Ώρα να υποστηρίξουμε την επιστήμη των ιθαγενών
Η Lyric Aquino καλύπτει μια εκδήλωση όπου τιμήθηκαν ηλικιωμένοι αυτόχθονες συγγραφείς και καλλιτέχνες για την προσφορά τους στις κοινότητές τους και στην ινδιάνικη εξοχή στον βορειοδυτικό Ειρηνικό. Από JARRETTE WERK.
Αντιμέτωπη με τις βαθιές προκλήσεις ενός ταχέως μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος, η κοινωνία χρειάζεται άλλους τρόπους γνώσης για να φωτίσει έναν διαφορετικό δρόμο προς τα εμπρός. Χάρη στην ηγεσία των ιθαγενών μελετητών και των συνεργατών, η γνώση των ιθαγενών λαμβάνει εδώ και καιρό την αναμενόμενη αναγνώριση για τις δυνατότητές της να παρέχει λύσεις για την αμοιβαία ευημερία των εδαφών και των πολιτισμών.
Ένα επείγον ερώτημα είναι πώς οι θεσμοί μπορούν να υποστηρίξουν κατάλληλα (και όχι να εμποδίσουν) τον βασικό ρόλο της επιστήμης των ιθαγενών στη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος.
Μετά από χρόνια περιθωριοποίησης από τη Δυτική επιστήμη, η εκτίμηση για τη γνώση των ιθαγενών φτάνει σε υψηλά επίπεδα
Για παράδειγμα, το 2022, ο Λευκός Οίκος ζήτησε την αναβάθμιση αυτής της γνώσης στην έρευνα, την πολιτική και τη διαχείριση της γης. Αυτό είναι εξαιρετικό δεδομένου του ιστορικού των Ηνωμένων Πολιτειών σε απόπειρες διαγραφής της αυτόχθονης σκέψης μέσω πολιτικών απομάκρυνσης και αναγκαστικής αφομοίωσης.
Υπάρχει μια παγκόσμια έξαρση έρευνας με επικεφαλής τους αυτόχθονες σχετικά με τη διαχείριση της γης και των υδάτων, παρέχοντας ευκαιρίες για να ανθίσουν μαζί οι αυτόχθονες και οι δυτικές γνώσεις.
Ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση ανακοινώθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο από το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών των ΗΠΑ, με την ίδρυση του Κέντρου για τη Συνένωση των Αυτόχθονων Γνώσεων και της Επιστήμης (CBIKS). Με επικεφαλής μια ομάδα 54 κυρίως αυτόχθονων ακαδημαϊκών και με έδρα το Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης, στο Άμχερστ, το CBIKS στοχεύει να επικεντρωθεί σε σύνθετα ζητήματα στον κόμβο της φύσης και του πολιτισμού.
Οι ερευνητικές ομάδες, οι οποίες εκτείνονται σε όλο τον κόσμο, θα αντιμετωπίσουν την κλιματική αναστάτωση, την επισιτιστική ανασφάλεια και την πολιτιστική επιβίωση μέσω της μάθησης από προσεγγίσεις που βασίζονται στις αυτόχθονες κοινότητες.
Στόχος είναι να εντοπιστούν και να προωθηθούν μοντέλα ηθικής και αποτελεσματικής ενσωμάτωσης των αυτόχθονων και δυτικών επιστημών, δημιουργώντας αμοιβαία σεβαστές και αμοιβαίες σχέσεις μεταξύ τους.
Το CBIKS θα αναπτύξει γενικευμένες προσεγγίσεις για μια ποικιλομορφία επιστημονικών κοινοτήτων. Το CBIKS είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός μοντέλου που υποστηρίζει την έρευνα που καθοδηγείται από την κοσμοθεωρία και τις προτεραιότητες των αυτόχθονων λαών σε όλο τον κόσμο. Παρόμοιες πρωτοβουλίες στην Αυστραλία, τον Καναδά, την Αοτεαρόα/Νέα Ζηλανδία και αλλού πρωτοστατούν επίσης.
Για πολύ καιρό, οι αυτόχθονες λαοί αγωνίζονται για μια φωνή στις αποφάσεις που αφορούν τη γη, τα νερά και τη ζωή τους. Οι ερευνητικές προσπάθειες που καθοδηγούνται από τους αυτόχθονες λαούς θα υποδείξουν διαφορετικές οδούς προς τα εμπρός - εκείνες στις οποίες οι αυτόχθονες λαοί δεν έχουν απλώς μια θέση στο τραπέζι της δυτικής επιστήμης, αλλά καθορίζουν ερευνητικές ατζέντες που αντικατοπτρίζουν τις προτεραιότητες και τα πρωτόκολλά τους.
