Η γεωγραφία ,το τοπίο των χαμένων ανακτόρων του Βασιλείου των Αιγών

Το Ανάκτορο του βασιλείου των Αιγών μετά από την αναστήλωση κιόνων του πρώτου ορόφου. Κάτω το διώροφο κτίριο με το Πρόπυλο όπως ακριβώς ήταν τον 4ο αιώνα π.Χ, δηλαδή την εποχή του Φιλίππου Β'.

Η «πόλη των κατσικιών» Αιγές, η πρωτεύουσα των Μακεδόνων βασιλέων, φέρεται ότι ιδρύθηκε από τον Πέρδικα Α΄, τον 7ο αιώνα π.Χ. Από συμβουλή της Πυθίας η οποία τον προέτρεψε να φτιάξει την πρωτεύουσα του βασιλείου του εκεί όπου θα τον οδηγούσαν τα κατσίκια.

Το 336 π.Χ σε αυτό το μέρος θα δολοφονηθεί ο Φίλιππος Β', κατά τον εορτασμό του γάμου της κόρης του Κλεοπάτρας με τον βασιλιά των Μολοσσών, Αλέξανδρο Α΄, στο θέατρο των Αιγών. Σύμφωνα με τον Διόδωρο, ο Φίλιππος μπήκε στο θέατρο χωρίς τη φρουρά του, τότε  δολοφονήθηκε από τον Παυσανία, έναν από τους πιο έμπιστους σωματοφύλακές του.

Μετά από λίγο καιρό στο περιστύλιο του ανακτόρου, των 8.000 ατόμων, ο Αλέξανδρος Γ' αναγορεύτηκε βασιλιάς των Μακεδόνων.Οι Αιγές απετέλεσαν την αφετηρία για την περιπέτεια του μεγάλου στρατηλάτη στην  εκστρατεία του στην Ασία και την κατάκτηση μεγάλου μέρους του τότε γνωστού κόσμου.

Η γεωγραφία των σεισμών[μέγεθος, χρονιά], των ρηγμάτων και των ποταμών του Ανακτόρου των Αιγών.

Η φυσική γεωγραφία της περιοχής των ανακτόρων

Η γεωγραφική κατάσταση της τοποθεσίας στην αρχαιότητα ήταν  διαφορετική από την σημερινή. Την κλασική περίοδο η ακτογραμμή βρισκόταν πιο κοντά στο ανάκτορο από σήμερα, απείχε σχεδόν 10 χλμ. 

 Η τοποθεσία ήταν στρατηγικής σημασίας, αλλά οι Αιγές όπως και η Βεργίνα δεν υπήρξαν ποτέ λιμάνια.

Η αρχαία τοποθεσία των Αιγών και της  Βεργίνας βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά του Θερμαϊκού Κόλπου, σε μια  πολύ ενεργή τεκτονική τάφρο, τύπου graben, στους πρόποδες των Πιερίων βουνών. 

Στα δυτικά βρίσκεται η κοιλάδα του ποταμού Αλιάκμονα και στα νοτιοανατολικά η παράκτια πεδιάδα στενεύει νότια μεταξύ του Ολύμπου και του Θερμαϊκού κόλπου.Τα Πιέρια όρη κυριαρχούνται από οφιόλιθους, το πέτρωμα των ωκεανών, και κατεβαίνουν μέσω κρητιδικών ασβεστόλιθων και φλύσχη στις πεδιάδες. Αυτά τα πετρώματα συναντάς στην περιοχή και από  πορώδεις βιογενείς ασβεστόλιθους,τραβερτίνες φτιάχτηκαν τα παλάτια.

Η αρχαία πόλη χτίστηκε στις χαμηλότερες πλαγιές των λόφων και το παλάτι βρισκόταν στην άκρη της πεδιάδας. Οι τάφοι ανασκάφηκαν από τις προσχώσεις, με κόκκινους πηλούς και ογκόλιθους από σερπεντινίτη. 

Ο αρχαιολογικός χώρος των Αιγών-Βεργίνας.

