Η ιστορία του Μίμμο Νούτσερα
Στα ορεινά χωριά της Καλαβρίας, στη νότια Ιταλία (Magna Graecia), όπου η ελληνική γλώσσα μπορεί ακόμη να ακουστεί μετά από αιώνες ιστορίας.
Το να ακούς ελληνικά που εξακολουθούν να ομιλούνται στα ορεινά χωριά της Καλαβρίας είναι ένα ζωντανό νήμα της Μεγάλης Ελλάδας, της ιστορίας της που μεταφέρεται απαλά με καθημερινές λέξεις.
Η Καλαβρία είναι γνωστή ως το σταυροδρόμι των μεσογειακών πολιτισμών και καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της υπήρξε πατρίδα πολλών λαών, ιδιαίτερα των Ελλήνων, με ρίζες που ανάγονται στην αρχαιότητα. Η ιστορική παρουσία του ανθρώπου αποδεικνύεται στην κοιλάδα της Αμεντόλια από τη νεολιθική εποχή.
Ο Ντομένικο «Μίμμο» Νούτσερα (Μιλινάρι) ήταν ένας Καλαβρέζος ποιητής, μουσικός και πολιτιστικός υπερασπιστής που εργάστηκε για τη διάσωση της απειλούμενης γλώσσας Greko στα ορεινά χωριά της Νότιας Ιταλίας. Γεννήθηκε στις 12 Απριλίου 1947, στο Κοντοφούρι της Ιταλίας, και συνδέθηκε στενά με το Γκαλλιτσιανό, ένα από τα τελευταία προπύργια της ελληνικής γλώσσας στην περιοχή. Πέθανε στις 17 Μαΐου 2022.
Ο Μίμμο ανήκε σε μια γενιά που μεγάλωσε ακούγοντας την τοπική ελληνική διάλεκτο, γνωστή ως Greko, σε μια εποχή που αυτή σταδιακά εξαφανιζόταν κάτω από την κυριαρχία των ιταλικών. Αντί να αποδεχτεί την αθόρυβη παρακμή της, συμμετείχε ενεργά σε πολιτιστικές πρωτοβουλίες, έγραψε ποίηση και τραγούδια, και βοήθησε στη μετάδοση της γλώσσας στις νεότερες γενιές. Μέσω της μουσικής, του χορού και των τοπικών παραδόσεων, συνέβαλε στη διάσωση μιας πολιτιστικής κληρονομιάς που πλάστηκε από την αιώνια ελληνική παρουσία στη νότια Ιταλία.
Η ελληνόφωνη κληρονομιά της Καλαβρίας αντιπροσωπεύει ένα ιδιαίτερα συναρπαστικό ιστορικό και γλωσσικό φαινόμενο. Οι ρίζες της συνδέονται με διαδοχικές περιόδους ελληνικής παρουσίας στην περιοχή, από τις αρχαίες ελληνικές αποικίες της Magna Graecia μέχρι τη βυζαντινή εποχή. Η ακριβής ιστορική εξέλιξη της σύγχρονης διαλέκτου παραμένει αντικείμενο ακαδημαϊκής συζήτησης. Ωστόσο, η σημασία της είναι αδιαμφισβήτητη: αντιπροσωπεύει μια ζωντανή έκφραση της ελληνικής γλωσσικής και πολιτιστικής ιστορίας πέρα από τα σύνορα του σύγχρονου ελληνικού κράτους.
Ο Μίμμο Νούτσερα πέθανε στις 17 Μαΐου 2022, σε ηλικία 75 ετών, αφήνοντας πίσω του ποιήματα, τραγούδια, μαθητές και ανθρώπους αποφασισμένους να συνεχίσουν τις προσπάθειές του για τη διάσωση της γλώσσας. Τον Νοέμβριο του 2025, διοργανώθηκε μια επετειακή εκδήλωση στο Γκαλλιτσιανό για να τιμήσει τη μνήμη του και να αναγνωρίσει τη συνεισφορά του στην προστασία της ελληνόφωνης πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής.
Η ιστορία του Μίμμο Νούτσερα μας υπενθυμίζει ότι ένας πολιτισμός επιβιώνει όχι μόνο μέσω αρχαίων μνημείων και βιβλίων ιστορίας, αλλά και μέσω των φωνών όσων συνεχίζουν να μιλούν τη γλώσσα του, να τραγουδούν τα τραγούδια του και να μεταλαβαίνουν τις αναμνήσεις των προγόνων τους. Στα χωριά της Καλαβρίας, ο αγώνας για τη διάσωση της ελληνικής γλώσσας συνεχίζεται, και η κληρονομιά του Μίμμο ζει μέσα από όσους προωθούν αυτή την αποστολή.