Ενώ γιορτάζουμε αυτές τις εξελίξεις, η ευθύνη των θεσμών δεν πρέπει να παραβλέπεται. Είναι ζωτικής σημασίας ο νέος ενθουσιασμός να μην λάβει τη μορφή «εξόρυξης γνώσης», παρόμοια με μια εταιρεία που αναγνωρίζει ξαφνικά την αξία ενός προηγουμένως παραβλεπόμενου ορυκτού, σπεύδει να εξορύξει το μετάλλευμα προς όφελός της και αφήνοντας πίσω τοξικά απόβλητα.
Η υποστήριξη και η εμπλοκή της γνώσης των αυτόχθονων λαών περιλαμβάνει πρωτίστως την υποστήριξη των αυτόχθονων κοινοτήτων. Οι προσπάθειες εξωτερικών φορέων να «ενσωματώσουν» τη γνώση των ιθαγενών στο δικό τους έργο χωρίς την πλήρη συναίνεση των ιθαγενών κοινοτήτων είναι εξαιρετικά εξωστρεφείς και υπονομεύουν την κυριαρχία αυτών των κοινοτήτων επί της δικής τους γνώσης.
Οι συνεργάτες που σκοπεύουν να υποστηρίξουν τα συστήματα γνώσης των ιθαγενών μπορεί αντ' αυτού να ακούσουν, να μάθουν και, εάν τους ζητηθεί, να συνεισφέρουν τις δικές τους γνώσεις ή ερευνητικούς πόρους στις κοινότητες. Μπορεί να υποστηρίξουν την κυριαρχία της τοπικής διακυβέρνησης, την επιστροφή της απαλλοτριωμένης γης και τον επαναπατρισμό λειψάνων των προγόνων τους και πολιτιστικών θησαυρών που φυλάσσονται σε μουσεία, πανεπιστήμια ή ιδιωτικές συλλογές.
Η υποστήριξη της έρευνας με επικεφαλής τους ιθαγενείς απαιτεί επίσης την αντιμετώπιση των καλά τεκμηριωμένων θεσμικών εμποδίων που περιορίζουν την πλήρη συμμετοχή και ορατότητα των κοσμοθεωριών των ιθαγενών. Ορισμένα ενσωματωμένα πρωτόκολλα μπορεί να έρχονται σε αντίθεση με την ηθική, τις αξίες και τις διαδικασίες των ιθαγενών. Για παράδειγμα, η έρευνα με επικεφαλής τους ιθαγενείς υποστηρίζεται από περιβάλλοντα όπου οι μετρήσεις της επιτυχίας όχι μόνο περιλαμβάνουν τον αριθμό των δημοσιευμένων επιστημονικών εργασιών, αλλά και αναγνωρίζουν την βελτιωμένη ευημερία της γης και του πολιτισμού.
Οι χώρες πρέπει να προωθούν πολιτικές που υποστηρίζουν, αντί να παραβιάζουν, τη σοφία, την κυριαρχία και τα δικαιώματα των ιθαγενών λαών. Για να υλοποιηθεί το δυναμικό μετασχηματισμού αυτής της προσέγγισης, πρέπει να δημιουργηθεί ένα κλίμα που να εκτιμά τον πλουραλισμό, προστατεύοντας παράλληλα την κυριαρχία των ποικίλων γνώσεων. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν να προκύψουν λύσεις από τη συμβίωση μεταξύ δυτικών και ιθαγενών γνώσεων που ωφελούν όλους.
Για αιώνες, οι ιθαγενείς επιστήμονες έπρεπε να προσαρμοστούν και να αναπτύξουν ευχέρεια σε δυτικούς τρόπους δημιουργίας γνώσης. Τώρα είναι η σειρά των δυτικών επιστημόνων να μάθουν από και να σεβαστούν την ιθαγενή επιστήμη.
Η ιθαγενής επιστήμη αγωνίζεται για αναγνώριση
Όταν η Lyric Aquino επισκέφθηκε το Μουσείο Επιστήμης και Βιομηχανίας του Όρεγκον (OMSI) νωρίτερα φέτος, βρήκε την προσωρινή έκθεσή τους για τη γεωλογία του Βορειοδυτικού Ειρηνικού βαθιά συγκινητική.
«Ήταν απλά τόσο όμορφο», λέει στο ScienceAdviser-όχι επειδή τα βράχια που εκτέθηκαν ήταν ιδιαίτερα εκπληκτικά, αλλά επειδή ολόκληρη η έκθεση έβλεπε τη γεωλογική ιστορία της περιοχής μέσα από τα μάτια των Nez Perce (nimíipuu). «Νομίζω ότι ήταν ένας τόσο συναρπαστικός τρόπος να δούμε την προφορική παράδοση και την προφορική ιστορία, και να δείξουμε ότι αυτοί οι ιθαγενείς καταγράφουν αυτά τα γεωλογικά γεγονότα», συνεχίζει η Aquino, δημοσιογράφος με ιθαγενή κληρονομιά.