Παλατίτσια

Ανατολικά του ανακτόρου απαντούν τα  Παλατίτσια Ημαθίας,  σε υψόμετρο 87-116 μ. από το επίπεδο της θάλασσας, ένας οικισμός του οποίου το τοπωνύμιο παραπέμπει σε αρχαία παλάτια. 

Δυτικά της συναντάται  ο αρχαιολογικός χώρος Βεργίνας [Αιγών]. Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Δημητρίου στη ΝΔ άκρη του στα όρια του αρχαιολογικού χώρου του 16ου αιώνα φέρει αρχιτεκτονικά μέλη από το ανάκτορο του Φιλίππου του Β΄ στις Αιγές, με τοιχογραφία όπου ο Μ.Αλέξανδρος απεικονίζεται σε σχήμα βυζαντινού αυτοκράτορα.

Βεργίνα

Σε υψόμετρα από 87-140 μ. απαντά ένα γνωστό μακεδονικό νεκροταφείο από τύμβους της αρχαιότητας σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα.

Ανάμεσα της Βεργίνας και των Παλατιτσίων, σε έκταση 500 περίπου στρεμμάτων, τουλάχιστον 540 ταφικοί τύμβοι συνθέτουν την καρδιά του αρχαιολογικού χώρου των Αιγών .

Οι παλαιότεροι τύμβοι ανάγονται στον 11ο αιώνα π.Χ, ενώ η κύρια χρήση του τμήματος αυτού της νεκρόπολης χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου [10ος -7ος αιώνας  π.Χ], αλλά και στον 4ο και 3ο αιώνα π.Χ. Ο χώρος έχει χαραχτεί από αρχαίους δρόμους και μονοπάτια, στις δύο πλευρές των οποίων υψώνονται οι χαμηλοί τύμβοι που πολλές φορές σχηματίζουν ομάδες, δηλώνοντας ίσως συγγενικές ή ευρύτερες σχέσεις. Ορισμένοι τύμβοι φέρονται να έχουν επαναχρησιμοποιηθεί τον 4ο αιώνα π.Χ.

Αιγές

Τα Ανάκτορα απαντούν σε πλαγιά της κορυφογραμμής «Γαλακτός» με ύψος 600μ και βάλε.  Η όλη εγκατάσταση κείται σε επιφάνεια πλαγιάς με υψόμετρα μεταξύ 178-188 μ. Ανάμεσα σε δύο τοπικά ρέματα, ανατολικά τον Ανδρόλακκο και δυτικά την Παλωπαναγιά. Το Θέατρο συναντάται 80μ. βόρεια από το κεντρικό μέρος των Ανακτόρων. 

Το Θέατρο των Αιγών, όπου δολοφονήθηκε ο Φίλιππος Β' τον 4ο αιώνα π.Χ.

Όλα αυτά είναι τοποθετημένα κατά μήκος της επιφάνειας του ρήγματος των Αιγών, μια γεωδομή με μήκος τουλάχιστον 9 χλμ. που μπορεί να έχει δραστηριοποιηθεί τα προομηρικά χρόνια και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ανενεργό.

Την ίδρυση της αρχαίας πόλης των Αιγών αναφέρει με ωραίο τρόπο ο Ηρόδοτος στις ιστορίες του: Μία ημέρα τρία αδέρφια με καταγωγή από τον τρισέγγονο του Ηρακλή, Τήμενο, ο Γαυάνης, ο Αέροπος και ο Περδίκκας, έφυγαν από το Άργος για να πάνε στους Ιλλυρίους και μετέπειτα στην Άνω Μακεδονία, για να υπηρετήσουν τον βασιλιά. Όμως ο βασιλιάς τους ζήτησε να φύγουν από τη χώρα του, τότε οι 3 νέοι πήγαν σε άλλο μέρος της Μακεδονίας, κοντά στον κήπο του Μίδα, στο όρος Βέρμιο. 

