Χάλκινα εργαλεία που μπορεί να είναι ιατρικά, 1.800 χρόνια πριν από τον Ιπποκράτη;
Τάφος γιατρού στην Αίγυπτο, 4000 ετών.Εσωτερικό του τάφου. Πηγή: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων.
Χάλκινα εργαλεία που μπορεί να είναι ιατρικά βρέθηκαν σε αιγυπτιακό τάφο, 1.800 χρόνια πριν από τον Ιπποκράτη.
Αιγύπτιοι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τον τάφο του Γουένι-Weni, ενός υψηλού αξιωματούχου του Παλαιού Βασιλείου, δίπλα στην πυραμίδα του βασιλιά Μερένρε στη Σακκάρα. Ανάμεσα στα ευρήματα βρίσκονται δύο ξύλινες φιγούρες σε στάση λατρείας και χάλκινα όργανα που μπορεί να είναι ιατρικά. Καμία επιγραφή δεν αναφέρει τον Γουένι ως γιατρό.
Πολλοί αιγυπτιακοί τάφοι αποκαλύπτουν το επάγγελμα του ατόμου που βρισκόταν μέσα. Ένας γραφέας είναι θαμμένος με την παλέτα γραφής του, ένας στρατιώτης με τα όπλα του. Ο τάφος που μόλις ήρθε στο φως στη Σακάρα σπάει αυτό το μοτίβο. Στον τάφο ενός άνδρα ονόματι Γουένι , οι αρχαιολόγοι βρήκαν πολλά χάλκινα όργανα που μπορεί να χρησιμοποιούνταν για ιατρική. Ωστόσο, τα κείμενα που σκαλίστηκαν στο θάλαμό του δεν τον περιγράφουν ποτέ ως γιατρό. Τον αποκαλούν δήμαρχο, ιερέα και αξιωματούχο του θησαυροφυλακίου. Το Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου ανακοίνωσε το εύρημα αφού ο υπουργός Σερίφ Φάθι επισκέφθηκε την ανασκαφή.
Η ανασκαφή διεξάγεται από μια αιγυπτιακή αποστολή υπό το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων. Εργάζεται στο νεκροταφείο του βασιλιά Μερένρε , στο νότιο τμήμα της Σακκάρα, του μεγάλου νεκροταφείου της αρχαίας πρωτεύουσας, Μέμφιδας . Ο Μερένρε ήταν Φαραώ της Έκτης Δυναστείας και γιος του Πέπι Α΄ . Κυβέρνησε για περίπου μια δεκαετία, γύρω στο 2280 π.Χ., περίπου την εποχή που ο Σαργών της Ακκάδ έχτιζε την πρώτη αυτοκρατορία της Μεσοποταμίας. Η πυραμίδα του έχει υποστεί σοβαρές ζημιές σήμερα. Κάποτε είχε ύψος 52,5 μέτρα (172 πόδια).
Βορειοδυτικά αυτού του μνημείου, η ομάδα ανακάλυψε έναν μασταμπά φτιαγμένο από πλίνθους. Η λέξη προέρχεται από τα αραβικά και σημαίνει «πάγκος», κάτι που της ταιριάζει: αυτό το είδος τάφου είναι ένα χαμηλό, μακρύ μπλοκ που κάθεται στο έδαφος σαν πάγκος. Η κατασκευή περιέχει αρκετούς ταφικά φρεάτια. Ένας από αυτά κατεβαίνει σε έναν ενεπίγραφο ταφικό θάλαμο, και αυτός ο θάλαμος ανήκει στον Γουένι.
Αυτό το νεκροταφείο έχει επιφυλάξει εκπλήξεις και στο παρελθόν. Το 2022, μια άλλη αιγυπτιακή αποστολή ανακοίνωσε πέντε τάφους με καλοδιατηρημένες ζωγραφιές γύρω από την ίδια πυραμίδα. Ο ένας ανήκε στον Χένου , έναν αξιωματούχο που κατείχε επίσης τον τίτλο του δημάρχου. Ένας άλλος ανήκε στην Πέτι , μια ιέρεια της Αθώρ που ήταν υπεύθυνη για την προσωπική φροντίδα του βασιλιά, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής.
