Από την Κω στη Croix de Guerre
Από την Κω στη Croix de Guerre. Κεφάλαιο 1. Είναι αδύνατον να ξεφύγεις από τη μοίρα σου
Αυτό είναι το άνοιγμα των απομνημονευμάτων του παππού μου, του Jean Kossarides-Ιωάννη Μ. Κοσσαρίδη, όπως τα έγραψε στο κίτρινο μπλοκ του. Οι λέξεις είναι δικές του. Δεν τις έκανα να ακούγονται μοντέρνες. Το πρώτο κεφάλαιο σταματά στη σελίδα όπου του λένε να φύγει από τη Νέα Υόρκη για το Lancaster με τον κανονισμό της Ιερής Εταιρείας.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Γιατί γράφω τα απομνημονεύματά μου ύστερα από 40 χρόνια;
Όταν επισκέφθηκα το νησί μου την Κω, ύστερα από 22 χρόνια απουσίας, που ήταν υπό ιταλική κατοχή στα χρόνια 1937-39, ο αξέχαστος φίλος μου ο Λουκίδης με παρακάλεσε να γράψω τα απομνημονεύματά μου, γιατί αυτός ήταν υπό αυστηρή παρακολούθηση. Είχα κρατήσει μερικές σημειώσεις, ένα είδος ημερολογίου. Υποσχέθηκα ότι θα το έκανα μόλις έβρισκα χρόνο.
Ο Λουκίδης πέθανε στον πόλεμο προτού προλάβει να δει την πατρίδα (Δωδεκανήσος) ελεύθερη.
Ο Κωνσταντίνος Λουκίδης γεννήθηκε στην Κω, που είναι ένα από τα 12 νησιά του Αιγαίου. Η οικογένειά του ήταν από τις πλουσιότερες του νησιού. Ήταν απόφοιτος της Εμπορικής Σχολής Σμύρνης και επίσης της Γαλλικής Σχολής Σάμου, όπου έμαθε πολύ καλά τη γαλλική γλώσσα. Ήταν καλός ομιλητής, χαριτωμένος και με φαντασία. Ήταν νέος στην ηλικία, αλλά είχε μυαλό ώριμου ανθρώπου.
Ήταν πολύ καλός φίλος μου και έμαθα πολλά από αυτόν. Ήταν άριστος μαχητής και αξεπέραστος αξιωματικός στην εκστρατεία του 1912-13. Σεβόταν τους μεγαλύτερους και είχε χιούμορ με τους νέους, και από τον τρόπο που μιλούσε θα έκαναν τα πάντα γι’ αυτόν. Ψηλός, ξανθός, καλός, έμοιαζε Γερμανός.
Η περιγραφή αρχίζει από τα παιδικά μου χρόνια, όταν πήγαινα στο σχολείο του χωριού.
Δάσκαλός μου ήταν ο αξέχαστος Αντώνιος Τσαγγάρης, που έβλεπε σε μένα ιδιαίτερη πνευματική υπεροχή και μου έλεγε πάντα τη ρήση: «Είναι αδύνατον να ξεφύγεις από τη μοίρα σου».
Σε αυτό το βιβλίο περιγράφω 8 χρόνια γεγονότων και επικίνδυνων περιπετειών, κατά τα οποία πολέμησα σε διαφορετικούς στρατούς.
Δεν το γράφω για αυτοέπαινο, αλλά με την ελπίδα ότι το περιεχόμενο ή τα διδάγματα θα φανούν χρήσιμα σε όσους το διαβάσουν. Δεν το θεώρησα οικονομική υπόθεση. Προσπάθησα να υπηρετήσω την Ιδέα της ελευθερίας.
Αν και έλαβα παράσημα από τον γαλλικό και τον αμερικανικό στρατό, δεν ζήτησα την ίδια τιμή από την Ελλάδα, γιατί η Ελλάδα είναι η χώρα όπου γεννήθηκα, και έχω πίστη και υπακοή, χωρίς ανταμοιβή.
