Όλοι οι δρόμοι δεν οδηγούν στη Ρώμη...
Η ρωμαϊκή οδός Decumana της Κω, δεν περιλαμβάνεται σε ένα νέο τεράστιο πρόσφατο χάρτη 300.000 χλμ. με τους ρωμαϊκούς δρόμους του αρχαίου κόσμου.
Αποδεικνύεται ότι δεν οδηγούν όλοι οι δρόμοι στη Ρώμη , άλλωστε τουλάχιστον όχι με την κυριολεκτική έννοια.
Ένας νέος χάρτης των αρχαίων χερσαίων δρόμων της αυτοκρατορίας έχει σχεδόν διπλασιάσει το μήκος του επιβεβαιωμένου αρχαίου ρωμαϊκού οδικού δικτύου, από 190.000 σε 300.000 χιλιόμετρα (118.000 έως 186.000 μίλια) – με τους κύριους κόμβους να βρίσκονται μακριά από την ίδια τη Ρώμη.
Κι όμως, ο χάρτης – με την ονομασία Itiner-e – αντιπροσωπεύει, το πολύ, μόλις το 3% ολόκληρου του ρωμαϊκού οδικού δικτύου, σύμφωνα με μια ομάδα με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Tom Brughmans του Πανεπιστημίου Aarhus.
Ταξιδέψτε στους δρόμους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στο itiner-e.org.
«Αυτή ήταν μια τεράστια έκπληξη και μια ζοφερή συνειδητοποίηση: Οι δρόμοι είναι ένα από τα πιο αινιγματικά θέματα στη ρωμαϊκή αρχαιολογία και ιστορία, ήταν παντού, έχουμε παροιμίες όπως «όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη». Πώς γίνεται να γνωρίζουμε με βεβαιότητα μόνο την τοποθεσία του 3%;» δήλωσε ο Brughmans. «Πρόκειται στην πραγματικότητα για ένα εξαιρετικά εποικοδομητικό εύρημα. Χάρη στην εργασία μας, γνωρίζουμε ότι ο ακριβής εντοπισμός των ρωμαϊκών δρόμων απαιτεί περισσότερη ερευνητική προσοχή».
Η αρχαία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε τεράστια επιρροή, με μια εκτεταμένη κυριαρχία που, στο απόγειό της, εκτεινόταν σε 5 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα , ελεγχόμενη από το κέντρο της Ρώμης κοντά στις ακτές της Ιταλίας. Σήμερα, οι ηχώ της παραμένουν ζωντανές - η λογοτεχνία και η προπαγάνδα της , τα γκράφιτι της , η τέχνη της και η αρχιτεκτονική της .
Το οδικό της δίκτυο ήταν επίσης θέμα θρύλου - ένας τεράστιος ιστός που εκτεινόταν σε όλη την αυτοκρατορία, στον οποίο αποδίδεται καθοριστικός ρόλος στην επέκταση και τη διατήρηση της Ρώμης. Τέτοια ήταν η δεξιοτεχνία και η τήρηση αρχείων τους που, ακόμη και χιλιάδες χρόνια αργότερα, εξακολουθούμε να βρίσκουμε αυτά τα αρχαία μονοπάτια, μερικές φορές στα πιο απροσδόκητα μέρη .
Οι καταγεγραμμένοι ρωμαϊκοί δρόμοι γύρω από την Κω στη χερσόνησο της Αλικαρνασσού, σύμφωνα με τον χάρτη, σημειώνονται με κόκκινο, ενώ απουσιάζει το τοπικό δίκτυο των οδών Decumana και Cardo της Κω.
Οι δρόμοι μπορούν να μας διδάξουν πολλά για τους αρχαίους Ρωμαίους, όπως για το πώς μετακινούνταν και εμπορεύονταν μεταξύ τους , την έκταση και το χρονοδιάγραμμα της εμβέλειας της αυτοκρατορίας, καθώς και τον τρόπο εξάπλωσης των ασθενειών . Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα για το ρωμαϊκό οδικό δίκτυο ήταν παλιά και αποσπασματικά.
Ο Μπρούγκμανς και η ομάδα του ξεκίνησαν το έργο Itiner-e για να συγκεντρώσουν τον χάρτη σε ένα μέρος και να κάνουν αυτές τις πληροφορίες ελεύθερα διαθέσιμες σε όποιον επιθυμούσε να τις χρησιμοποιήσει.
«Η κύρια συμβολή του έργου είναι ότι συγκεντρώνει όλη αυτή την έρευνα σχετικά με τις τοποθεσίες των ρωμαϊκών δρόμων με έναν ανοιχτό και υπεύθυνο τρόπο: Κάθε ένα από τα 14.769 τμήματα δρόμων περιλαμβάνει τις πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για τον εντοπισμό του και μια έκφραση της βεβαιότητας της τοποθεσίας», εξήγησε.
«Αυτό είναι το πρώτο ανοιχτό σύνολο δεδομένων που συνδυάζει έρευνα σχετικά με την τοποθεσία όλων των ρωμαϊκών δρόμων σε ολόκληρη την αυτοκρατορία. Έχουν μελετηθεί για πάνω από 200 χρόνια και θα πρέπει να έχουμε έναν αξιόπιστο πόρο που να τις καθιστά διαθέσιμες σε όλους».