Οι τίτλοι του Γουένι
Οι επιγραφές στον θάλαμο σώζονται σε σχετικά καλή κατάσταση, γεγονός που επέτρεψε στους ερευνητές να διαβάσουν το όνομα του ιδιοκτήτη και τους περισσότερους τίτλους του. Σύμφωνα με τον Χισάμ Ελ-Λέιθι, γενικό γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, ο Γουένι ήταν «δήμαρχος», «ιερέας του σεμ», «διευθυντής κάθε βασιλικού κιλτ», «ταμίας του βασιλιά της Κάτω Αιγύπτου», «μοναδικός σύντροφος» και «άρχοντας της πόλης Ελ Καμπ».
Ένας ιερέας του Σεμ τελούσε τις νεκρικές τελετές και σε ανάγλυφα τάφων είναι εύκολο να τον εντοπίσει κανείς επειδή φοράει δέρμα λεοπάρδαλης. Ο όρος «αποκλειστικός σύντροφος» ήταν μια από τις υψηλότερες βαθμίδες στην αυλή, ένα είδος επίσημα αναγνωρισμένου έμπιστου προσώπου του βασιλιά. Η κιλτ ήταν το πτυχωτό ένδυμα που περιτυλίγονταν γύρω από το κεφάλι του άνδρα εκείνη την εποχή, επομένως ένας τίτλος για την επίβλεψη «κάθε βασιλικού κιλτ» υποδηλώνει μια θέση κοντά στο πρόσωπο του βασιλιά και τα υπάρχοντά του, αν και η ανακοίνωση δεν δίνει λεπτομέρειες. Ο τίτλος του θησαυροφυλακίου συνδέει το Γουένι με την Κάτω Αίγυπτο , το βόρειο μισό της χώρας.
Ο τελευταίος τίτλος είναι ο πιο ενδιαφέρων, λόγω του σημείου που υποδεικνύει. Το Ελ Καμπ , η αρχαία Νεχέμπ , βρίσκεται στην Άνω Αίγυπτο, περίπου 80 χιλιόμετρα (50 μίλια) νότια του Λούξορ . Ήταν η πόλη της θεάς του γύπα Νεχμπέτ και η πρωτεύουσα μιας από τις νότιες επαρχίες. Έτσι, ο Γουένι είχε επίσημη σχέση με μια πόλη πολύ νότια της Σακάρα, και παρόλα αυτά ήταν θαμμένος στο βασιλικό νεκροταφείο του βορρά. Η ανακοίνωση δεν αναφέρει γιατί. Δεν αναφέρει αν έζησε στη Μέμφιδα, ταξίδεψε μεταξύ των δύο τόπων ή κατείχε τον τίτλο Ελ Καμπ κυρίως ως τιμή.
Δύο ξύλινες φιγούρες πάνω από τον ταφικό θάλαμο
Η ανασκαφή αποκάλυψε επίσης έναν μικρό θολωτό θάλαμο ακριβώς πάνω από αυτόν του Γουένι. Μέσα σε αυτόν υπήρχαν δύο ξύλινα αγαλματίδια σε λατρευτική στάση, κάτι που το υπουργείο χαρακτηρίζει ασυνήθιστο.
Ο Μοχάμεντ Αμπντέλ-Μπαντί, επικεφαλής του Τομέα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων, λέει ότι τα ευρήματα προσθέτουν νέες πληροφορίες σχετικά με τον ταφικό εξοπλισμό και για το τι χρησίμευε κάθε χώρος μέσα σε ένα μασταμπά. Η ανακοίνωση δεν αναφέρει ποιον αντιπροσωπεύουν οι φιγούρες ή ποια χειρονομία κάνουν. Αυτή η λεπτομέρεια θα πρέπει να περιμένει επιστημονικές δημοσιεύσεις.