Για παράδειγμα, στο άρθρο της για την έκθεση, η Aquino επισημαίνει ότι η ιστορία της παράκτιας φυλής Klamath για την πιο πρόσφατη έκρηξη του όρους Mazama - η οποία δημιούργησε τη λίμνη Crater πριν από περίπου 7700 χρόνια - ανέφερε ότι ένας σεισμός συνέβη πριν από την έκρηξη.
Οι αρχικές γεωλογικές μελέτες της περιοχής δεν αποκάλυψαν στοιχεία για έναν τέτοιο σεισμό, αλλά αργότερα οι σαρώσεις LIDAR αποκάλυψαν κρυμμένα στοιχεία για έναν που χρονολογείται από την εποχή της έκρηξης, επιβεβαιώνοντας την αφήγηση της Klamath. «Οι αυτόχθονες πληθυσμοί κατηγοριοποιούσαν και καταγράφουν αυτά τα γεωλογικά γεγονότα μέσα από το δικό τους πρίσμα», λέει η Aquino.
Έχουν όμως γίνει και βήματα προς τα πίσω. Και σύμφωνα με τον David Lewis, μέλος της φυλής Grand Ronde και επίκουρο καθηγητή ανθρωπολογίας και ιθαγενών σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Όρεγκον (OSU), η επιστήμη των ιθαγενών παραμένει κάπως «μαύρο πρόβατο» στον ακαδημαϊκό χώρο.
«Έπρεπε να δημιουργήσουμε μια εντελώς νέα επιστήμη που ονομάζεται TEK [παραδοσιακή οικολογική γνώση] για να αντιμετωπίσουμε το γεγονός ότι δεν μας αποδέχονται οι λεγόμενες κανονικές σκληρές επιστήμες στο πανεπιστήμιο», λέει. Η TEK περιλαμβάνει τις παρατηρήσεις, τις πρακτικές, τις γραπτές πληροφορίες και τις πεποιθήσεις που βασίζονται στον τόπο και έχουν μεταδοθεί από γενιά σε γενιά στις κοινότητες των ιθαγενών.
Για την Ακίνο, η ανάδειξη της επιστήμης των ιθαγενών έχει σημασία επειδή μπορεί να επηρεάσει τη χρηματοδότηση καθώς και να ενθαρρύνει τις συνεργασίες. Για να προχωρήσουν, οι επιστήμονες πρέπει να αντιμετωπίσουν τη γενική απόρριψη και υποτίμηση της επιστήμης των ιθαγενών, λέει η Ακίνο.
«Αυτό, από μόνο του, είναι μια πράξη ρατσισμού», λέει. «Αρνούμαστε το γεγονός ότι οι άνθρωποι δίνουν προσοχή στα καιρικά πρότυπα, την κλιματική αλλαγή, την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τις αλληλεπιδράσεις που έχουν τα ζώα με το φυσικό τους τοπίο, τη συνοχή των φυτών ή τη γεύση ή το χρώμα - όλα αυτά τα πράγματα που αποτελούν επιστήμη». «Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνετε είναι να αποδεχτείτε ότι οι απόψεις των ιθαγενών για την ιστορία τους είναι εξίσου έγκυρες με οποιουδήποτε άλλου.
Δώστε μας μια θέση στο τραπέζι», λέει ο Λιούις. «Πολλοί επιστήμονες εξακολουθούν να μην θέλουν να το κάνουν αυτό», λέει, συμπεριλαμβανομένων πολλών διευθυντών προγραμμάτων και άλλων ατόμων σε θέσεις ακαδημαϊκής εξουσίας. «Δεν μπορούμε καν να τους κάνουμε να νοιαστούν». Είναι μια στάση που βλάπτει τον ακαδημαϊκό χώρο και ολόκληρη την επιστήμη, εξηγεί.
«Για να είσαι πραγματικά καλός επιστήμονας, πρέπει πραγματικά να ενσωματώσεις τις απόψεις πολλών ανθρώπων... για να προσελκύσεις κριτική που σε βοηθά να αναπτυχθείς». Και ο σκοπός της επιστήμης, υποστηρίζει, είναι να ωφελήσει την κοινωνία στο σύνολό της. «Αν αγνοείτε τις απόψεις μιας ολόκληρης ομάδας ανθρώπων που ήταν εδώ πολύ πριν... ουσιαστικά βοηθάτε ολόκληρη την αποικιακή διαδικασία υποτίμησης και αποδυνάμωσης των αυτόχθονων λαών».
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα science.org
περισσότερα,
https://www.science.org/doi/10.1126/science.ado0684
https://www.science.org/content/article/scienceadviser-we-can-t-even-get-them-care