Αν και παντρεύτηκα ξένη, έμεινα πιστός στη φυλή μου και στη θρησκεία μου. Όταν απολύθηκα από τον αμερικανικό στρατό, πήγα στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ για 3 χρόνια. Ειδικεύτηκα στα Οικονομικά.
Ασχολήθηκα με τις διάφορες ελληνικές οργανώσεις στην Αμερική, ιδίως με την Ahepa.
ΜΕΡΟΣ 1 «ΕΙΝΑΙ ΑΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΞΕΦΥΓΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΙΡΑ ΣΟΥ»
Πριν από 40 χρόνια έγινε μεγάλη συζήτηση ανάμεσα στους μαθητές μιας μικρής κωμόπολης που λεγόταν Ασφέντιον[Ασφενδιού], για την παραπάνω ρήση.
Τότε η μόρφωση ήταν περιορισμένη. Τα παιδιά μάθαιναν να διαβάζουν, αλλά όχι να γράφουν εκθέσεις ή ορθογραφία.
Κάθε χρόνο τον Μάιο οι περισσότεροι γονείς έπαιρναν τα παιδιά από το σχολείο και τα έβαζαν στα χωράφια. Και οι προεστοί του τόπου δεν έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, ούτε οι άρχοντες του χωριού.
Ο μόνος που ύψωνε κάποτε τη φωνή του ήταν ο παπα-Σεβαστός, ιερέας της Ευαγγελίστριας, αλλά μάταια, γιατί οι περισσότεροι δεν καταλάβαιναν τι εννοούσε ο ιερέας.
Τον Μάιο του 1904 άφησα το ελληνικό σχολείο. Ήταν μόλις στην Δ΄ τάξη. Και αφού έφυγα, άρχισαν να φεύγουν και πολλά άλλα παιδιά. Διευθυντής ήταν ο Αντώνιος Τσαγγάρης.
Όταν έφυγα από το σχολείο, ο δάσκαλος παραπονέθηκε στον πατέρα μου ότι έχασε τον καλύτερό του μαθητή.
Υπήρχαν βέβαια και άλλοι μαθητές που εκτιμούσαν τη μόρφωση και ήξεραν ότι για να έχουν επιτυχία στη ζωή η εκπαίδευση είναι απαραίτητη.
Ο πατέρας μου εξήγησε στον δάσκαλο ότι με χρειάζονταν στο αμπέλι και σε πολλές άλλες δουλειές.
Ο δάσκαλος με κοίταξε να δει τι έχω να πω. Αλλά τι να πω;
Τότε ξανασκέφτηκα τη ρήση «Είναι αδύνατον να ξεφύγεις από τη μοίρα σου».
Την άλλη μέρα ο πατέρας μου μου είπε να πάω να δουλέψω στο αμπέλι. Πήρα ένα άλογο και ένα βόδι και πήγα στο αμπέλι. Έδεσα το άλογο, κοίταξα γύρω και ήξερα τι έπρεπε να κάνω. Ο ήλιος άρχισε να καίει. Κάθισα κάτω από ένα δέντρο και άρχισα να σκέφτομαι τα λόγια του δασκάλου.
Γιατί είπε ο δάσκαλος στον πατέρα μου, «Γιατί μου πήρες τον καλύτερό μου μαθητή;»
Με αυτές τις σκέψεις αποκοιμήθηκα και με ξύπνησαν οι άγριες φωνές του πατέρα μου.
Αφού ηρέμησε, μου είπε: «Ο κύριος Τσαγγάρης μου έγραψε ότι αύριο πρέπει να επιστρέψεις στο σχολείο. Ας μείνει το αμπέλι όπως είναι. Με τρώει η συνείδησή μου.»
Δεν μπορούσα να πω τίποτα. Γύρισα στη δουλειά και ξαφνικά η δουλειά έγινε ευχάριστη και το αμπέλι φαινόταν όμορφο. Και ο πατέρας μου φαινόταν χαρούμενος.
