Η αιτία του τεράστιου τσουνάμι του 1946;
Οι ερευνητές αναπτύσσουν ένα σεισμόμετρο βυθού ωκεανού από το αμερικανικό ερευνητικό σκάφος Thomas G. Thompson σε προηγούμενη αποστολή. Από: Songquia "Shawn" Wei, Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.
Επιστήμονες ερευνούν την αιτία του τεράστιου τσουνάμι του 1946.
Πριν από 80 χρόνια, ένα τεράστιο τσουνάμι κατέστρεψε περιοχές της Χαβάης, της Αλάσκας, της Ουάσινγκτον και του Όρεγκον μετά από σεισμό στα ανοικτά των ακτών της Αλάσκας. Μια ομάδα του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν ξεκινά ένα έργο για να μελετήσει το υποθαλάσσιο σύστημα ρηγμάτων από όπου προήλθε - και κατά πόσον εξακολουθεί να αποτελεί κίνδυνο σήμερα.
Ο Songqiao "Shawn" Wei, αναπληρωτής καθηγητής γεωεπιστημών και περιβαλλοντικών επιστημών, καθώς και υπολογιστικών μαθηματικών, φυσικών επιστημών και μηχανικής, προετοιμάζεται για μια αποστολή για τη μέτρηση των δονήσεων των τεκτονικών πλακών στη ζώνη καταβύθισης Αλάσκας-Αλεούτιου.
Για αυτό το έργο, η ομάδα του Wei θα τοποθετήσει αδιάβροχους αισθητήρες που ονομάζονται σεισμόμετρα στον πυθμένα του Ειρηνικού Ωκεανού κοντά στην Αλάσκα. Θα χρησιμοποιήσουν ατομικά ρολόγια για να χρονομετρήσουν με ακρίβεια κάθε δόνηση που καταγράφουν. Μια μπαταρία θα τροφοδοτεί τον αισθητήρα για 15 μήνες, οπότε η ομάδα του Wei θα συλλέξει τους αισθητήρες για να αναλύσει τα δεδομένα.
Ένα έργο αυτού του μεγέθους απαιτεί περισσότερα χρήματα και σχεδιασμό από την παρακολούθηση των κραδασμών στην ξηρά. Εδώ ακριβώς έρχεται να παίξει ρόλο μια επιχορήγηση από το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών.
Το MSU συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο της Χαβάης στο πρώτο βραβείο NSF αυτού του είδους από τον Ιανουάριο του 2025. Η ομάδα λαμβάνει επίσης πληροφορίες για τον χρόνο αποστολής και τη χρήση οργάνων για το έργο.
Ο Γουέι μελετά αυτήν την περιοχή επειδή το τσουνάμι του 1946 προκλήθηκε από έναν σχετικά μικρό σεισμό εκεί. Το πώς συνέβη αυτό εξακολουθεί να αποτελεί μυστήριο για τους σεισμολόγους.
Ενώ οι αισθητήρες δεν μπορούν να πουν στους ερευνητές τι συνέβη πριν από 80 χρόνια, μπορούν να αποκαλύψουν πώς συμπεριφέρεται το ρήγμα σήμερα και να βοηθήσουν τους επιστήμονες να αξιολογήσουν εάν η περιοχή θα μπορούσε να προκαλέσει έναν ακόμη σεισμό ή τσουνάμι.
«Είμαστε ακόμη μακριά από το να προβλέψουμε σεισμούς», είπε ο Γουέι. «Αλλά μπορούμε να βελτιώσουμε την κατανόησή μας για αυτήν την τοπική περιοχή και αυτό θα ενσωματωθεί στον χάρτη κινδύνου της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ και στη συνέχεια στους οικοδομικούς κανονισμούς».
Παρακολούθηση ενέργειας
Οι σεισμοί συμβαίνουν όταν οι τεκτονικές πλάκες, οι οποίες κινούνται κατά μήκος ρηγμάτων στη λιθόσφαιρα της Γης, κολλάνε η μία πάνω στην άλλη, συσσωρεύοντας πίεση μέχρι να γλιστρήσουν ξαφνικά. Αυτό απελευθερώνει ενέργεια που τραντάζει το έδαφος.
Οι σεισμολόγοι - ερευνητές που μελετούν τους σεισμούς - μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτήν την ενέργεια για να απεικονίσουν το εσωτερικό της Γης. Η παρακολούθηση αυτών των δεδομένων είναι κρίσιμη για την κατανόηση του γιατί συμβαίνουν οι σεισμοί, αλλά η συλλογή τους είναι θέμα να βρίσκεστε στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή.
Γι' αυτόν τον λόγο, ο Wei τοποθετεί σεισμογράφους σε γνωστά σημεία με έντονη σεισμική δραστηριότητα, όπως η Σαμόα, η Αλάσκα και οι Μαριάνες Νήσοι, και τους διατηρεί εκεί για μήνες ή και χρόνια.
Με την πάροδο του χρόνου, τα σεισμόμετρα καταγράφουν κάθε δόνηση, ώστε ο Wei να μπορεί να αναλύσει τα δεδομένα μόλις συλλεχθούν οι αισθητήρες.
