράμμα του πρωθυπουργού Βενιζέλου, που συμβούλευε όλους τους Ιερούς Λόχους να είναι έτοιμοι αν χρειαστούν. Γέμισαν όλοι ενθουσιασμό, γιατί κανείς δεν περίμενε τόσο γρήγορη εξέλιξη.
Όταν τέλειωσε το συνέδριο πήγαμε στο ελληνικό εστιατόριο και περάσαμε καλά ως τις πρώτες ώρες του πρωινού. Όταν γύρισα στο Λάνκαστερ, τους είπα τα νέα.
Η ΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Τον Οκτώβριο του 1912 οι βαλκανικές χώρες κήρυξαν πόλεμο στην Τουρκία. Ο ελληνικός λαός ήταν ενωμένος σαν ένας άνθρωπος. Δυστυχώς ο λόχος του Λάνκαστερ δεν ήθελε να φύγει για την Ελλάδα, και έτσι έφυγα για τη Νέα Υόρκη μόνος μου.
Όταν έφτασα στη Νέα Υόρκη, έμαθα ότι ο λόχος της Νέας Υόρκης είχε φύγει τρεις μέρες πριν με γαλλικό ατμόπλοιο, και τρεις μέρες αργότερα έφυγα με άλλη ομάδα με το ατμόπλοιο Θεμιστοκλής.
ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Όλο κι όλο είχα τριακόσια δολάρια. Σκεφτόμουν να πάω να δω τους γονείς μου και τα αδέλφια μου. Μου έδωσαν καμπίνα στο νοσοκομείο του πλοίου. Μια μέρα είχα δύο επισκέπτες. Τον καπετάνιο, Νικόλαο Γουλανδρή, και τον λογιστή του πλοίου.
Το ταξίδι ήταν ευχάριστο αλλά αργό. Μας πήρε είκοσι δύο μέρες να φτάσουμε στον Πειραιά. Στο πλοίο γνώρισα πολλούς εφέδρους, ανάμεσά τους τον Καπετσίνη, που σκοτώθηκε στη μάχη της Σιάτιστας.
Όταν φτάσαμε στην Αθήνα ήταν αδύνατο να βρούμε δωμάτιο. Οι Αθηναίοι διάβαζαν στην εφημερίδα «Πανελλήνιος» της Νέας Υόρκης για τον ενθουσιασμό των Ελλήνων μεταναστών. Βρήκα έναν καλό Αθηναίο που με πήρε στο σπίτι του να κοιμηθώ.
Στην Αθήνα συνάντησα τον Φωκά. Αυτός και άλλοι ήταν έτοιμοι να φύγουν για το μέτωπο στην Πρέβεζα. Συνάντησα και τον Κ. Δουκίδη από την Κω, που τον είχαν απελάσει οι Ιταλοί, και ήταν καταταγμένος στο στρατιωτικό σώμα του Α. Ρώμα.
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΚΩΣΤΑΣ ΔΟΥΚΙΔΗΣ
Η πρώτη προσωπική μου επαφή με τον Κώστα Δουκίδη έγινε στο μικρό καφενείο του Α. Γαμπρέλη. Ο Θείος-Γιώργης μου είπε ότι θα συναντούσα τον Δουκίδη εκεί μετά την εκπαίδευση του σώματος.
Η πρώτη συνάντηση με εντυπωσίασε τρομερά. Ο Κώστας Δουκίδης ήταν λαμπρός νέος, είκοσι δύο χρονών, γνώστης, και μιλούσε πολλές γλώσσες. Ήταν απόφοιτος της Εμπορικής Σχολής της Σμύρνης και απόφοιτος της Γαλλικής Σχολής Fir της Σάμου.
Είχε μεγάλη αντίληψη της ελληνικής πολιτικής και είχε υπηρετήσει τη θητεία του στον τουρκικό στρατό. Ήξερε όλα τα ιταλικά σχέδια και πώς δούλευαν οι Ιταλοί. Μου έκανε πολλές ερωτήσεις και του απάντησα με λακωνισμό. Χάρηκε που και οι δύο καταγόμασταν από το ίδιο νησί. Του είπα ότι είχα έρθει από την Αμερική.
Είναι ευτύχημα, μου είπε, που θα έχω μαζί μου στη μάχη έναν συμπατριώτη, αλλά δεν ξέρω αν θα τοποθετηθώ στο σώμα του Α. Ρώμα. Πείστηκα να τοποθετηθώ μαζί του στο σώμα του Ρώμα, ελπίζοντας ότι η Θοθήκασσος θα ελευθερωνόταν.
Την άλλη μέρα πήγαμε και οι δύο στα γραφεία του Σώματος, στην οδό Πανεπιστημίου, και κατατάχτηκα στον 1ο Λόχο, με λοχία του Β΄ Τάγματος τον Δαπόντε. Πρόσεξα ότι όλα ήταν καλά, εκτός από τον οπλισμό και τη στολή.
Μας διέταξαν να τακτοποιήσουμε τις προσωπικές μας υποθέσεις ως τις 24 Οκτωβρίου, γιατί τα σώματα έφευγαν για το μέτωπο. Μας έδωσαν ρούχα, εκατό φυσίγγια και ένα τουρκικό όπλο. Φαινόταν σαν να πηγαίναμε σε σφαγείο. Ο Βενιζέλος έλεγε ότι δεν είχαμε αρκετό οπλισμό, ενώ οι Κρητικοί είχαν ανδρικό οπλισμό και άφθονο ρουχισμό.