Όταν ο ήλιος χάθηκε πίσω από το βουνό του Προφήτη Ηλία, φύγαμε για το σπίτι.
Στον δρόμο συναντήσαμε συγχωριανούς. Πήγαιναν στο Λαγούδι και στο Κεάν [Κω;]. Άρχισαν συζήτηση με τον πατέρα μου. Τους είπε ότι ο Δάσκαλος τον ξάφνιασε λέγοντας ότι ήμουν ο καλύτερός του μαθητής.
«Το είπε ο Τσαγγάρης; Τότε ξέρει τι λέει», είπε ο Μανώλης. «Μην αδικήσεις το παιδί. Ποτέ δεν ξέρεις τι μπορούν να γίνουν τα παιδιά.»
Όλοι συμφώνησαν με τον Μανώλη ότι έπρεπε να γυρίσω στο σχολείο. Ήταν οι: Ξενοφών, Στεργοράκης, Βασίλης, παπα-Κωνσταντής, Γιάννης Ελευθέρης, Σούμωνς, ο Δέλλης και ο Δημήτρης.
Οι συγχωριανοί χώρισαν. Ο καθένας πήρε τον δρόμο του. Όταν περάσαμε το ποτάμι των Αγίων Αποστόλων, ο πατέρας μου μου είπε: «Όλοι μιλούν πολύ καλά για σένα. Μόνο εγώ, ο πατέρας σου, είμαι τυφλός και δεν βλέπω. Παιδί μου, αύριο να γυρίσεις στο σχολείο και ό,τι γίνει ας γίνει. Θα τα βγάλω πέρα σιγά σιγά μόνος μου.»
Στις 22 Ιουνίου ήταν η αποφοίτηση. Ήρθαν και άλλα παιδιά, αν και είχαν αποφασίσει να σταματήσουν προσωρινά το σχολείο.
Παρούσα[ων] στην αποφοίτηση, εκτός από πολύ κόσμο, ήταν και ο Μητροπολίτης Ιωακείμ, που τον αγαπούσαν όλοι γιατί είχε δείξει μεγάλο ενδιαφέρον για το χωριό και είχε καταφέρει να έχουμε ελαιοτριβείο στο Ασφένθιον[Ασφενδιού]. Ο Μητροπολίτης φαινόταν πολύ θυμωμένος με τους δασκάλους, γιατί ο τρόπος διδασκαλίας ήταν πράγματι φτωχός. Τους δασκάλους αντικατέστησαν ο Νικόλαος Ζαΐρης και ο Νεοκλής Διακαντώνης.
Τελείωσε το καλοκαίρι. Η σοδειά των σταφυλιών ήταν πολύ καλή. Ο θείος Χατζηστέρος , ο κυνικός φιλόσοφος του Ασφεντίου, είχε κηρύξει ότι η χρονιά τέλειωνε σε μια ευτυχισμένη , το 1890.
Στις 6 Οκτωβρίου άνοιξε το σχολείο. Ο νέος δάσκαλος έψαχνε τα αρχεία όλων των μαθητών για να μπορέσει να εργαστεί με το πρόγραμμα προαγωγής, σύμφωνα με την υπόδειξη του Μητροπολίτη. Δυστυχώς δεν υπήρχαν καθόλου αρχεία.
Ήμουν ανάμεσα σε εκείνους που προάχθηκαν.
ΤΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΤΟΥ ΖΑΪΡΗ
Στα μέσα Φεβρουαρίου 1905 ο καιρός άλλαξε ξαφνικά. Χιόνισε και έκανε πολύ κρύο.