Η ίδια κατασκευή παρήγαγε επίσης μια ψεύτικη πόρτα αφιερωμένη σε μια γυναίκα ονόματι Σεχέτ-Νέμπτι. Οι ψεύτικες πόρτες ήταν πέτρινες πλάκες σκαλισμένες ώστε να μοιάζουν με πόρτα. Σύμφωνα με την αιγυπτιακή πεποίθηση, το πνεύμα των νεκρών περνούσε μέσα από αυτές για να λάβει προσφορές από τους ζωντανούς.
Ήταν ιέρεια της Άθωρ, της θεάς που συνδεόταν με τον έρωτα, τη μουσική και τη μητρότητα, γεγονός που προσθέτει μια ακόμη απόδειξη για τους θρησκευτικούς ρόλους που κατείχαν οι γυναίκες στο Παλαιό Βασίλειο. Προς το παρόν, τίποτα δεν δείχνει πώς είχε σχέση με τη Γουένι.
Ένα σώμα με χαλασμένα δόντια
Ίσως το πιο ανθρώπινο μέρος της ανακάλυψης είναι ο ίδιος ο σκελετός του Γουένι. Ο Αμρ ελ-Τίμπι, επικεφαλής της αποστολής και γενικός διευθυντής της αρχαιολογικής περιοχής της Σακάρα, δήλωσε ότι οι πρώτες μελέτες υποδηλώνουν ότι ο Γουένι πέθανε μετά την ηλικία των 50 ετών, μια αξιοσέβαστη ηλικία σε εκείνον τον κόσμο.
Τα οστά εμφανίζουν προχωρημένη νόσο στα δόντια και στον ιστό γύρω τους, αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε ουλίτιδα. Εμφανίζουν επίσης αλλαγές που συνάδουν με τη σωματική καταπόνηση που επαναλαμβάνεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Αυτή η τελευταία λεπτομέρεια είναι περίεργη για έναν ανώτερο αξιωματούχο. Ένας δήμαρχος, ένας ιερέας και ένας διαχειριστής του θησαυροφυλακίου προφανώς δεν ταιριάζουν σε κάποιον που κάνει βαριά σωματική εργασία.
Η ανακοίνωση δεν προσφέρει καμία ερμηνεία και μια προκαταρκτική έκθεση δεν μπορεί να εξετάσει περαιτέρω το ζήτημα. Σύμφωνα με το υπουργείο, τα δεδομένα θα συγκριθούν με άλλες ταφές για να αναπαρασταθεί ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι ζούσαν και αρρώσταιναν εκείνη την εποχή.
Ο Γουένι της διάσημης αυτοβιογραφίας;
Οποιοσδήποτε Αιγυπτιολόγος θα έχει παρατηρήσει το όνομα. Ο Γουένι ο Πρεσβύτερος , επίσης γνωστός ως Ούνι , είναι ένας από τους πιο γνωστούς αξιωματούχους ολόκληρου του Παλαιού Βασιλείου. Υπηρέτησε υπό τρεις βασιλιάδες, τον Τέτι, τον Πέπι Α΄ και τον Μερένρε, και ο Μερένρε τον διόρισε κυβερνήτη ολόκληρης της Άνω Αιγύπτου.
Η αυτοβιογραφία του σκαλίστηκε σε μια πλάκα στο παρεκκλήσι του στην Άβυδο και ανακαλύφθηκε από τον Auguste Mariette το 1860. Περιγράφει πώς οργάνωσε αποστολές για να φέρει πέτρα για την πυραμίδα του Merenre, μεταξύ των οποίων μια σαρκοφάγο, το καπάκι της και την επιστέγαση, το μπλοκ που στεφανώνει μια πυραμίδα. Ο δικός του τάφος ήταν χαμένος για περισσότερο από έναν αιώνα, μέχρι που μια ομάδα με επικεφαλής την Αιγυπτιολόγο Janet Richards του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν τον εντόπισε στο μεσαίο νεκροταφείο της Άβυδου γύρω στο 1999.
