Πώς ανυψώθηκαν τα Απαλάχια Όρη
Διασχίζοντας την Πενσυλβάνια και βλέποντας τα κυματιστά Απαλάχια Όρη. Φωτογραφία- Weaver.
Πώς ανυψώθηκαν τα Απαλάχια Όρη κατά την Καινοζωική Εποχή, αφού αρχικά διαβρώθηκαν;
Τα Απαλάχια Όρη είναι ένα γεωγραφικό ζόμπι. Αφού διαβρώθηκαν σε μια επίπεδη πεδιάδα, το νεκρό τοπίο μυστηριωδώς ανυψώθηκε σαν ανελκυστήρας εμπορευμάτων - χωρίς καμία τεκτονική σύγκρουση.
Οι αρχικές κορυφές που υψώνονταν πριν από 300 εκατομμύρια χρόνια, ισοπεδώθηκαν αδυσώπητα από τη διάβρωση, μέχρι που, κατά τη Μεσοζωική Εποχή, ουσιαστικά εξαφανίστηκαν. Νωθρά ποτάμια ελίσσονταν σε μια επίπεδη, χωρίς χαρακτηριστικά επιφάνεια προς τη θάλασσα.
Αλλά κατά τη διάρκεια της Καινοζωικής Εποχής - ιδιαίτερα τα τελευταία 20 εκατομμύρια χρόνια - αυτή η ευρεία ηπειρογενής ανύψωση ανέστησε τα βουνά και δημιούργησε την τοπογραφία που βλέπουμε σήμερα.
Καθώς η γη ανέβαινε, η κλίση των ποταμών έγινε απότομα απότομη. Το νερό που κάποτε έπεφτε σε μια επίπεδη επιφάνεια ξαφνικά όρμησε προς τα κάτω με τεράστια διαβρωτική δύναμη, πριονίζοντας βαθιά μέσα στο ανερχόμενο βραχώδες υπόστρωμα. Αυτά τα αναζωογονημένα ποτάμια απογύμνωσαν τους μαλακότερους σχιστόλιθους και ασβεστόλιθους, σκαλίζοντας βαθιές κοιλάδες. Οι σκληρότεροι, πιο ανθεκτικοί ψαμμίτες και χαλαζίτες έμειναν όρθιοι ως μακριές, συνεχείς κορυφογραμμές. Αυτή η διαφορική διάβρωση δημιούργησε την περίφημη τοπογραφία «Ridge and Valley» [ράχη και κοιλάδα] των σύγχρονων Απαλάχιων Ορέων.
Η χαρακτηριστική τοπογραφία των Κορυφογραμμών και Κοιλάδων των Απαλάχιων Ορέων στην Πενσυλβάνια, σκαλισμένη από ποτάμια που διαβρώνουν ανυψωμένα στρώματα ιζηματογενών πετρωμάτων. Πηγή: Wikimedia Commons.
Αυτή η διαδικασία δημιούργησε επίσης «κενά νερού» - μέρη όπως το Κενό Νερού του Ντέλαγουερ όπου ένας ποταμός διασχίζει κατευθείαν μια κορυφογραμμή βουνού αντί να ρέει γύρω της. Ο ποταμός ήταν εκεί πρώτος, ελίσσοντας στην αρχαία επίπεδη πεδιάδα, και απλώς διατήρησε την πορεία του κόβοντας προς τα κάτω καθώς το βουνό ωθήθηκε γύρω του.
Οι γεωλόγοι συζητούν τον μηχανισμό πίσω από αυτή την Καινοζωική ανυψωτική διαδρομή εδώ και δεκαετίες, καθώς δεν υπήρξε ενεργή τεκτονική σύγκρουση στην Ανατολική Ακτή που να την προκαλεί. Η σύγχρονη έρευνα υποδεικνύει έναν συνδυασμό τριών υπόγειων δυνάμεων:
Ισοστατική Ανάκαμψη: Ο φλοιός της Γης επιπλέει στον πυκνότερο μανδύα από κάτω. Καθώς τα ποτάμια απομάκρυναν εκατομμύρια τόνους βράχου από την επιφάνεια, ο φλοιός έγινε ελαφρύτερος και ανέβαινε προς τα πάνω για να αποκαταστήσει την ισορροπία, όπως ένα φορτηγό πλοίο που ανεβαίνει στο νερό καθώς εκφορτώνεται.
Ανύψωση Μανδύα: Η σεισμική απεικόνιση αποκαλύπτει μια ανωμαλία βαθιά κάτω από τις ανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες - μια μάζα ασυνήθιστα θερμού, πλωτού βράχου στον μανδύα. Καθώς η βορειοαμερικανική πλάκα μετακινήθηκε προς τα δυτικά, μπορεί να υπερίσχυσε ενός θερμού σημείου ή να βίωσε φαινόμενα μεταφοράς που προκαλούνται από τις άκρες, όπου τα ρεύματα του μανδύα στροβιλίζονται γύρω από τις βαθιές ρίζες της ηπείρου, ωθώντας τον φλοιό προς τα πάνω από κάτω.
Λιθοσφαιρική Αποκόλληση: Το αρχικό ορεινό κτίριο 300 εκατομμυρίων ετών δημιούργησε μια πυκνή ρίζα από βαρύ βράχο που βυθίζεται στον μανδύα.
Πολλοί γεωλόγοι υποψιάζονται ότι κατά τη διάρκεια του Καινοζωικού, αυτή η βαριά ρίζα τελικά αποσπάστηκε και βυθίστηκε βαθύτερα στη γη. Απελευθερωμένος από την τεράστια άγκυρά του, ο φλοιός των Απαλαχίων αναπήδησε προς τα πάνω.