Ο δάσκαλος έμενε σε ένα δωμάτιο δίπλα στο σχολείο. Για να ζεσταθεί άναψε μια σόμπα με κάρβουνο και επειδή το δωμάτιο δεν είχε τζάκι, άφησε τη φωτιά και αποκοιμήθηκε. Παραλίγο να πεθάνει από το μονοξείδιο. Κατάφερε να ανοίξει την πόρτα και σώθηκε. Ο κόσμος έλεγε ότι ήταν άδικο που απέλυσαν τους άλλους δασκάλους.
Οι επίτροποι μου εμπιστεύθηκαν να ειδοποιήσω τους μαθητές να έρθουν το άλλο πρωί να προσευχηθούμε για την υγεία του δασκάλου. Προσευχηθήκαμε. Η υγεία του βελτιώθηκε. Του έφεραν κοτόσουπα και σιγά σιγά συνήλθε και γύρισε στο σχολείο. Ευχαρίστησε τους μαθητές για όσα έκαναν γι’ αυτόν.
Πρόσθεσαν τότε και γυμναστική στο σχολείο και εκδρομές.
Τα παιδιά προόδευσαν σε όλα τα μαθήματα. Πλησίαζαν οι εξετάσεις. Και φέτος οι εξετάσεις έπρεπε να γίνουν γραπτές μπροστά στον Μητροπολίτη και τους επιτρόπους. Οι καμπάνες χτύπησαν προς τιμήν του Μητροπολίτη και των επισκεπτών από την πρωτεύουσα, την Κω. Όλοι βγήκαν να τους υποδεχτούν.
Την άλλη μέρα, Κυριακή, έγινε λειτουργία από τον ανώτερο κλήρο.
Οι μαθητές έκαναν εντυπωσιακές ασκήσεις. Το θέαμα ήταν λαμπρό. Ο Μητροπολίτης έμεινε πολύ ευχαριστημένος.
Δευτέρα πρωί άρχισαν οι γραπτές εξετάσεις σε όλα τα μαθήματα και κράτησαν ως τις 4 το απόγευμα. Ο δάσκαλος Ζαΐρης συγχαρήκε από τον Μητροπολίτη και τους επιτρόπους. Ο μόνος που δεν έδειξε ενθουσιασμό ήταν ο Ιωακείμ Κοσσόρης. Την άλλη εβδομάδα οι μαθητές πήγαν να δουλέψουν με τους πατέρες τους.
Το 1905 ήταν πολύ κακή χρονιά για τα αμπέλια, για το σιτάρι και το κριθάρι, και όλα τα χωριά ήταν σε άσχημη οικονομική κατάσταση. Οι περισσότεροι πεινούσαν.
Δεν περίμεναν τίποτα από την κρατική εξουσία ούτε από την τουρκική κυβέρνηση. Ο Χαμίφ ζητούσε φόρους. Εκτός από λίγους πλούσιους, όλοι οι άλλοι ήταν φτωχοί. Οι περισσότεροι ήταν κακοντυμένοι και όλο το νησί ήταν σε απόγνωση. Τότε θυμήθηκα τη ρήση του Ασφενθίου που μου έλεγε η Κολεθίνα: «Ούτε ψωμί στα Πεντάλωνα, ούτε άλεσμα στον μύλο.»
Τον Ιούλιο του 1905 μάθαμε ότι ύστερα από πολλές ενέργειες του τοπικού αρχαιολόγου Ιάκωβου Ζαραφτή, Γερμανοί αρχαιολόγοι επρόκειτο να έρθουν σε ένα τουρκικό χωριό που λεγόταν Κερμετέ, για ανασκαφή για την ανακάλυψη ορυχείου και επίσης του Ασκληπιού.
