Η κλιματική αλλαγή σταμάτησε την επόμενη εποχή των παγετώνων
Περιθώριο του παγετώνα Barnes. Το βραχώδες υπόστρωμα έχει αποκαλυφθεί μόνο κάποια στιγμή την τελευταία δεκαετία. Από: Nicolás Young.
Οι ερευνητές βρήκαν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το τελευταίο υπόλειμμα του παγετώνα Laurentide άρχισε να αναπτύσσεται ξανά πριν από περίπου 2.000 χρόνια, ενδεχομένως σηματοδοτώντας την έναρξη μιας νέας παγετώδους περιόδου.
Το παγοκάλυμμα Barnes συνέχισε να επεκτείνεται μέχρι περίπου το 1960, όταν οι αυξανόμενες θερμοκρασίες το ανάγκασαν να υποχωρήσει.
Χρονολογώντας τη βλάστηση που είχε διατηρηθεί κάτω από τον πάγο, οι επιστήμονες ανακατασκεύασαν την περίοδο κατά την οποία το στρώμα πάγου συρρικνώθηκε, άρχισε να επεκτείνεται ξανά και τελικά ανέστρεψε την πορεία του.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η πρώτη ανανεωμένη ανάπτυξη ενός στρώματος πάγου μπορεί να σηματοδοτεί την έναρξη μιας παγετώδους περιόδου, ακόμη και χιλιάδες χρόνια πριν αναπτυχθούν τα ηπειρωτικά στρώματα πάγου.
Πριν από 2000 χρόνια, τα αρκτικά απομεινάρια ενός κάποτε απέραντου παγετώνα άρχισαν να αναπτύσσονται ξανά. Ήταν η αρχή μιας νέας παγετώδους περιόδου, πιο γνωστής ως η επόμενη εποχή των παγετώνων - αλλά μέχρι τη δεκαετία του 1960, οι καλοκαιρινές θερμοκρασίες ήταν ήδη τόσο υψηλές που το παγετώδες στρώμα άρχισε να συρρικνώνεται. Με άλλα λόγια, η υπερθέρμανση του πλανήτη έβαλε τέλος σε μια περίοδο παγετώνων που είχε ήδη ξεκινήσει.
«Μόλις ξεκινούσε, όλα ήταν φυσιολογικά, η επόμενη παγετωνοποίηση επρόκειτο να συμβεί - και όμως σταμάτησε», λέει ο Nicolás Young , γεωχημικός στο Παρατηρητήριο της Γης Lamont-Doherty, μέρος της Σχολής Κλίματος του Κολούμπια. «Είναι ένα πολύ ισχυρό παράδειγμα του πώς έχουμε ταρακουνήσει το σύστημα».
Σε μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science, ο Young, ο συνάδελφός του από το Lamont, γεωχημικός κλίματος Joerg Schaefer , και οι συνάδελφοί του περιγράφουν την έρευνά τους σχετικά με το στρώμα πάγου Laurentide, το οποίο κάλυπτε μεγάλο μέρος του Καναδά και των βόρειων Ηνωμένων Πολιτειών από περίπου 95.000 έως 20.000 χρόνια πριν. Στο μεγαλύτερο μέρος του, εκτεινόταν από πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο μέχρι το Ιλινόις, και σε ορισμένα σημεία ο πάγος είχε πάχος πάνω από δύο μίλια.
Το τελευταίο απομεινάρι του εξακολουθεί να επιβιώνει ως το παγοκάλυμμα Barnes, τώρα ένα παγοκάλυμμα μεγέθους Delaware που βρίσκεται στο κεντρικό νησί Baffin στην καναδική επικράτεια Nunavut. «Οι άνθρωποι λένε πάντα ότι εξαφανίστηκε, αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια», λέει ο Young. Και ενώ είναι γνωστό ότι το Laurentide έχει επεκταθεί και υποχωρήσει επανειλημμένα σε όλη τη Βόρεια Αμερική από τότε που ξεκίνησε η εκτεταμένη παγετωνοποίηση σε ηπειρωτική κλίμακα πριν από περίπου 2,6 εκατομμύρια χρόνια, η ομάδα του Young ήθελε να μάθει αν είχε ποτέ συρρικνωθεί ακόμη περισσότερο από ό,τι είναι τώρα και στη συνέχεια ξαναφυτρώσει.
