Ο στρατιώτης που έθαψε το δικό του χέρι
Στρατιώτης χωρίς το αριστερό του χέρι, με επιδεμένο κεφάλι και μια πένα στο δεξί του χέρι. Ακουαρέλα του Sir Charles Bell (19ος αιώνας). Από: Συλλογή Wellcome.
Ένας στρατιώτης του πολέμου του 1812 έθαψε το χέρι του. Η πραγματική του ιστορία είναι ακόμη πιο παράξενη.
Ένα ανακαλυφθέν απομνημόνευμα αποκαλύπτει ότι ο διάσημος βετεράνος του Πολέμου του 1812, Σάντρακ Μπάιφιλντ, ήταν πολύ πιο επαναστατικός και προβληματικός από ό,τι έχει απεικονίσει η ιστορία, παλεύοντας με χρόνιο πόνο, φτώχεια, αρχές, ακόμη και αντιπάλους στο τοπικό του παρεκκλήσι. Ο στρατιώτης που έθαψε το ακρωτηριασμένο χέρι του και εφηύρε ένα ειδικά κατασκευασμένο προσθετικό μέλος πέρασε δεκαετίες αγωνιζόμενος σθεναρά για τη σύνταξη και την ανεξαρτησία που πίστευε ότι είχε κερδίσει.
Ο στρατιώτης που έθαψε το δικό του χέρι
Ανακαλύψεις από αρχεία, συμπεριλαμβανομένης μιας ξεχασμένης αυτοβιογραφίας του 19ου αιώνα, αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι ιστορικοί κατανοούν τον Shadrack Byfield, έναν Άγγλο βετεράνο του πολέμου του 1812, ο οποίος έθαψε το δικό του ακρωτηριασμένο χέρι και αργότερα δημιούργησε ένα ειδικά κατασκευασμένο προσθετικό μέλος.
Ο Μπάιφιλντ έχει εμφανιστεί επανειλημμένα σε τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ, βιβλία και μουσειακές εκθέσεις στις ΗΠΑ και τον Καναδά, όπου συχνά απεικονίζεται ως ένας στωικός Βρετανός στρατιώτης που υπέμεινε κακουχίες χωρίς παράπονα. Πρόσφατα αποκαλυφθέντα στοιχεία παρουσιάζουν μια πολύ πιο περίπλοκη εικόνα. Δείχνουν έναν αποφασισμένο βετεράνο που πέρασε χρόνια απαιτώντας καλύτερα επιδόματα ενώ πάλευε με χρόνιο πόνο, φτώχεια, εργοδότες και την αστυνομία.
«Ήρθαν και με έσπρωξαν και με έφτυσαν στο πρόσωπο, ελπίζοντας ότι θα τους χτυπούσα, για να μου αφαιρέσουν, ει δυνατόν, τη σύνταξή μου... Ανέφεραν ότι σκόπευα να πυροβολήσω δύο από τους διακόνους».
Αυτά τα λόγια προέρχονται από τον ίδιο τον Μπάιφιλντ, ο οποίος περιγράφει μια συνάντηση στο τοπικό του παρεκκλήσι στο Γκλόστερσαϊρ τη δεκαετία του 1850, όταν ήταν 63 ετών και ζούσε με τις συνέπειες των τραυμάτων του από τον πόλεμο. Μέχρι τότε, είχε εμπλακεί σε μια σφοδρή διαμάχη μεταξύ των Βαπτιστών του χωριού. Αργότερα θα κατηγορούνταν ότι έκοψε έναν αντίπαλο στο πρόσωπο με το σιδερένιο ραβδί που ήταν στερεωμένο στο ξύλινο χέρι του.
Ένα χαμένο απομνημόνευμα αποκαλύπτει χρόνια πόνου
Σε άλλο σημείο της αυτοβιογραφίας του, την οποία ανακάλυψε ξανά, ο Μπάιφιλντ περιέγραψε πώς οι τραυματισμοί από τον πόλεμο συνέχισαν να τον επηρεάζουν δεκαετίες μετά το τέλος των μαχών:
«Τώρα ευδόκησε ο Κύριος να με πλήξει με έναν έντονο ρευματικό πόνο στον δεξιό μου ώμο, από το οποίο το όπλο βγήκε η σφαίρα . Ήμουν σε αυτή την κατάσταση για σχεδόν 3 χρόνια: - συχνά δεν μπορούσα να σηκώσω το χέρι μου στο κεφάλι μου, ούτε ένα φλιτζάνι τσάι στο στόμα μου».