Ήρθε πολύς κόσμος από τα γύρω χωριά, Κεφαλονίτες, Ασφενθιανοί και Τούρκοι, να δουν τους Γερμανούς στην ανασκαφή. Επικεφαλής ήταν ο Ιάκωβος, μαζί με τον Καλησπέρη και πολλούς επιστάτες. Για μεροκάματο έπαιρναν 7 τουρκικά γρόσια. Μερικοί έπαιρναν 10. Πήγα και εγώ να δω την ανασκαφή και ο Ιάκωβος με σύστησε στον Ροδόλφο, τον Γερμανό, που με έστειλε στην Κω να φέρω την αλληλογραφία από το Ταχυδρομείο. Άλπεζ Χόφεμαν, Στέρλιν ο ελληνιστής, Λίμαν, και η κυρία Έλεν Ροδόλφου, υπέροχη γυναίκα, η δεσποινίς Φρίντα Άλμπερτον, βοηθός και συνοδός της κυρίας Ροδόλφου, και η υπηρέτρια δεσποινίς Φρόσω Μ. Μαθούη, βοηθός της Φρίντας από το Ασφέντιον.
Η ανασκαφή άρχισε τον Αύγουστο του 1905 και σταμάτησε στα μέσα Δεκεμβρίου 1905. Οι Γερμανοί άφησαν χρήματα στην Κω και οι χωρικοί γλίτωσαν από κατασχέσεις και ταπεινώσεις των σατραπών εκείνης της εποχής. Φεύγοντας είπαν ότι σκόπευαν να επιστρέψουν στις αρχές του 1906 για την ανακάλυψη του Ιπποκράτειου. Δυστυχώς δεν το βρήκαν. Βρέθηκε στα ερείπια του σεισμού του 1933, ύστερα από 28 χρόνια.
ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ ΖΑΪΡΗ
Ο Ζαΐρης παραιτήθηκε από το σχολείο του Ασφενθίου και πήγε στην Αθήνα να τελειώσει τις σπουδές του. Έφυγα και εγώ από το σχολείο γιατί η οικονομική κατάσταση του πατέρα μου ήταν πολύ κακή. Δούλεψα στα χωράφια, κλάδεμα και σκάψιμο. Με τραβούσε η Φρίντα και ταυτόχρονα είχα μεγάλη επιθυμία να πάω στην Αμερική. Συγχωριανοί που είχαν φύγει πριν από 2 χρόνια έστελναν πολλά χρήματα. Οι πράκτορες του Πειραιά ξεσήκωναν τους νέους. Όλοι έφευγαν από τους Τούρκους και από την κατάρα της Δωδεκανήσου.
ΟΜΑΔΙΚΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ
Το 1906 ήταν λίγο καλύτερο. Αλλά ο αγροτικός κόσμος, νέοι και γέροι, ήταν ανάστατος. Ο γιατρός Καρδούλιας προέτρεπε όλους τους νησιώτες να μεταναστεύσουν στην Αμερική. Είχε αγοράσει πλοίο από ελληνική εταιρεία ονόματι Μωραΐτη και το ονόμασε «Θεμιστοκλής».
Η επιθυμία, ή μάλλον η τρέλα να πάνε στην Αμερική, ήρθε και στην οικογένειά μας. Ο πατέρας μου δεν ήθελε τα παιδιά του να πάνε στην Αμερική, αλλά φυσικά δεν ήξερε τίποτα για τη χώρα του Κολόμβου. Ήξερε όμως τα ευλογημένα δολλάρια. Η μητέρα μου είχε άλλη γνώμη. Ήθελε τα παιδιά της να πάνε στην Αμερική «να γίνουν άνθρωποι». Έτσι άρχισε ο καβγάς στο σπίτι μας.