Το κοινό όνομα είναι μια σύμπτωση που τραβάει την προσοχή, αλλά η αιγυπτιακή ανακοίνωση δεν υποδηλώνει κάποια σχέση μεταξύ των δύο ανδρών. Οι τίτλοι που αναφέρει δεν περιλαμβάνουν τον τίτλο του κυβερνήτη της Άνω Αιγύπτου, τον πιο διάσημο τίτλο του Γουένι της Αβύδου, αν και ο κατάλογος παρουσιάζεται ως μερικός. Πιθανότατα πρόκειται για δύο διαφορετικά πρόσωπα και η πλήρης μελέτη των επιγραφών θα πρέπει να μας πει περισσότερα.
Χάλκινα όργανα και ένα ανοιχτό ερώτημα
Αυτό μας φέρνει σε αυτό που έχει τραβήξει την μεγαλύτερη προσοχή: το σύνολο των οργάνων που βρέθηκαν στον ταφικό λάκκο του Γουένι. Ο Αμπντέλ-Μπαντί τα περιγράφει ως πιθανώς ιατρικά και τονίζει ότι τέτοια κομμάτια είναι σχετικά σπάνια σε ταφικά περιβάλλοντα. Στη συνέχεια, προσθέτει μια επιπλοκή. Οι επιγραφές στον θάλαμο δεν αναφέρουν ότι ο Γουένι ήταν γιατρός , επομένως η παρουσία των εργαλείων στον λάκκο απαιτεί περισσότερη έρευνα σχετικά με το τι χρησιμοποιούνταν και πώς σχετίζονται με τον νεκρό.
Υπάρχουν προηγούμενα που απαιτούν προσοχή. Στον τάφο του βεζίρη Ανκμαχόρ στη Σακκάρα , που χρονολογείται περίπου στο 2330 π.Χ., οι τοιχογραφίες δείχνουν ιατρικές διαδικασίες, μεταξύ των οποίων και μια περιτομή. Το 2006, η μούμια του Καρ , ενός βασιλικού γιατρού της Έκτης Δυναστείας, ανακοινώθηκε μαζί με μεταλλικά όργανα που ο τύπος παρουσίασε ως τα παλαιότερα χειρουργικά εργαλεία στον κόσμο.
Έκτοτε έχει επισημανθεί ότι μικροσκοπικά εργαλεία αυτού του είδους εμφανίζονται σε πολλές ταφές αξιωματούχων με πολύ διαφορετικές εργασίες, επομένως θα μπορούσαν να είναι συμβολικά αντικείμενα και όχι εξοπλισμός εργασίας. Το μέταλλο είναι επίσης ένας παράγοντας. Ο χαλκός είναι ένα κράμα με βάση τον χαλκό, και ο χαλκός ήταν το μέταλλο που επεξεργαζόταν συχνότερα στο Παλαιό Βασίλειο, επομένως μια ανάλυση του κράματος στα έργα του Weni θα αποτελέσει ένα σημαντικό στοιχείο δεδομένων.
Όποια και αν είναι αυτά, μιλάμε για μια ημερομηνία περίπου 1.800 χρόνια πριν από τον Ιπποκράτη , τον Έλληνα γιατρό που συχνά αποκαλείται ο πατέρας της ιατρικής, και πολύ πριν γραφτούν οι μεγάλοι αιγυπτιακοί ιατρικοί πάπυροι. Αν τα αντικείμενα του Γουένι αποδειχθούν πραγματικά κλινικά εργαλεία, θα αποτελούσαν αξιοσημείωτη σπανιότητα. Αν πρόκειται για τελετουργικές προσφορές, θα έλεγαν κάτι για το πώς ένας ανώτερος αξιωματούχος απεικόνιζε τη μετά θάνατον ζωή.
Προς το παρόν, η αποστολή συνεχίζει τις αρχαιολογικές, αρχιτεκτονικές, γλωσσολογικές και καλλιτεχνικές της μελέτες. Το ερώτημα γιατί ένας δήμαρχος χωρίς τίτλο γιατρού πήρε μαζί του αυτό το σύνολο εργαλείων παραμένει αναπάντητο.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα labrujulaverde.
περισσότερα,
Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων
https://www.labrujulaverde.com/en/2026/10/bronze-tools-that-may-be-medical-found-in-an-egyptian-tomb-1800-years-before-hippocrates/