Τα ρήγματα στην ξηρά είναι πολύ πιο εύκολο να μελετηθούν. Συνήθως, τα σεισμόμετρα παρακολουθούν τις δονήσεις για χρόνια, χάρη στα ηλιακά πάνελ που διατηρούν τις μπαταρίες τους φορτισμένες. Οι επιστήμονες μπορούν επίσης να βασίζονται σε συστήματα παγκόσμιου εντοπισμού θέσης ή GPS για ακριβή εντοπισμό και χρονισμό. Ούτε το GPS ούτε η ηλιακή ενέργεια είναι διαθέσιμα σε όργανα που βρίσκονται βαθιά κάτω από το νερό.
«Από άποψη εφοδιασμού, είναι πολύ ακριβό και δύσκολο να πας σε αυτά τα μέρη», είπε ο Γουέι.
Πριν καν ένα πλοίο φύγει από το λιμάνι, ο Wei και η ομάδα του χαρτογραφούν τον πυθμένα του ωκεανού και βρίσκουν την καλύτερη τοποθεσία για κάθε σεισμόμετρο, αναζητώντας ένα ομαλό, επίπεδο σημείο χωρίς βράχους. Στη συνέχεια, μόλις έρθει η ώρα να αναπτυχθούν, χρησιμοποιούν ένα σύστημα επίπλευσης για να διασφαλίσουν ότι ο αισθητήρας πέφτει αρκετά αργά ώστε να μην υποστεί ζημιά από την πτώση. Η απλή πτώση ενός αισθητήρα μπορεί να διαρκέσει ώρες.
Η προσπάθεια είναι απαραίτητη για την κατανόηση των κινδύνων τσουνάμι. Όταν ένας υποθαλάσσιος σεισμός ανεβάζει ή κατεβάζει ξαφνικά τον πυθμένα του ωκεανού, μετατοπίζει το νερό από πάνω του. Αυτή η διαταραχή ταξιδεύει στον ωκεανό ως τσουνάμι, και γίνεται όλο και πιο ψηλή καθώς φτάνει σε ρηχά παράκτια νερά.
Οι αισθητήρες του Wei θα βοηθήσουν την ομάδα να κατανοήσει πώς αλληλεπιδρούν οι πλάκες του Ειρηνικού και της Βόρειας Αμερικής σήμερα και τι θα μπορούσε αυτό να σημαίνει για τον μελλοντικό κίνδυνο σεισμών.
Νέα σύνορα προς ανακάλυψη
Ενδιαφέρεται επίσης για ένα φαινόμενο που ονομάζεται «αργοί σεισμοί». Τις τελευταίες δεκαετίες, οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει ότι μερικές φορές, οι κινήσεις των ρηγμάτων εκτυλίσσονται σε διάστημα ημερών ή εβδομάδων αντί για λίγα δευτερόλεπτα. Αυτό επιτρέπει στις πλάκες να απελευθερώνουν αργά ενέργεια χωρίς την έντονη δόνηση ενός τυπικού σεισμού.
Ο Wei θέλει να μάθει αν οι αργοί σεισμοί σχετίζονται με τον ασυνήθιστο σεισμό και το τσουνάμι του 1946, και γιατί φαίνεται να εντοπίζονται σε αυτό το τμήμα της ζώνης καταβύθισης των Αλεούτιων Νήσων.
Τα σεισμικά δεδομένα θα επιτρέψουν επίσης στον Wei να κοιτάξει κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας, όπως ακριβώς μια αξονική τομογραφία χρησιμοποιεί κύματα για να δει μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το νερό που είναι παγιδευμένο βαθιά μέσα στη Γη και για το αν αυτό αλλάζει την τριβή μεταξύ των τεκτονικών πλακών, επηρεάζοντας ενδεχομένως το αν μια ρήξη θα σταματήσει ή θα εξελιχθεί σε έναν μεγάλο σεισμό.
Η ομάδα του Wei ελπίζει ότι θα ξεκινήσει την επόμενη ερευνητική της κρουαζιέρα το 2028, αφήνοντας τα όργανα στον πυθμένα του ωκεανού για περίπου 15 μήνες. Αυτό που καταγράφουν θα μπορούσε να βοηθήσει στην απάντηση ερωτημάτων στην αιχμή της επιστήμης των σεισμών: Γιατί ένας σεισμός σταματάει ενώ ένας άλλος συνεχίζεται; Γιατί ορισμένοι σεισμοί ολισθαίνουν πιο αργά ενώ άλλοι ραγίζουν γρήγορα και βίαια;
Αυτά τα ερωτήματα δεν μπορούν να απαντηθούν σε μια εργαστηριακή προσομοίωση.
«Για εμάς, η φύση είναι το εργαστήριο», είπε ο Wei. «Πρέπει να πάμε σε αυτά τα μέρη. Και αποδεικνύεται ότι η Γη είναι πάντα πολύ πιο περίπλοκη από τα ανθρώπινα εργαστήριά μας. Υπάρχουν πάντα εκπληκτικές ανακαλύψεις».
Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν
https://phys.org/news/2026-09-scientists-probe-source-massive-tsunami.html