«Δεν άκουσες τα νέα;» έλεγε η μητέρα μου. «Ο Χαράλαμπος Τσαμπουναρής και ο Γιάννης Χ΄ Φιλίππη έστειλαν 40 λουίδες, αρκετά για έναν χρόνο. Τα παιδιά της Μυρώς οι Τουλούται και τόσοι άλλοι συγχωριανοί. Και νομίζεις ότι τα δικά μας είναι καλύτερα εδώ;»
«Αλλά πες μου καλή μου γυναίκα πού θα βρούμε χρήματα για τα εισιτήρια, ρούχα, παπούτσια, εσώρουχα και τα λοιπά για να τα στείλεις στην Αμερική;»
«Θα βάλω ενέχυρο το αμπέλι μου να πάρω 60 λίρες, για να πάνε τα παιδιά στην Αμερική, να βγάλουν χρήματα και να μας στείλουν.» «Και αν αρρωστήσουν τα παιδιά, ποιος θα τα κοιτάξει; Ο Γιάννης είναι μυαλωμένο παιδί. Ο Γιώργος είναι ακόμα πολύ μικρός. Ο Γιώργος μπορεί να πάει αργότερα.» Αν και ο πατέρας μου ήταν αντίθετος, έκανε ό,τι είπε η μητέρα. Αν και φώναζε, μπροστά στη μητέρα μου ήταν ήμερος σαν πρόβατο.
ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1906
Όλοι οι χωριανοί πήγαιναν στην πρωτεύουσα για τα ψώνια των γιορτών, Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά. Εγώ είχα πάει για κυνήγι με τον Στέργιο και τον Μιχάλη και γύρισα πεθαμένος από την κούραση.
Η συζήτηση για την Αμερική σταμάτησε προς το παρόν, αλλά τον Μάιο του 1907 έφυγαν 35 νέοι από την Κω. Όλοι περίμεναν νέα από αυτούς. Ο πατέρας μου έλεγε «Ας περιμένουμε να δούμε και θα πράξουμε ανάλογα. Έχουμε τα λεφτά του εισιτηρίου του Γιάννη. Υπομονή και θα δούμε. Θα γράψει ο Στέργιος και θα δούμε πώς είναι τα πράγματα.»
Οι μετανάστες έφτασαν στη Ν. Υόρκη στα μέσα Ιουνίου 1907 και έγραψαν στις οικογένειές τους το πρώτο γράμμα. Στο μεταξύ στο νησί ασχολούνταν με τις δουλειές τους, αλλά όλοι νοιάζονταν για το θέμα της μετανάστευσης. Το 1907 ήταν μεγάλη χρονιά μεταναστών από την Τουρκία, την Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου. Ήμουν ένας από αυτούς.
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ
Έφυγα για τις Ηνωμένες Πολιτείες τον Αύγουστο του 1907. Η μητέρα μου προσπάθησε να δανειστεί χρήματα, πρόσφερε ακόμα και 10% τόκο. Μια μέρα ο κύριος Γ. Καζαγλής με κάλεσε στο γραφείο του και μου είπε ότι είχε τα χρήματα, και μόλις ήταν έτοιμα τα καΐκια που μετέφεραν σταφύλια να φύγουν, θα υπογράφαμε το συμβόλαιο για τα χρήματα ώστε να κάνω το ταξίδι. 17 αγγλικές λίρες.
Στις 23 Σεπτεμβρίου 1907 έφυγα για τον Πειραιά. Αποχαιρέτησα τη μητέρα μου και την οικογένεια. Ύστερα από 3 μέρες φτάσαμε στον Πειραιά. Στο λιμάνι ήταν το πλοίο της FABRE LINE NEUSTRIA στολισμένο με σημαίες. Δύο μέρες αργότερα φύγαμε για τη Νέα Υόρκη, 850 επιβάτες. Το ταξίδι ήταν ωραίο. Το πλοίο ταξίδευε καλά αλλά αργά. Έφτασε στη Ν. Υόρκη στις 29 Οκτωβρίου. Πήγα στη διεύθυνση του Γιάννη Χ΄ Φιλίππη, 156 West 28 Street στη Νέα Υόρκη.