(Μια σημείωση σχετικά με την ορολογία: Τεχνικά, εξακολουθούμε να ζούμε σε μια εποχή παγετώνων - την Ύστερη Καινοζωική Εποχή των Παγετώνων – η οποία ξεκίνησε πριν από περίπου 34 εκατομμύρια χρόνια. Μέσα σε αυτήν, οι ψυχρότερες παγετώδεις περίοδοι εναλλάσσονται με θερμότερες μεσοπαγετώδεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής που ζούμε τώρα. Αυτό που οι άνθρωποι αποκαλούν «εποχή των παγετώνων» είναι συνήθως μια παγετώδης περίοδος. Η τελευταία παγετώδης περίοδος έληξε πριν από περίπου 11.700 χρόνια.)
Η ανακατασκευή της ιστορίας των παγετώνων είναι πάντα δύσκολη, και ιδιαίτερα όταν προσπαθείτε να ανακατασκευάσετε στιγμές μέγιστης συστολής και αρχικής εκ νέου επέκτασης: εκτός από την πρόκληση του εντοπισμού του σημείου προέλευσης, όποια γεωλογικά στοιχεία έχουν απομείνει στο τοπίο τείνουν να εξαφανίζονται καθώς οι παγετώνες αναγεννώνται. Η κοιτίδα της Λαυρεντίδας, ωστόσο, αποτελεί μια ειδική περίπτωση.
Αεροφωτογραφία του παγετώνα Barnes που διασχίζει την περίφημη γραμμή του 1960 που τυλίγεται γύρω από τον παγετώνα. Από: Nicolás Young.
Το παγοκάλυμμα Barnes είναι παγωμένο απευθείας στο υποκείμενο βράχο του. Σε αντίθεση με τους περισσότερους παγετώνες, δεν ολισθαίνει και έτσι διατηρεί τη βλάστηση που αναπτύχθηκε σε παλαιότερες εποχές, όταν ο παγετώνας ήταν μικρός και στη συνέχεια θάφτηκε από την επέκτασή του. Η βλάστηση που έχει εκτεθεί από τότε που ο παγετώνας άρχισε να υποχωρεί το 1960 μπορεί να ληφθεί δείγμα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να προσδιορίσουν την ηλικία του αναλύοντας ίχνη άνθρακα-14, μιας ακίνδυνης ραδιενεργού μορφής ατμοσφαιρικού άνθρακα που συσσωρεύεται στους οργανισμούς ενώ ζουν και διασπάται με προβλέψιμους ρυθμούς μετά τον θάνατό τους.
«Αν το κάνετε αυτό αρκετές φορές, μπορείτε στην πραγματικότητα να αναπτύξετε ένα χρονοδιάγραμμα αυτού του περιθωρίου πάγου που προχωρά συστηματικά πάνω από τα φυτά. Στην πραγματικότητα παρακολουθείτε την επέκταση αυτού του περιθωρίου πάγου», λέει ο Young.
Συνδυάζοντας αναλύσεις της βλάστησης που διατηρήθηκε κάτω από το παγοκάλυμμα Barnes και μικρότερων πρόσφατα λιωμένων πάγων στην περιοχή, οι ερευνητές συνέθεσαν μια κλιματική ιστορία. Η Λαυρεντίδα έφτασε στις ελάχιστες διαστάσεις της πριν από περίπου 3.000 χρόνια και στη συνέχεια άρχισε να επεκτείνεται εκ νέου πριν από περίπου 2.000 χρόνια, όταν το κλίμα έγινε αρκετά κρύο για να συσσωρευτεί πάγος.
«Έχουμε μια αρκετά καλή κατανόηση του πώς αυτό το τεράστιο στρώμα πάγου αναπτύχθηκε και εξαφανίστηκε κατά τη διάρκεια χιλιάδων ετών από τα αρχεία μεσολάβησης, αλλά η καταγραφή της έναρξης αυτής της διαδικασίας με άμεσες παρατηρήσεις είναι κάτι καινούργιο», λέει ο Schaefer. «Η προσέγγισή μας μας βοήθησε να δούμε τα πρώτα βήματα της ανάπτυξης του στρώματος πάγου που διατηρούνται στο τοπίο. Μας έδωσε μια σπάνια ευκαιρία να κατανοήσουμε πώς ξεκινά η επαναπαγετωνοποίηση και πώς ανασχηματίζεται το στρώμα πάγου Laurentide».
