Η εντυπωσιακή Casa Romana

Χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη πυρομαχικών στον πόλεμο, ενω σταυροί στον εξωτερικό τοίχο την εμφάνιζαν ως νοσοκομείο για να μην πληγεί από  βομβαρδισμούς του πολέμου.

Συναντάται σε μία περιοχή που βρισκόταν κάτω από την θάλασσα πριν από 10000 χρόνια, και αργότερα στην πιο σημαντική αλλουβιακή πεδιάδα της πόλης.Στην εύφορη και πλούσια σε νερά λεκάνη του Αμπάβρη, όχι μακριά από το αρχαίο Θέατρο της Κω .

Ανατολικά του Ωδείου, βρισκόταν η αριστοκρατική συνοικία της πόλης Κω, το Foro Italico της ιταλικής περιόδου, όμως μακρια από την θάλασσα. Μέσα στο αρχαίο αμυντικό τείχος της πόλης και νότια του βωμού-ναού του Διόνυσου του Αμυγδαλώνα.

Σε ένα μέρος όπως αυτό, δεν θα μπορούσε να μην υπήρχαν πολυτελείς και μεγάλες επαύλεις που δυστυχώς δεν έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα.

Μία από αυτές ήταν η επιβλητική οικία πομπηιανού τύπου δηλαδή μεγάλων διαστάσεων, που κατελάμβανε ένα ολόκληρο αρχαίο οικοδομικό τετράγωνο ή ακόμη 4 μεγάλων οικιών. 

Ανασκάφηκε και η αναστήλωση της ολοκληρώθηκε από τους Ιταλούς το 1940 . Σήμερα είναι γνωστή ως Casa Romana δηλαδή Ρωμαική Οικία. 

Για περίπου 11 αιώνες στέκονταν αρχαίες κατασκευές σε αυτή την γωνιά της πόλης, από τον 3ο αιώνα π.Χ έως τον 4ο αιώνα μ.Χ, πριν χαθούν κάτω από προσχώσεις και τα υλικά τσουνάμι του 6ου αιώνα μ.Χ.

Στο χώρο εσωτερικά αμέσως απέναντι από την είσοδο της Ρωμαικής Οικίας, στην πρώτη αυλή βρέθηκε βάση αγάλματος ίσως του Ασκληπιού με την επιγραφή «ἀπᾰλεξίκακος» δηλαδή αυτός που διώχνει το κακό, ο ἀλεξίκακος - με μια δεξαμενή νερού και ψηφιδωτό δάπεδο που εικονίζει πάνθηρα να κατασπαράζει ελάφι και ένα λιοντάρι να επιτίθεται σε αίγαγρο, θέματα πιθανώς παρμένα από την εξοχή της ελληνιστικής Κω. 

Απέναντι βρισκόταν η εξέδρα και δίπλα της περνούσε η οδός Decumanus η οποία οδηγούσε στο Ασκληπιείο, ενώ κοντά της ήταν το συγκρότημα των Κεντρικών Θερμών και το Γυμνάσιο των Παίδων. 

Η Casa Romana καταλάμβανε μία ολόκληρη οικοδομική νησίδα με μήκος 2380 τ.μ. και πλάτος 32μ. και ήταν διώροφη, αποτελείτο από περίπου 36-40 δωμάτια με ψηφιδωτά δάπεδα, αυτά αναφέρει η αρχαιολογική έρευνα. Με τρία αίθρια και εντυπωσιακά περιστύλια είναι βέβαιο ότι όποιος πήγαινε προς το Ασκληπιείο θα την θαύμαζε μέσα σε ένα τοπίο γεμάτο από βλάστηση και νερά.

Το σημαντικότερο δωμάτιο της ήταν ο ανδρώνας δηλαδή η αίθουσα του ιδιοκτήτη, στο κέντρο της οικοδομής που έβλεπε στη μεγαλύτερη αυλή με την δεξαμενή νερού και τα πολλά, διάφορα γλυπτά .

Τα γύρω δωμάτια-ξενώνες και οι βοηθητικοί χώροι είχαν ψηφιδωτά δάπεδα με παραστάσεις από την ύπαιθρο της Κω με τίγρεις, ανατολίτικο πάνθηρα κά, βρίσκονταν κοντά σε σκάλα που οδηγούσε στον πάνω όροφο.