Αλλαγή ψυχολογίας
Δύο μέρες αργότερα άρχισα να δουλεύω στην Pennsylvania Co στο μετρό. Δεν μου άρεσε η Αμερική γιατί 1) δεν ήξερα τη γλώσσα. 2) δεν ήξερα κανέναν. 3) η δουλειά άρχιζε στις 5:30 το απόγευμα ως τις 5:30 το πρωί. Όλα αυτά μου έκοψαν τον ενθουσιασμό για την Αμερική. Δεν είχα κανέναν στην ηλικία μου να κάνουμε σχέδια να πλουτίσουμε. Και η γλώσσα ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα. Οι μετακινήσεις, ο συνωστισμός, η συγκατοίκηση με άλλους 3 σε ένα δωμάτιο με ένα παράθυρο, το αποπνικτικό περιβάλλον, η στέρηση του λαμπερού ήλιου και του καθαρού αέρα της πατρίδας μου, όλα αυτά με έριξαν σε σύγχυση. Δεν υπήρχε τότε προστασία για τους νέους. Ο καθένας στην τύχη του. Και αν υπήρχε, ποιος το ήξερε;
Δούλεψα περίπου έναν μήνα και με άλλους δύο Έλληνες, τον Κωνσταντίνο Καλούχην και τον Γιάννη Γκολιώτη, φύγαμε για το Lancaster της Πενσυλβάνια. Είχαμε ακούσει ότι το εργοστάσιο Konestoke, υφαντουργείο, ήθελε εργάτες. Δύο μέρες αργότερα βρήκα δουλειά στο εργοστάσιο. Ο μισθός ήταν πολύ χαμηλός και ο επιστάτης έκανε κάθε λογής παρατηρήσεις γιατί ήμουν καινούργιος. Δούλεψα εκεί μερικούς μήνες. Μετά άκουσα ότι υπήρχαν πολλές δουλειές στα ξενοδοχεία της Νέας Υόρκης και αποφασίσαμε να γυρίσουμε στη Νέα Υόρκη.
Στο μεταξύ έπαιρνα γράμματα από την οικογένεια που ζητούσαν χρήματα για να ξεπληρώσουν το εισιτήριό μου.
Με μεγάλη οικονομία κατάφερα να στείλω στον πατέρα μου λίγα δολλάρια (13 δολάρια) που δεν έφταναν να πληρώσει ό,τι χρωστούσα. Συνέχιζα να παίρνω γράμματα με συμβουλές και παρατηρήσεις. Ο μισθός στο ξενοδοχείο ήταν χαμηλός και μόλις έφτανε για τα έξοδά μου. Ευτυχώς δούλεψα σε ξενοδοχείο θερέτρου για 5 μήνες και ξεπλήρωσα ό,τι χρωστούσα για το ναύλο, 100 δολάρια.
Μετά ο πατέρας μου μου έγραψε ζητώντας κι άλλα χρήματα για το εισιτήριο του αδελφού μου του Γιώργου να έρθει στην Αμερική. Του τα έστειλα και το 1910 ήρθε ο αδελφός μου ο Γιώργος. Δυστυχώς τότε υπήρχε μεγάλη ανεργία γιατί είχαν κλείσει πολλά εργοστάσια. Το μόνο που βοηθούσε τους μετανάστες να ζήσουν ήταν η λιτή ζωή και η αλληλοβοήθεια, αλλιώς θα πέθαιναν της πείνας. Και αν υπήρχαν φιλανθρωπικές οργανώσεις, ντρεπόμασταν να πλησιάσουμε.
Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΛΟΧΟΥ
Στα μέσα του 1910 σταμάτησε ο οικονομικός πανικός. Αρχίσαμε να βρίσκουμε δουλειές στα μετρό. Αλλά οι μετανάστες συνέχιζαν να υποφέρουν.
Βρήκα δουλειά στην 53η και στην Columbus Ave. Η δουλειά μου ήταν να φροντίζω το φαγητό υπαλλήλων και λίγων αστυνομικών από το ξενοδοχείο που έδινε δωρεάν φαγητό. Οι ώρες ήταν λίγες και ο μισθός πολύ χαμηλός. Έμεινα εκεί ως το 1911 και έβγαλα 156 δολάρια. Τα πράγματα φάνηκαν καλύτερα. Άρχισα να πηγαίνω σε ένα καφενείο του Παναγιώτη Φωκά (ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ) στην 28η και γνώρισα μερικούς νέους της ηλικίας μου.