Ήταν εξίσου ειλικρινής όταν πίστευε ότι η αναπηρία του χρησιμοποιούνταν ως λόγος για να τον πληρώνουν λιγότερο. Αφού ένας εργοδότης αρνήθηκε να του δώσει τον πλήρη μισθό για την εργασία του ως μονόχειρας κηπουρός, ο Byfield δήλωσε: «Δεν είδα ποτέ τον άνθρωπο που θα μπορούσε να με ανταγωνιστεί με το ένα χέρι».
Ενώ ήταν ιστορικός στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, ο Δρ. Eamonn O'Keeffe ανακάλυψε αυτό που πιστεύει ότι είναι το μόνο σωζόμενο αντίγραφο του βιβλίου του Byfield " History and Conversion of a British Soldier". Δημοσιεύτηκε στο Λονδίνο της Αγγλίας το 1851 και η αυτοβιογραφία επανεμφανίστηκε περίπου 3.700 μίλια μακριά, στη βιβλιοθήκη της Western Reserve Historical Society στο Κλίβελαντ του Οχάιο. Ο O'Keeffe δημοσίευσε τα ευρήματά του στο Journal of British Studies (Cambridge University Press).
«Η αφήγηση του Μπάιφιλντ για τις εμπειρίες του κατά τη διάρκεια του πολέμου είναι αρκετά γνωστή, αλλά ο άνθρωπος πίσω από τα απομνημονεύματα παρέμεινε ασαφής. Η αποκάλυψη αυτών των νέων λεπτομερειών για τη ζωή του παρέχει αξιοσημείωτη εικόνα για τα βάσανα και την ανθεκτικότητα των Βρετανών στρατιωτών που επέστρεψαν στην πατρίδα τους», λέει ο Δρ. Ο'Κιφ.
Ένας γνώριμος στρατιώτης με μια άγνωστη ζωή
Ο Πόλεμος του 1812 διεξήχθη στη Βόρεια Αμερική μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι πλησίαζαν στο τέλος τους στην Ευρώπη. Η σύγκρουση έγινε ένα σημαντικό επεισόδιο στη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας τόσο στις ΗΠΑ όσο και στον Καναδά.
Οι ιστορικοί εκτιμούν εδώ και καιρό τα πρώτα απομνημονεύματα του Μπάιφιλντ επειδή παρέχουν την ασυνήθιστη οπτική ενός συνηθισμένου Βρετανού στρατιώτη που πολεμά γύρω από τις Μεγάλες Λίμνες. Οι εμπειρίες του έχουν εμφανιστεί σε βιβλία ιστορίας και ντοκιμαντέρ, συμπεριλαμβανομένου του «Ο Πόλεμος του 1812» (2011) του PBS. Ήταν επίσης ο κεντρικός χαρακτήρας στο παιδικό μυθιστόρημα του Γκρέγκορι Σας του 1985 με τίτλο «Κόκκινο παλτό», και το Κέντρο Επισκεπτών του Φορτ Έρι στο Οντάριο διαθέτει μια έκθεση αφιερωμένη σε αυτόν.
Για χρόνια, οι ερευνητές πίστευαν ότι ο Μπάιφιλντ είχε πεθάνει γύρω στο 1850. Η ανακάλυψη των απομνημονευμάτων του του 1851, σε συνδυασμό με στοιχεία που εντόπισε ο Ο'Κιφ σε εφημερίδες και άλλα αρχεία, δείχνει ότι η ιστορία του συνεχίστηκε για περισσότερες από δύο δεκαετίες μετά την υποτιθέμενη ημερομηνία.
Από το Γουίλτσιρ στον πόλεμο στον Καναδά
Ο Μπάιφιλντ γεννήθηκε κοντά σε μία πόλη γνωστή για την κλωστοϋφαντουργία, το Μπράντφορντ-ον-Έιβον του Γουίλτσιρ το 1789. Σε ηλικία 18 ετών, εντάχθηκε στην πολιτοφυλακή του Γουίλτσιρ το 1807. Σύμφωνα με τον Μπάιφιλντ, η απόφαση αυτή συνέτριψε τόσο βαθιά τη μητέρα του που έπεσε σε κρίση άφωνης σκέψης και πέθανε λίγες μέρες αργότερα.