Αυτή η ελληνική ιστορία αποδεικνύεται από μια περιοχή στην Καλαβρία που ονομάζεται «Area Grecanica” ή “Bovesia», όπου μπορείς ακόμη να αναπνεύσεις τον αέρα της αρχαίας Magna Grecia (Μεγάλη Ελλάδα, όπως την ονόμασαν οι Ρωμαίοι λόγω του πλήθους των ελληνικών εποίκων στην περιοχή, γύρω στον 8ο αιώνα π.Χ). Το πρώτο κατοικημένο χωριό στην περιοχή ήταν η Πέριπολι, μια οχυρωμένη πόλη της περιόδου της Μεγάλης Ελλάδας, Magna Graecia.
Η περιοχή Grecanica περιλαμβάνει αρκετούς δήμους στην επαρχία του Ρέτζιο Καλαβρίας, ορισμένοι από αυτούς τους δήμους έχουν γίνει χωριά «φάντασμα» καθώς οι κάτοικοι μετακινήθηκαν σε μεγαλύτερες πόλεις αναζητώντας εργασία. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη κάποιοι κάτοικοι από τους 20.000 που ζουν στην περιοχή και έχουν διατηρήσει ζωντανή τη γλώσσα, τη κουζίνα και τον πολιτισμό τους. Εδώ είναι μερικά υπέροχα αρχαία χωριά για να ανακαλύψετε σε όλη την Area Grecanica της Καλαβρίας.
Η παλαιότερη ιστορική μαρτυρία για το Γκαλλιτσιανό, που χρονολογείται στο 1060 μ.Χ., βρίσκεται στο «Brebion της βυζαντινής μητροπολιτικής εκκλησίας του Ρέτζιο Καλαβρίας», που επιμελήθηκε ο Βυζαντινολόγος André Guillou. Σε αυτό το έγγραφο, το κέντρο αναφέρεται ως «to galikianòn». Το όνομα προέρχεται από το Gallicum, μια πόλη κοντά στο σύγχρονο Kilkis- Κιλκίς, από όπου οι κάτοικοι κατέφυγαν στη νότια Ιταλία μετά από καταστροφές που προκάλεσαν βουλγαρικές επιδρομές. Μια άλλη υπόθεση είναι ότι θα μπορούσε να προέρχεται από τη ρωμαϊκή οικογένεια Gallicius, η οποία είχε κτήσεις γης (Gallicianum) στην περιοχή.
Το χωριό είναι επίσης διάσημο για την παράδοσή του, καθώς υπάρχει μια μικρή εκκλησία. Η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη Μπατίστα, που βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του κέντρου (Πλατεία Αλίμου), είναι η Καθολική Εκκλησία του χωριού. Αρχαίο κτίριο, ήδη μια εκκλησία με αρχιτεκτονικό χαρακτήρα, έχει ένα μαρμάρινο άγαλμα του Αγίου Ιωάννη, έργο του 18ου αιώνα της σχολής Γκαγκίνι, δύο αρχαίους ναυτικούς και δύο καμπάνες που χρονολογούνται από το 1508-1683 μ.Χ. Μέχρι τη σύγχρονη εποχή, ήταν κτήση του φέουδου της Αμεντόλεα και ακολουθούσε τις υποθέσεις αυτού του χωριού. Ήταν δήμος στα τέλη του 700 έως τις αρχές του 800 μ.Χ., αργότερα έγινε frazione του Κοντοφούρι. Σοβαρά κατεστραμμένο από τον σεισμό του 1783 μ.Χ., έχει διατηρήσει την πρωτόγονη δομή του. Οι πλημμύρες του 1951 και του 1971 ανάγκασαν πολλούς ανθρώπους να εγκαταλείψουν το χωριό. Ο τουρίστας που επισκέπτεται το Γκαλιτσιάνο κατά μήκος του κεντρικού δρόμου συναντά ως πρώτο μνημείο, που βρίσκεται λίγο έξω από την πόλη, τον Γολγοθά. Η κατασκευή έχει δύο ξεχωριστά στοιχεία: έναν οκταγωνικό φράχτη με ένα σιντριβάνι σε ένα περίπτερο. Το δεύτερο στοιχείο είναι ένα τοξωτό περίπτερο, με ένα μωσαϊκό και έναν ελληνικό σταυρό. Ολόκληρη η κατασκευή είναι χτισμένη από τοπική πέτρα.
archaeohistories