Τα γεγονότα από την Ελλάδα άρχισαν να φαίνονται με ζωντάνια. Ήρθε ο Βενιζέλος ως αρχηγός και αργότερα εκλέχθηκε πρωθυπουργός. Ζήτημα Κρήτης, ζήτημα Μακεδονίας. Το Έθνος είχε αποφασίσει να συντρίψει την Τουρκία. Ο Ματσούκας, λαϊκός ποιητής, η εφημερίδα Ατλαντίς καλούσαν καθημερινά τους μετανάστες. Ο παπα-Κουκούλης της Αγίας Τριάδας στην 72η και πολλοί άλλοι διανοούμενοι της εποχής, έφεδροι αξιωματικοί, αρνήθηκαν την ιδέα στρατιωτικής οργάνωσης, Ιερός Λόχος. Ίδρυσαν τμήματα σε όλες τις ΗΠΑ. Κατατάχθηκα στην Εταιρεία της Νέας Υόρκης. Την διοικούσε ο Παναγιώτης Φωκάς. Εκεί γυμναζόμασταν τέλεια, θεωρητικά και πρακτικά.
Ύστερα από 8 μήνες εκπαίδευσης ο κ. Φωκάς με κάλεσε στο γραφείο του και μου είπε ότι με προήγαγε σε υπαξιωματικό και μου εμπιστεύθηκε να ιδρύσω λόχο. Τον κοίταξα και δεν είπα τίποτα. Ο Φωκάς μου είπε «Είναι αδύνατον να ξεφύγεις από τη μοίρα σου», την ίδια ρήση που μου είχε πει ο δάσκαλος Τσαγγάρης. Όταν είδε πόσο απόρησα, του εξήγησα τι σήμαινε για μένα αυτή η ρήση.
Το σκέφτηκα σοβαρά μερικές μέρες. Σκέφτηκα και την οικονομική πλευρά. Πήγα στο καφενείο, όπου βρήκα τον Φωκά και τον Στάθη Τσάκνη που σκοτώθηκε στο Αετοράχι το 1913, και άλλους.
Ο Φωκάς μου είπε ότι ήταν έτοιμοι να σχηματίσουν Ιερό Λόχο στο Lancaster, από 25-30 νέους που υποσχέθηκαν ότι θα μου έβρισκαν δουλειά σε εργοστάσιο μουσαμά, αν πήγαινα εκεί να ιδρύσω τον Ιερό Λόχο. Ο Φωκάς μου είπε ότι έπρεπε να φύγω μέσα σε 2 μέρες για το Lancaster και να πάρω μαζί μου τον Κανονισμό και το Καταστατικό. Όλα έγιναν γρήγορα σαν αστραπή.
Ο πόλεμος ήταν αναπόφευκτος. Υπογράφηκε συμμαχία μεταξύ Μαυροβουνίου, Σερβίας, Βουλγαρίας και Ελλάδας. Ο κ. Φωκάς είπε ότι θα γιορτάζαμε το Πάσχα στην Ελλάδα.
Desiree Kossarides
Sep 23, 2026
https://finalbloodline.substack.com/p/croix-de-guerre-1?r=89qnum&utm_medium=ios&utm_id=97758_v0_s00_e0_tv4_a1demoo4vorf00&fbclid=IwY2xjawUgiVZwZG9mBWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMFpFc1kyZFkxbmxZcDV0QmhzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeVtFBAqXYXS_LjQcccBuovkv8J-_4A9oobTVd7z1qcah48XPzsP8ajsGdfcE_aem_pCaLKNilchc912znNVPFJg
Παλιές Φωτογραφίες της Κω/φβ
https://www.facebook.com/groups/oldphotosKos/posts/2873021996390865/
