Το Μαστιχάρι

9.1.24

Το Μαστιχάρι

«Σε αυτή την ευλογημένη γη δεν υπάρχει δικό σου ή δικό μου. Είμαστε όλοι απλά κόκκοι ενός πανέμορφου αλλά προσωρινού κόσμου».

Σκάλα του Μαστιχαριού το 2016, στο ομώνυμο λιμάνι του παραθαλάσσιου οικισμού. Στο βάθος η αρχαία οροσειρά του Πρίωνα.

Συναντάται σε παραλιακή τοποθεσία με εύφορο κάμπο, περίπου 5χλμ. βόρεια από την Αντιμάχεια η οποία έλαβε το όνομα της από τον Αντίμαχο τον γιό του Ηρακλή, σύμφωνα με την τοπική μυθολογία.

Πρόκειται για τοποθεσία που επανακατοίκηθηκε το 1926 μετά από τον σεισμό της Αντιμάχειας, όταν το μητρικό χωριό έπαθε μεγάλες καταστροφές και αρκετές οικογένειες μετοίκησαν για να αποφύγουν τα χειρότερα. Εσωτερική μετανάστευση λόγω σεισμού, μία γνωστή και παλιά συνήθεια των Κώων από τα πρώτα χρόνια κατοίκησης του νησιού.

Το έδαφος του Μαστιχαριού αποτελείται εξ' ολοκλήρου από πρόσφατες παράκτιες άμμους και αιολικές αποθέσεις που έχουν τοποθετηθεί πάνω στους ηφαιστειακούς τόφφους ηλικίας 161.000 χρόνων. Πριν από 6000 χρόνια όλη αυτή η περιοχή βρισκόταν κάτω από την θάλασσα.

Ο Ζαρράφτης αποκαλεί το Μαστιχάρι ως το «θερινό επίνειο» της Αντιμάχειας.

Αρχαίο λιμάνι;

Ο Γερμανός αρχαιολόγος Ludwig Ross το 1844 στο Μαστιχάρι εντόπισε ίχνη από αρχαίο λιμάνι.

Ανάμεσα στο Μαστιχάρι, Αντιμάχεια και Σταυρού το Πέρασμα βρισκόταν ο σπουδαίος ελληνιστικός δήμος των Ιππιωτών, όπου παραγόταν το περίφημο κρασί «Ιπποκώος οίνος». Κάθε δύο χρόνια σε αυτή την περιοχή γινόταν προς τιμή της Ήρας ένα πανηγύρι γνωστό σε όλους τους Κώους.

Στο Μαστιχάρι έχουν βρεθεί τα ερείπια τρίκλητης παλαιοβασιλικής του Αγίου Ιωάννη με σπουδαία ψηφιδωτά, επιγραφές και βαπτιστήριο, η οποία καταστράφηκε πιθανότατα από τον σεισμό του 554 μ.Χ.

Στο ξωκλήσι του Αγ.Ιωάννη του Προδρόμου του επονομαζόμενου Περγιαλίτη υπήρχαν πολλά αρχαία σύμφωνα με τον Ιάκωβο Ζαρράφτη.

Ανατολικά του οικισμού Μαστιχάρι, στην τοποθεσία Παλιά ίσως βρισκόταν ο αρχαίος και άγνωστος σήμερα οικισμός των Αρχιαδών σύμφωνα με τον Μιχάλη Σκανδαλίδη.

Το Μαστιχάρι από ψηλά.

Το τοπωνύμιο Μαστιχάρι δεν είναι γνωστό από που προήλθε. Όμως το ρήμα μαστῐχάω είναι αρχαίο: [μάσταξ;], τρίζω τα δόντια μου, Επικ. μτχ. μαστιχόων, σε Ησίοδο.

Μπορεί να είναι λέξη ομηρική, συναντάται στην γλώσσα του Ομήρου ως «μάσταξ», στην δοτική μάστακ=μαστάκι- το δι ου ή εν ώ τις μασσά δηλαδή «στο στόμα».