Ρώτησα τον Δαπόντε γιατί είχε δεχτεί τα τουρκικά όπλα, αφού υπήρχαν πολλά τουρκικά όπλα στη Θεσσαλονίκη. Μου ψιθύρισε στο αυτί: Όλα είναι πολιτική, λοχία. Θα σου εξηγήσω αύριο.
Η πορεία ήταν κουραστική. Μείναμε στον Βόλο ώρες, και έπειτα μας έβαλαν σε τρένο για τη Λάρισα. Από τη Λάρισα βαδίσαμε ως το Καζακλάρ στη Θεσσαλία. Από εκεί Τύρναβο, Μελώνα, και περάσαμε τη νύχτα στο Τσαριτσένι, τουρκικό έδαφος.
Το ηθικό των ανδρών ήταν έξοχο, αν και οι περισσότεροι ήταν απροετοίμαστοι στον χειρισμό των όπλων, με εξαίρεση τους Κρητικούς, που είχαν πείρα από τις μάχες της Μακεδονίας και τις επαναστάσεις στην Κρήτη.
Από το Τσαριτσένι ήρθαμε στα Σέρβια μέσω Σαρανταπόρου και είδαμε τον νέο θρίαμβο του ελληνικού στρατού. Στρατοπεδεύσαμε στον τόπο όπου ο Μαυρομιχάλης είχε αυτοκτονήσει. Στους αμέτρητους λόφους του Σαρανταπόρου κείτονταν πτώματα Τούρκων. Δεξιά και αριστερά νεκρά άλογα, σκοτωμένα από τις ελληνικές βολές. Όπλα πεταμένα στα χωράφια και στα ρέματα του ποταμού. Εγκαταλελειμμένα πυρομαχικά του τουρκικού στρατού.
Κανείς δεν έδινε σημασία σε αυτόν τον θρίαμβο της μάχης.
Στις 5 το απόγευμα σταθήκαμε στον ψηλότερο λόφο του Σαρανταπόρου και κοιτάζαμε τον κάμπο της Ελασσόνας, θέα θαυμάσια.
«Μα παιδί μου», είπε ο Δουκίδης, «τέτοιο οχυρωμένο μέρος και το άφησαν οι Τούρκοι; Μπορούσαν να αμυνθούν τουλάχιστον ένα μήνα σε αυτό το μέρος. Είναι γελοίο.»
Άκουσε, Κώστα. Ξέρεις γιατί έφυγαν οι Τούρκοι; Βλέπεις αυτό το βουνό; Είναι πίσω από την πόλη των Σερβίων. Οι Έλληνες επιτέθηκαν από το πλευρό και αχρήστευσαν την τουρκική άμυνα. Αν έμεναν μία μέρα ακόμη, θα πιάνονταν όλοι.
Το άλλο πρωί φύγαμε για τα Σέρβια και φτάσαμε στις 4 το απόγευμα. Έγινε η κατάταξη και μείναμε ξύπνιοι όλη τη νύχτα. Δεν ήταν κανείς τριγύρω.
Όλοι κρύβονταν.
Είχαν ακούσει φήμες ότι ο Πασάς Ζαβίλ είχε συντρίψει την 5η μεραρχία. Ο κόσμος ήταν πανικόβλητος από τότε που άρχισαν οι φήμες.
Το πρωί οι Έλληνες μας είπαν ότι οι Τούρκοι κρύβονταν στα ελληνικά σπίτια και δεν ακολούθησαν τις μεραρχίες στη Θεσσαλονίκη, για να μην πιαστούν.
ΕΚΠΛΗΞΗ
Οι λόχοι διατάχθηκαν να ψάξουν τα σπίτια. Πρώτα αρχίσαμε στις τουρκικές συνοικίες. Μπαίνοντας στο τρίτο σπίτι είδαμε τέσσερις γυναίκες καθισμένες. Και μόλις κατέβασα το όπλο μου άκουσα μια γυναικεία φωνή γεμάτη αγωνία: Γιάννη, Γιάννη. Γύρισα και είδα και αναγνώρισα την κόρη της κυρίας Δημητρίου, τη Λόλα, που είχε γυρίσει από το Λάνκαστερ πριν από τέσσερις μήνες και δούλευε στο υφαντουργείο στο Κονέκτικατ.
Αγκαλιαστήκαμε. Ήταν στιγμή αξέχαστη. Ο κύριος Δημητρίου είχε πεθάνει πριν από σαράντα μέρες και η Λόλα είχε έρθει στις αδελφές της. Ο Αντζάτας πήγε να βρει τον Δουκίδη και να του πει το συμβάν.
Χωρίσαμε με ένα φιλί αγάπης. Μου έδωσε τη διεύθυνση του γαμπρού της, του Μιχαλάκη, που είχε φούρνο στην Κοζάνη.
Desiree Kossarides
https://finalbloodline.substack.com/p/2?r=89qnum&utm_medium=ios&utm_id=97758_v0_s00_e0_tv4_a1demoo4vorf00&fbclid=IwY2xjawUxXeJleHRuA2FlbQIxMABwZG9mBWJyaWQRMFpFc1kyZFkxbmxZcDV0QmhzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeEm2X_JEquLoJ4gs14Geg-6EJENP-BpmiuFTgqY0SfQwqIgjStuSVjnEwMz0_aem_I8czI-H1ZIyacZZPSm0s6w
Παλιές φωτογραφίες της Κω/φβ
https://www.facebook.com/groups/oldphotosKos/posts/2887066751653056/
Κως, το ξεχασμένο νησί
https://geogeodifhs.blogspot.com/2026/08/blog-post_28.html
Από την Κω στη Croix de Guerre
https://geogeodifhs.blogspot.com/2026/09/croix-de-guerre.html