Σύντομα προσφέρθηκε εθελοντικά να καταταγεί στον τακτικό στρατό και απέπλευσε για τον Καναδά το 1809, όπου εισήλθε στο 41ο Σύνταγμα Πεζικού. Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες κήρυξαν τον πόλεμο τον Ιούνιο του 1812, ο Μπάιφιλντ στάθμευε στο Φορτ Τζορτζ στον ποταμό Νιαγάρα.
Συνέχισε να συμμετέχει σε αρκετές σημαντικές μάχες και επέζησε από ένα τραύμα στον λαιμό. Στη συνέχεια, το 1814, μια σφαίρα όπλου έπληξε το αριστερό του αντιβράχιο.
Ο τραυματισμός απαιτούσε την αποκοπή του κάτω μέρους του βραχίονά του χωρίς αναισθητικό. Ένας νοσοκόμος πέταξε στη συνέχεια το κομμένο άκρο σε μια «σωρό κοπριάς». Έξαλλος, ο Μπάιφιλντ πήρε το χέρι του και επέμεινε να το θάψει σωστά. Κάρφωσε αρκετές σανίδες μεταξύ τους για να δημιουργήσει ένα αυτοσχέδιο φέρετρο για το άκρο.
Ένα χρόνο αργότερα, ταξίδεψε στο Βασιλικό Νοσοκομείο Τσέλσι στο Λονδίνο για να αξιολογηθεί για στρατιωτική σύνταξη. Η απόφαση τον άφησε «πολύ δυσαρεστημένο» επειδή του χορηγούνταν μόνο 9 πένες την ημέρα.
Μια εφεύρεση και ένας αγώνας για εργασία
Αφού επέστρεψε στο Μπράντφορντ-ον-Έιβον, ο Μπάιφιλντ αρχικά εργαζόταν ως αγρότης. Το ελλιπές αντιβράχιό του τον εμπόδισε να επιστρέψει αμέσως στην προηγούμενη απασχόλησή του ως υφαντής.
Σύμφωνα με την μεταγενέστερη αφήγησή του, η λύση του ήρθε σε ένα όνειρο. Ο Μπάιφιλντ οραματίστηκε ένα «όργανο» που θα του επέτρεπε να εργάζεται σε έναν αργαλειό παρά την αναπηρία του. Στη συνέχεια, ζήτησε από έναν τοπικό σιδηρουργό να μετατρέψει την ιδέα του σε μια λειτουργική συσκευή.
Το προσθετικό μέλος τον βοήθησε να επιστρέψει στην υφαντική, αλλά αυτή δεν ήταν η μόνη πηγή εισοδήματός του. Εργάστηκε επίσης ως «πρόεδρος» στο κοντινό Μπαθ, μεταφέροντας άρρωστους και αδύναμους ανθρώπους στους απότομους δρόμους της πόλης με αναπηρικά αμαξίδια και πολυθρόνες, παρά τους δικούς του σωματικούς τραυματισμούς.
Ταυτόχρονα, ο Μπάιφιλντ ξεκίνησε μια αποφασιστική προσπάθεια για την αύξηση της σύνταξής του. Τελικά τα κατάφερε το 1836 με τη βοήθεια του Σερ Γουίλιαμ Νάπιερ, ενός συνταξιούχου αξιωματικού του στρατού και εξέχοντος στρατιωτικού ιστορικού.
Το 1840, ο Μπάιφιλντ δημοσίευσε την πρώτη του αυτοβιογραφία σε μέγεθος βιβλίου, με τίτλο « Μια αφήγηση της υπηρεσίας ενός στρατιώτη ελαφρού λόχου ». Έχει συνήθως χαρακτηριστεί ως αναλφάβητος, αλλά ο Ο'Κιφ ανακάλυψε ένα προσχέδιο των απομνημονευμάτων ανάμεσα στα έγγραφα του Νάπιερ, το οποίο ήταν γραμμένο με το χέρι του Μπάιφιλντ.
Δύο απομνημονεύματα αφηγούνται δύο διαφορετικές ιστορίες
Η εικόνα που παρουσίασε ο Μπάιφιλντ στα απομνημονεύματά του του 1840 διαφέρει έντονα από αυτήν που συναντάμε στη μεταγενέστερη αυτοβιογραφία του.