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτό το σημείο καμπής θα πρέπει να θεωρείται η αρχή της επόμενης παγετώδους περιόδου της Γης. Αυτή η ερμηνεία αμφισβητεί τις επικρατούσες αντιλήψεις για το πότε ξεκινούν οι παγετώδεις περίοδοι. Προηγούμενες μελέτες που βασίζονται σε μοντέλα έχουν υποδείξει ότι η επόμενη παγετωνική περίοδος δεν θα ξεκινήσει για χιλιάδες ή ακόμα και δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Ο Γιανγκ και οι συνάδελφοί του υποστηρίζουν ότι η πρώτη ανανεωμένη ανάπτυξη ενός στρώματος πάγου θα πρέπει να μετράει ως η αρχή, αντί να περιμένει μέχρι να σχηματιστούν τεράστια ηπειρωτικά στρώματα πάγου.
Τα ευρήματα αποτελούν επίσης ένα παράδειγμα για τους κλιματολόγους που τη δεκαετία του 1970 έκαναν τον αμφιλεγόμενο ισχυρισμό ότι μια νέα εποχή των παγετώνων ήταν επικείμενη. «Στην πραγματικότητα συνέβαινε», λέει ο Γιανγκ. «Δεν μπορούσαν να το αποδείξουν ακριβώς, αλλά τώρα έχουμε κατά κάποιο τρόπο τα στοιχεία». Θα χρειάζονταν χιλιάδες χρόνια για να γίνει αισθητή η ψύξη και περίπου 30.000 χρόνια για να ανακτήσει η Λαυρεντίδα την έκταση της ηπείρου της, αλλά ο επόμενος παγετός είχε ξεκινήσει, λέει ο Γιανγκ.
Μέχρι τη δεκαετία του 1960, το κλίμα της Γης είχε θερμανθεί αρκετά ώστε το παγοκάλυμμα Barnes έχασε περισσότερο πάγο το καλοκαίρι από ό,τι πρόσθεσε τον χειμώνα. Η επόμενη παγετωνοποίηση εξαφανίστηκε. Σύμφωνα με μοντέλα για το μέλλον του παγετώνα, θα λιώσει εντελώς μέσα στους επόμενους αιώνες. «Αυτά θα είναι τα πραγματικά τελευταία απομεινάρια του Laurentide, που θα εξαφανιστούν οριστικά», λέει ο Young.
Το τέλος μιας παγετωνικής περιόδου. Μια εμφανής γραμμή παγετώνων σηματοδοτεί την έκταση του παγοκαλύμματος Barnes από το 1960. Το σκουρόχρωμο τοπίο φιλοξενεί ώριμη βλάστηση και κάλυψη από λειχήνες, ενώ ο ανοιχτόχρωμος βράχος είναι απαλλαγμένος από βλάστηση. Η υποχώρηση του περιθωρίου πάγου από αυτήν τη γραμμή παγετώνων έχει αντιστρέψει την επέκταση του περιθωρίου πάγου που διήρκεσε ~2.000 χρόνια.
Το τέλος μιας παγετωνικής περιόδου. Μια εμφανής γραμμή ολίσθησης σηματοδοτεί την έκταση του παγοκαλύμματος Barnes από το 1960. Το σκουρόχρωμο τοπίο φιλοξενεί ώριμη βλάστηση και κάλυψη από λειχήνες, ενώ ο ανοιχτόχρωμος βράχος είναι απαλλαγμένος από βλάστηση. Η υποχώρηση του περιθωρίου πάγου από αυτήν τη γραμμή ολίσθησης έχει αντιστρέψει την επέκταση του περιθωρίου πάγου που διήρκεσε ~2.000 χρόνια. Από: Nicolás Young.
Η εξαφάνισή του θα μπορούσε να αλλάξει τη δυναμική των μελλοντικών παγετώνων και των εποχών των παγετώνων. Η Λαυρεντίδα χρησίμευσε ως σημείο παγετώδους πυρήνωσης όταν το κλίμα της Γης ψύχθηκε, καθώς η παγωμένη μάζα της δημιούργησε αυτοσυντηρούμενες αναδράσεις που προκάλεσαν την ανάπτυξη περισσότερου πάγου σε αυτήν.
Οι επιστήμονες δεν μπορούν να πουν πότε μπορεί να συμβεί η επόμενη παγετωνοποίηση σε έναν κόσμο με αυξημένες συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου. Αλλά αν τα ηπειρωτικά στρώματα πάγου τελικά αρχίσουν να αναπτύσσονται ξανά, ίσως χρειαστεί να το κάνουν χωρίς το τελευταίο επιζών υπόλειμμα της Λαυρεντίδας.
«Αυτό που ήταν ένα εξαιρετικά φυσικό και προβλέψιμο φαινόμενο έχει πλέον εξαφανιστεί», λέει ο Γιανγκ.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα columbia.edu
https://news.climate.columbia.edu/2026/10/22/climate-change-stopped-the-next-ice-age/