Εκεί εγκαταστάθηκαν και σταδιακά δημιούργησαν το δικό τους βασίλειο. Επίσης αναφέρει το γεγονός της συμμετοχής του Αλεξάνδρου του Α’ στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 504 π.Χ. ή το 500 π.Χ.  με τις ενστάσεις για τη συμμετοχή του ως Μακεδόνα βασιλιά λόγω αμφισβήτησης της καταγωγής του. Οι Ελλανοδίκες εξετάζοντας την καταγωγή του από τους Αργεάδες, δηλαδή από το Άργος, επικύρωσαν την συμμετοχή δεχόμενοι ότι στην πραγματικότητα οι Μακεδόνες είναι Έλληνες και του επέτρεψαν να διαγωνιστεί.

Η βελανιδιά, ιερή για τους Μακεδόνες, δίπλα στον θόλο του Ηρακλή.

Τον 5ο αιώνα π. Χ ο Αρχέλαος μετέφερε την πρωτεύουσα στην Πέλλα, που παρέμεινε πρωτεύουσα μέχρι την κατάλυση του μακεδονικού κράτους από τους Ρωμαίους, οι οποίοι την λεηλάτησαν και μετέφεραν τους θησαυρούς της στη Ρώμη. Αργότερα η πόλη καταστράφηκε από σεισμό.

Οι Αιγές συνέχισαν να υπάρχουν ακόμη και μετά τις επιδρομές του 3ου αιώνα π.Χ. και νέες ανασκαφές έχουν δείξει ότι κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. κατοικούνταν ακόμη. Όμως πως χάθηκαν ακριβώς δεν είναι γνωστό.

Το Ανάκτορο των Αιγών, το Βασίλειο των Μακεδόνων αναμφίβολα είναι  μνήμη, ιστορικό αποτύπωμα, συνδεδεμένο με την προσωπικότητα του σπουδαίου ηγέτη Φιλίππου Β', που μετά τη μάχη της Χαιρώνειας, το 338 π.Χ άλλαξε την ιστορική πορεία της Ελλάδας, του αρχαίου και του νεότερου κόσμου.

Ο συνδυασμός του Ανακτόρου με το Μουσείο των Βασιλικών Τάφων, τη Βασιλική συστάδα των Τημενιδών και το  Μουσείο τον Αιγών, μέσα σε ένα εξαιρετικό φυσικό τοπίο στους πρόποδες των Πιερίων και στην κοιλάδα του Αλιάκμονα, αποτελούν ένα ταξίδι στην γνώση του μεγαλείου μιας περιοχής που κάποτε κυβερνούσε όλη την χώρα και όχι μόνο.

Οι Ρωμαίοι εισβολείς, κατά τη διάρκεια του Τέταρτου Μακεδονικού Πολέμου λέγεται ότι κατέστρεψαν το μεγαλοπρεπές κτήριο λίγο πριν μετατρέψουν αμετάκλητα την Μακεδονία σε ρωμαϊκή επαρχία.

Η αποκατάσταση των ανακτόρων

Στο γοητευτικό και επιβλητικό τοπίο της περιοχής νιώθεις γύρω σου την φύση, ενώ έρχεσαι σε επαφή με σημαντικά και μοναδικά γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας. Έτυχε να βρεθώ πριν από λίγες ημέρες μαζί  με καλή παρέα, τον Αχιλλέα, την Κλαίρη και την Ντόρα. 

Το 1881 έγινε η πρώτη ανασκαφή στον χώρο των ανακτόρων από Γάλλους αρχαιολόγους. Ιστορική κάρτα από το Μουσείο των Αιγών.

Το τρεις φορές μεγαλύτερο από τον Παρθενώνα, πρωτοφανές σε αρχιτεκτονική, απαράμιλλο σε ομορφιά ανάκτορο ο σπουδαίος Γερμανός καθηγητής Χέφνερ, το 1992, χαρακτήρισε ως «Παρθενώνα της Μακεδονίας», αναγνωρίζοντας τη συμβολή και την επίδρασή του στα τεχνικά και πολιτιστικά δρώμενα του ελληνιστικού κόσμου.

Οι εργασίες αποκατάστασης έχουν κοστίσει 20 εκατομμύρια ευρώ και προήλθαν από τα ευρωπαϊκά προγράμματα. 