«Στην αφήγηση του 1840, ο Μπάιφιλντ προσπάθησε να εντυπωσιάσει τους πλούσιους προστάτες παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως έναν αφοσιωμένο στρατιώτη και άξιο βετεράνο», λέει ο Ο'Κιφ. «Τα απομνημονεύματα του 1851, αντίθετα, ήταν μια ιστορία πνευματικής λύτρωσης, με τον Μπάιφιλντ να παρακολουθεί την πρόοδό του από επαναστάτη αμαρτωλό σε ευσεβή και μετανοημένο Χριστιανό».
Τα μεταγενέστερα απομνημονεύματα περιέχουν επίσης παραδοχές που κάνουν τον Μπάιφιλντ να φαίνεται λιγότερο συμβατικά ηρωικό. Παραδέχτηκε ότι έφυγε από το στρατόπεδο χωρίς άδεια και συμμετείχε σε μια λεηλασία με άλλους στρατιώτες.
«Τέτοια δυσάρεστα περιστατικά απουσιάζουν εμφανώς από τις προηγούμενες αφηγήσεις του Μπάιφιλντ για τη στρατιωτική του θητεία», λέει ο Ο'Κιφ. «Στα απομνημονεύματα του 1851, ο βετεράνος αναφέρεται επίσης σε περιόδους χρεών, ασθένειας και ανεργίας μετά την επιστροφή του στην Αγγλία, ενώ στα προηγούμενα απομνημονεύματά του περιέγραψε πώς συντήρησε την οικογένειά του «άνετα» με το προσθετικό του μέλος για σχεδόν 20 χρόνια».
Οι αναμνήσεις του αποκαλύπτουν επίσης πόσο σωματικά απαιτητικό ήταν να ξαναρχίσει την εργασία του μετά την απώλεια ενός χεριού. Ο Byfield έγραψε ότι όταν ένας εργοδότης του ζήτησε να χειρίζεται τον αργαλειό του με το ένα χέρι:
«Προσπάθησα... όσο καλύτερα μπορούσα, αλλά διαπίστωσα ότι το χέρι μου ήταν πολύ κουρασμένο. Μόλις που ήξερα τι να κάνω. Πήγα στο υπνοδωμάτιό μου, γονάτισα ενώπιον του Κυρίου και Τον παρακάλεσα να μου δώσει δύναμη να εργάζομαι... Προς τιμήν και έπαινο του αγαπημένου Του ονόματος, αυτό το χέρι μπόρεσε να εκτελέσει το έργο τόσο καλά όσο και το άλλο.»
Μια πικρή διαμάχη καταλήγει σε εξέγερση σε παρεκκλήσι
Αργότερα στη ζωή του, ο Μπάιφιλντ μετακόμισε στο Χόκσμπερι Άπτον στο Γκλόστερσαϊρ. Εκεί, ενεπλάκη βαθιά σε μια διαμάχη για τον έλεγχο του Παρεκκλησίου των Βαπτιστών του χωριού.
Η διαμάχη κλιμακώθηκε πολύ πέρα από τη θεολογική διαφωνία. Περιλάμβανε αγωγές, σωματικές συγκρούσεις, εμπρησμούς και βανδαλισμούς, προτού φτάσει σε δραματική κορύφωση με μια εξέγερση μέσα στο παρεκκλήσι τον Ιούνιο του 1853.
Ο Ο'Κιφ ανασύνθεσε το επεισόδιο συγκρίνοντας τα απομνημονεύματα του Μπάιφιλντ του 1851 με σύγχρονα ρεπορτάζ εφημερίδων και νομικά αρχεία.
Ο Μπάιφιλντ κατηγορήθηκε ότι ξεκίνησε την αντιπαράθεση «σπρώχνοντας παραπέρα» και στη συνέχεια έκοψε έναν αντίπαλο γύρω από το μάτι και το πρόσωπο με το σιδερένιο γάντζο στο προσθετικό του χέρι.
Την επόμενη μέρα, ο αστυνομικός λοχίας Σίντνεϊ Σορτ του επέδωσε κλήτευση. Ο Σορτ είχε προσπαθήσει προηγουμένως, ανεπιτυχώς, να ασκήσει δίωξη εναντίον του Μπάιφιλντ για δημόσια μέθη δύο χρόνια νωρίτερα.
Σύμφωνα με τον Σορτ, ο Μπάιφιλντ, ο ιερέας του παρεκκλησίου, και ένας άλλος άνδρας απάντησαν με «καταιγίδες ύβρεων». Είπε ότι οι άνδρες τον έφτυσαν και τον κυνήγησαν στον δρόμο. Εν τω μεταξύ, ο Μπάιφιλντ κατηγόρησε τον αστυνομικό ότι έδωσε ψευδή κατάθεση στην προηγούμενη υπόθεση μέθης.