Η προσπάθεια στόχευε στη συγκέντρωση όλων των διαθέσιμων δεδομένων, βασιζόμενη σε προηγούμενες εργασίες, όπως ο χάρτης του Ψηφιακού Άτλαντα Ρωμαϊκών και Μεσαιωνικών Πολιτισμών ( DARMC ) που βασίζεται στον Άτλαντα Barrington του Ελληνικού και Ρωμαϊκού Κόσμου του 2000 , ιστορικά αρχεία δρομολογίων, ρωμαϊκά ορόσημα, δεδομένα αρχαιολογικών χώρων, ιστορικούς χάρτες που συγκεντρώθηκαν τον 1800 και τον 1900, και την πιο πρόσφατη ερευνητική εργασία που εντοπίζει νέους δρόμους.
Μια απεικόνιση ενός πρόσφατα ανακαλυφθέντος ορόσημου στην Κιλικία της Μ.Ασίας. (Itiner-e)
«Συγκρίναμε στοιχεία από ανασκαφές και λογοτεχνικές πηγές με δορυφορικές φωτογραφίες για να εντοπίσουμε ίχνη αρχαίων δρόμων και ιστορικούς τοπογραφικούς χάρτες που δείχνουν μια εποχή πριν από την πυκνή αστικοποίηση, όταν οι ρωμαϊκοί δρόμοι θα μπορούσαν να ήταν πιο ορατοί», δήλωσε ο Μπρούγκμανς.
«Μπορούμε ακόμη και να βρούμε δρόμους κρυμμένους κάτω από τις τρέχουσες λίμνες των φραγμάτων, χρησιμοποιώντας ιστορικές δορυφορικές εικόνες που τραβήχτηκαν πριν από το έργο κατασκευής του φράγματος».
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνολο δεδομένων που καλύπτει 40 χώρες, επεκτείνοντας τα 188.554,7 χιλιόμετρα στο DARMC σε 299.171,31 χιλιόμετρα γνωστών ρωμαϊκών δρόμων.
«Αυτό είναι πάνω από επτά φορές η περιφέρεια της Γης», είπε ο Μπρούγκμανς.
«Αυτή η περίοδος αναδιάρθρωσε ριζικά τις υποδομές μεταφορών στην περιοχή, σε μια κλίμακα που δεν είχε ξαναγίνει γνωστή μέχρι τη βιομηχανική επανάσταση τον 19ο αιώνα, και τώρα έχουμε το σύνολο δεδομένων που μας επιτρέπει να μελετήσουμε πώς άλλαξε η επίγεια κινητικότητα σε διάστημα 2.000 ετών».
Είναι συναρπαστικό, όπως σημείωσαν οι ερευνητές, ότι υπάρχει ένα εκπληκτικό επίπεδο συνέχειας χρήσης στους ρωμαϊκούς δρόμους τα τελευταία 2.000 χρόνια, με πολλούς από τους δρόμους να εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σήμερα . Αν και η ίδια η αυτοκρατορία έχει παρέλθει προ πολλού, το φάντασμα της εμβέλειάς της ζει στους αυτοκινητόδρομους που συνδέουν τον κόσμο.
Ο πρόσφατα συνταχθείς χάρτης των ρωμαϊκών δρόμων (Itiner-e).
Όσο για το πού οδηγούν; Οι κύριοι κόμβοι, όπως δείχνει ο χάρτης, ήταν η κοιλάδα του Πάδου και ο αλπικός διάδρομος στη βόρεια Ιταλία. Η τοποθεσία της Ρώμης σε μια χερσόνησο σήμαινε ότι, τουλάχιστον όσον αφορά τα χερσαία δίκτυα, κατέληξε να είναι κάτι σαν αδιέξοδο. Μόνο όταν ληφθούν υπόψη οι θαλάσσιες και ποτάμιες διαδρομές, η Ρώμη γίνεται το κέντρο της αυτοκρατορίας της.
Εν τω μεταξύ, η ομάδα σχεδιάζει να συνεχίσει την επέκταση του Itiner-e, ελπίζοντας να δημιουργήσει τον πιο ολοκληρωμένο χάρτη ρωμαϊκών δρόμων που έχει δει ποτέ ο κόσμος.
«Τριακόσιες χιλιάδες χιλιόμετρα είναι στην πραγματικότητα μόνο η κορυφή του παγόβουνου», δήλωσε ο Μπρούγκμανς. «Ελπίζουμε να ενθαρρύνουμε μελλοντικές εργασίες για τη βελτίωση της ανοιχτής γνώσης σχετικά με το πού βρίσκονται όλοι οι ρωμαϊκοί δρόμοι».
Η έρευνα έχει δημοσιευτεί στο Scientific Data και μπορείτε να εξερευνήσετε το Itiner-e μόνοι σας εδώ https://itiner-e.org/
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα nature.com
περισσότερα,
https://www.nature.com/articles/d41586-025-03626-z
https://www.sci.news/archaeology/roman-empire-road-system-map-14337.html
https://www.sciencealert.com/massive-new-map-reveals-300000-km-of-ancient-roman-roads
Decumanus Maximus και αστρονομικές ευθυγραμμίσεις στην αρχαία Κω; https://geogeodifhs.blogspot.com/2023/01/decumanus-maximus.html
.jpg)