Είναι πράγματι μια σημαντική πρωτοβουλία για την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας μας. Ωστόσο, υπάρχουν πράγματα που πρέπει να ειπωθούν, καλοπροαίρετα. Η όλη προσπάθεια είναι σημαντική, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να υποτιμηθεί ή να απαξιωθεί.

Όμως, η έλλειψη πινακίδων πληροφόρησης και καθοδήγησης είναι εμφανής, σε ένα ιστορικό χώρο όπως αυτό προβληματίζουν τον επισκέπτη Έλληνα ή ξένο. Το εργοτάξιο που έχει στηθεί προκαλεί χωρίς λόγο τον φιλοξενούμενο. Στα υλικά δεν θα αναφερθώ, όμως παραπέμπουν σε μία νέα κατασκευή και όχι σε ένα κλασικό ανάκτορο. 

Η ανάδειξη του θόλου του Ηρακλή Πατρώου, η ακριβής θέση της δολοφονίας του Φιλίππου του Β', ο χώρος του παλατιού του Περδίκκα και η σχέση των Μακεδόνων με τους Ηρακλειδείς πρέπει ιδιαίτερα να επισημανθούν.Ένα άγαλμα του Φιλίππου θα ήταν ότι καλύτερο σε αυτό τον χώρο.Εκεί δολοφονήθηκε το 336 π.Χ ο βασιλιάς της αρχαίας Μακεδονίας, Φίλιππος Β'. 

Δεν είναι μόνο ιστορικός αλλά και φυσικός χώρος όπου πρέπει να αναδειχτούν τα σημαντικά γεωμορφολογικά,γεωλογικά χαρακτηριστικά του τοπίου στους επισκέπτες όπως βέβαια τα τοπωνύμια με τις παραδόσεις τα οποία είναι πολύ ενδιάφεροντα.

Η σεισμικότητα και η γεωμορφολογία της περιοχής είναι εξίσου σημαντικές. Δεν ξέρω κατά πόσο αυτές οι αναστηλώσεις που είδα μπορούν να ανταποκριθούν σε μία σεισμική δόνηση της τάξης των 6.6 βαθμών ή κάτι περισσότερο. Ιδιαίτερα το Ρήγμα του Αλιάκμονα είναι μια σημαντική τεκτονική δομή με πλούσιο,άγνωστο παρελθόν και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να υποτιμάται.

Στην καταστροφή του ανακτόρου συνέβαλαν σεισμοί, πέρα από τους Ρωμαίους, και συνοδά φαινόμενα των, τα οποία μαζί με τις προσχώσεις το έκρυψαν από την επιφάνεια της γης. Χωρίς τοίχους αντιστήριξης, προστασίας και τεχνικά έργα για τα νερά, ανάλογα με αυτά που έκαναν οι Ιταλοί στο Ασκληπιείο της Κω την δεκαετία του ΄30, όλη η προσπάθεια αν και αξιόλογη, είναι εκτεθειμένη σε κινδύνους μιας ανήσυχης γεωλογικά περιοχής .

Γνωστοί σημαντικοί σεισμοί της περιοχής είναι του 896 με τον οποίο οι Άραβες μπόρεσαν  να καταλάβουν την Βέροια , το 1211 ο οποίος γκρέμισε το Κάστρο της Βέροιας και πολλοί άλλοι οι οποίοι πρέπει να διερευνηθούν μέσα από παλαιοσεισμολογική έρευνα.

Τέλος να προσθέσω ότι η μετακίνηση από τον εθνικό δρόμο στον αρχαιολογικό χώρο χρειάζεται σήμανση και ιδιαίτερα μέσα στην Βεργίνα, όπως βέβαια ένα πλαίσιο συνολικό δράσης. Πως θα επισκεφθείς, τι θα δεις πρώτα, πως να περιηγηθείς σε ένα τεράστιο χώρο και πως να ξοδέψεις καλύτερα τις λίγες ώρες που έχεις στην διάθεση σου. 

Κατά τα άλλα , όλα καλά...να το επισκεφτείτε και να το θαυμάσετε!