Το κόστος της σύγκρουσης για το παρεκκλήσι
Ο Μπάιφιλντ δεν καταδικάστηκε ποτέ για επίθεση, αλλά η διαμάχη είχε σοβαρές συνέπειες. Η φατρία του τελικά έχασε τον έλεγχο του παρεκκλησίου.
Έχασε επίσης τη δουλειά του ως φύλακας ενός μνημείου 30 μέτρων αφιερωμένου στον Λόρδο Έντουαρντ Σόμερσετ, έναν στρατηγό που πολέμησε στο Γουότερλου. Δεκαοκτώ ενορίτες υπέβαλαν με επιτυχία αίτηση στον Δούκα του Μπωφόρ για την απομάκρυνση του Μπάιφιλντ από τη θέση.
Η θέση εργασίας ήταν ιδιαίτερα πολύτιμη επειδή περιλάμβανε τη χρήση ενός εξοχικού σπιτιού. Ο Μπάιφιλντ είχε αρχικά αποκτήσει τη θέση αφού πούλησε ένα αντίγραφο των στρατιωτικών του απομνημονευμάτων στον δούκα, ενώ εργαζόταν ως φύλακας διοδίων.
Το 1856, ο Μπάιφιλντ επέστρεψε στο Μπράντφορντ-ον-Έιβον και παντρεύτηκε τη δεύτερη σύζυγό του. Ο Σερ Γουίλιαμ Νάπιερ συνέχισε να του παρέχει ένα ετήσιο επίδομα και ο Μπάιφιλντ ταξίδεψε στο Λονδίνο όταν πέθανε ο μακροχρόνιος προστάτης του το 1860.
Συνέχισε να ζητά περαιτέρω αυξήσεις στη στρατιωτική του σύνταξη, αλλά αυτά τα μεταγενέστερα αιτήματα δεν ήταν επιτυχή.
Μέχρι το 1867, ο Μπάιφιλντ πουλούσε ένα άλλο βιβλίο με την αυτοβιογραφία του με τίτλο «Η Απελπισμένη Ελπίδα ». Δεν υπάρχουν γνωστά αντίγραφα που να έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα.
Πέθανε τον Ιανουάριο του 1874 σε ηλικία 84 ετών.
Μια πιο περίπλοκη εικόνα των αναπήρων βετεράνων
Τα στοιχεία που ανακαλύφθηκαν εκ νέου αμφισβητούν την απλοποιημένη εικόνα του Μπάιφιλντ ως στρατιώτη που αποδέχτηκε σιωπηλά τις συνθήκες του. Αντίθετα, αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο που επανειλημμένα αντιστάθηκε όταν πίστευε ότι του φέρονταν άδικα, ακόμα και όταν υπέμεινε διαρκή σωματικό πόνο, οικονομικές δυσκολίες και συναισθηματική πίεση.
«Το απομνημόνευμα του Byfield του 1851 δίνουν έμφαση στις προκλήσεις της επανένταξης μετά τον πόλεμο, ειδικά για τους βετεράνους με αναπηρίες, στις δεκαετίες μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους. Καταδεικνύει επίσης την αποφασιστικότητα των πρώην στρατιωτών να εξασφαλίσουν την υποστήριξη που ένιωθαν ότι τους οφειλόταν», λέει ο O'Keeffe. «Το έργο μου καταρρίπτει επίσης τον μύθο ότι ο Byfield έκανε πάντα αυτό που του έλεγαν και ποτέ δεν παραπονέθηκε. Ήταν πολύ ισχυρογνώμων, αλλά υπέφερε επίσης με πολλές δυσκολίες και ψυχολογική πίεση».
Eamonn O'Keeffe
Υπότροφος Ewart A. Pratt στη Στρατιωτική, Ναυτική και Ναυτική Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Memorial στη Νέα Γη του Καναδά. Από το 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2025, ήταν υπότροφος του Μουσείου Εθνικού Στρατού στο Queens' College του Cambridge.
Eamonn O\'Keeffe. From Amputee to Author: Shadrack Byfield and the Making of a War of 1812 Veteran. Journal of British Studies, 2026; 65 DOI: 10.1017/jbr.2025.10169
Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ
https://www.sciencedaily.com/releases/2026/09/260906170138.htm