Σημαντικό είναι το ποτάμι της Αλμυρής όπου βρέθηκαν απολιθώματα από προιστορικά προβοσκιδωτά, και το οποίο χύνεται στο Μαστιχάρι, το ρέμα Γλυκόριζα μία τοποθεσία με πιθανό ρωμαϊκό και βυζαντινό οικισμό, κατά τον Γιώργο Μαστορόπουλο, που εκβάλλει στην Καμάρα και του Περγιαλίτη μία περιοχή με κτίσματα στο βυθό της θάλασσας ίσως από σεισμική καθίζηση, που χύνεται στην ομώνυμη τοποθεσία.

Το ρέμα Μαστιχάρι

Ένα από τα πιο σπουδαία γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του παραθαλάσσιου οικισμού είναι το προσχωσιγενές -αλλουβιακό ρέμα που το διασχίζει, το Ρέμα Μαστιχάρι.

Παρουσιάζει πολύ χαμηλή ελικοειδή ροή κυρίως εξαιτίας των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων.Ρέει από τα ψηλά, άμεσα κάτω από το λόφο. Τα ποτάμια που περνούν από βραχώδες υπόστρωμα ρέουν σε ένα φράκταλ μοτίβο που προσδιορίζεται από ασυνέχειες στον φυσικό βράχο, όπως μικρά ρήγματα, ρωγμές ή πιο διαβρώσιμα στρώματα.

Άξιο παρατήρησης, μελέτης και προβληματισμού είναι το λιμάνι το οποίο αν και χρήσιμο επειδή διασυνδέει την Κω με την Κάλυμνο, αποτελεί εμπόδιο στην παράκτια κυκλοφορία των ιζημάτων και των ρευμάτων, μεταβάλλοντας την ακτογραμμή καθώς η παρουσία του δημιουργεί νέες περιοχές διάβρωσης και απόθεσης.

Οι χαμηλές ακτές του οικισμού αποτελούνται από χαλαρά ιζήματα και υποχωρούν με ρυθμούς που φτάνουν από 0,5-2 μέτρα τον χρόνο. Παλιά σε τέτοιες περιοχές ορθώς χρησιμοποιούσαν κατασκευές με πασσάλους που άφηναν ελεύθερα τα παράκτια ρεύματα και δεν διέκοπταν την παράκτια κυκλοφορία των ιζημάτων.

Το ομώνυμο ρήγμα

Από τον οικισμό κοιτάζοντας προς την Αντιμάχεια μπορεί να κανείς να διακρίνει ένα από τα νεότερα ρήγματα της Κω, το Ρήγμα Μαστιχάρι με μήκος τουλάχιστον 1,75 χλμ. Βρίσκεται νοτιοδυτικά του χωριού, διασχίζει τα αμμώδη εδάφη, τις χαλαρές μάργες και τους ψαμμίτες ηλικίας περίπου 2 εκ.ετών.

Γεωδίφης

Πηγές:

1. Δάμος ο Κώιων, 2021

2. Ιστορία της νήσου Κω-Β.Χατζηβασιλείου

3. Κώια-Ιακ.Ζαρράφτης

4. Αντιμάχεια Κώα-Γ.Μαστορόπουλος

5. Δήμος Ιππιωτών

https://geogeodifhs.blogspot.com/2021/05/blog-post_77.html

6. Ομηρικό Λεξικό-Εκδόσεις Κωνσταντινίδη,1888.

7.Τοπωνυμικά και ονοματικά της νήσου Κω- Μ. Ε. Σκανδαλίδης

8.Ιστορία των σεισμών της Κω, 2018-2023

9.Παλιές φωτογραφίες της Κω/ΦΒ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Από ψηλά το Μαστιχάρι, η αρχαία Ιππία της Κω.

Σκάλα του Μαστιχαριού, δεκαετία ΄50. Από το αρχείο του Αχιλλέα Κουτσουράδη.

Μαστιχάρι σε καρτ ποστάλ.

Μαστιχάρι καλοκαίρι 1968, από δεξιά Αμβρωσία Παππούλη Γεωργία Παπαγεωργίου Αλέκα Γιαννοπούλου . Φωτογραφία Yiannis Rania Giannopoulos.

Τα καρπούζια της Κω ήταν γνωστά για την ποιότητά τους, εξάγονταν στα γύρω νησιά. Εδώ, οι αγρότες από το Μαστιχάρι προετοιμάζονται να τα φορτώσουν σε ένα γάιδαρο[μερσεντες] στη δεκαετία του ’70, φωτογραφία R.McCabe.