Γεωδίφης

Πηγές:

1. Ηροδότου, Ιστορίαι

2.Γεωλογικός και Σεισμοτεκτονικός χάρτης της Ελλάδας, ΙΓΜΕ

3.A Geological Companion to Greece and the Aegean-Michael Denis Higgins,1996

4.Εγκυκλοπαίδειες Βικιπαίδεια, Britannica 

5.https://www.aigai.gr/aiges-h-basilikh-mhtropolh-ton-makedonon/h-istoria-ton-aigon

6.https://medusa.libver.gr/iguana/www.main.cls?surl=search&p=2cafc322-e6e4-433a-9fcf-b8b0e4d5c7da#recordId=3.6292

7.http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2362

8. Ιστορικοί σεισμοί της Ελλάδας από την βάση δεδομένων του ΑΠΘ.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Ο αρχαιολογικός χώρος των Ανακτόρων, αριστερά το διάσημο χρυσό γοργόνειο, η περίφημη μέδουσα που χρησιμοποιούσαν για να διώχνουν το κακό, βρέθηκε σε τάφο από τον αρχαιολόγο Μ.Ανδρόνικο. Πίσω διακρίνεται τμήμα από το ανατολικό άκρο του ρήγματος του Αλιάκμονα.

Οι κίονες από την αναστήλωση του πρώτου ορόφου, στο βάθος η βελανιδιά , δίπλα της ο θόλος του Ηρακλή, και πιο πέρα το Θέατρο που δεν φαίνεται.

Η κοιλάδα του Αλιάκμονα από το ανάκτορο.

Ο αρχαιολογικός χώρος σήμερα, στο πίσω μέρος το ρήγμα των Αιγών.

Η αρχαία ακτογραμμή του 500 π.Χ και τα επίκεντρα σημαντικών σεισμών με την χρονιά εκδήλωσης σε αγκύλη. 

Αιγές, περίπου πριν από το 500 π.Χ. Τετράδραχμο [Γονατισμένος τράγος δεξιά, κεφάλι ανεστραμμένο, δακτύλιος πάνω /Τετραμερές τετράγωνο]. Αυτός ο τύπος παραπέμπει σαφώς στην παλιά βασιλική πρωτεύουσα της Μακεδονίας Αιγές, που ιδρύθηκε από τον Περδίκκα Α'. Από Numista.

Οι Μακεδόνες είναι Ηρακλειδείς. Ο δρόμος από το Άργος στην Μακεδονία και την ίδρυση του βασιλείου της. Από τον γιό του Ηρακλειδέα Τήμενου, της δυναστείας των Αργεάδων, Κάρανο στον Περδίκκα. Κάρανος [808-778 π.Χ],Κοίνος[778-750 π.Χ], Τυρίμμας [750-700 π.Χ], Περδίκκας Α' [700-678 π.Χ]. Από Βικιπαιδεια.

Από το οφιολιθικό σύμπλεγμα των Αιγών.

Ταξίδι στον χρόνο και την γνώση.

Νεογενής τραβερτίνης, προφανώς της περιοχής των Αιγών.

«Διατηρώ την ελπίδα».Αυτό απάντησε ο Αλέξανδρος στον Περδίκκα κατά τη διάρκεια ενός μοιράσματος λαφύρων.Μέγας Αλέξανδρος [356-323 π.Χ] του Λεοχάρη. Γλυπτό που τοποθετήθηκε στην Ακρόπολη μετά τη Μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ.

Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας[ 382-336 π.Χ].

Περδίκκας Α' της Μακεδονίας, 7ος αιώνας π.Χ.

Γεωμετρική τελειότητα στο Παλάτι των Αιγών, μέσα 4ου αιώνα π.Χ. Πάνω σε αυτό το μωσαϊκό μάλλον περπάτησαν ο Φίλιππος, η Ολυμπιάδα και ο Αλέξανδρος .Ένα από τα μεγαλύτερα προρωμαϊκά μωσαϊκά που έχουν βρεθεί ποτέ. Εξαιρετικά περίτεχνο, με σκοπό να δείξει τη δύναμη του Βασιλείου της Μακεδονίας. Το Παλάτι των Αιγών, θεωρείται το δεύτερο σημαντικότερο κτίσμα της κλασικής Ελλάδας μετά τον Παρθενώνα.

Related Posts