Υπήρχε και αίθουσα συμποσίων με την οποία επικοινωνούσε ο ανδρώνας με αυλή που είχε δεξαμενή νερού και ψηφιδωτό με παράσταση Νηρηίδας πάνω σε ιππόκαμπο, πάνθηρες και δελφίνια.

Οι αυλές είχαν διώροφες στοές με κίονες όπου βρίσκονταν μικρά αγάλματα ελληνιστικής-ρωμαϊκής περιόδου, τα οποία σήμερα στεγάζονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κω.

Ανήκε σε άγνωστο, επιφανή Κώο αξιωματούχο. Κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. φτιάχνονται στην πόλη σημαντικά συγκροτήματα Θερμών όπως οι Δυτικές Θέρμες. Στα ελληνιστικά χρόνια, στη θέση της σημερινής Casa Romana υπήρχαν οι Κεντρικές Θέρμες.

Τον 2ο αιώνα μ.Χ., έζησε ο διάσημος γιατρός Μάρκος Αίλιος Σαβινιανός, με πολλές τιμητικές επιγραφές που βρέθηκαν κατά την ανασκαφή της Casa Romana, χωρίς να γνωρίζουμε άν πράγματι ήταν ο ιδιοκτήτης της.

Ανατολικά της Ρωμαικής Οικίας βρέθηκε τμήμα από άγνωστο δημόσιο κτίριο, πάνω στα απόβλητα των εργαστηρίων κεραμικής και το οποίο αργότερα καταπατήθηκε από δωμάτια πρωτοχριστιανικής κατοικίας. 

Η Αρσινόη από ντόπιο μάρμαρο που χρονολογείται στο 270 π.Χ, κατά τον Laurenzi, προέρχεται από αυτό τον χώρο από τις Κεντρικές Θέρμες ή το Γυμνάσιο των Παίδων.

Αρχικά υπήρχε ελληνιστική κατασκευή ή κατασκευές στη θέση της, δεν είναι γνωστό αν έπαθε ζημιά από τον σεισμό του 198/199 π.Χ. Ανακατασκευάστηκε μετά από τον σεισμό του 139 μ.Χ και έχει την μορφή που βλέπουμε σήμερα. Με διάφορες επισκευές και αναδιαμορφώσεις συνέχισε να λειτουργεί μέχρι τον 3ο αιώνα μ.X., ενώ μετά το σεισμό του 334 καταστράφηκε, αλλά φαίνεται ότι κατοικήθηκε ξανά μετά από το 365 μ.Χ, μόνο στο νότιο τμήμα του κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο.

«Η Οικία περιέχει  ψηφιδωτά δάπεδα με περίτεχνα γεωμετρικά σχέδια, αλλά και εικονογραφικές σκηνές από την άγρια φύση, όπως θηρία, τίγρεις και λεοπαρδάλεις ή σκηνές πάλης και κυνηγιού. Συχνά είναι δημοφιλή θέματα από τον υδάτινο κόσμο, όπως θαλάσσια όντα, Νηρηίδες και Τρίτωνες, ιχθείς και δελφίνια. Στα ψηφιδωτά εφαρμόζεται και η πολυδάπανη διακόσμηση δαπέδων από πολύχρωμα μάρμαρα, κομμένα σε διάφορα γεωμετρικά σχέδια (opus sectile) που συνδυάζονται με την τοποθέτηση ψηφιδωτών εμβλημάτων, όπως του ελληνιστικού εμβλήματος με την απεικόνιση του θαλάσσιου βυθού στον οίκο.Η θεματολογία του υδάτινου στοιχείου που κυριαρχεί συνδέεται με την αξία του νερού ως ζωτικής πηγής λειτουργίας του οίκου. Η εμμονή που παρατηρείται στο διακοσμητικό πρόγραμμα για τα αιλουροειδή και την πόλη άγριων ζώων ενέχει πιθανώς βαθύτερους συμβολισμούς που προβάλλουν τη δυναμική προσωπικότητα του οικοδεσπότη ανάμεσα στα πιο επιφανή πρόσωπα της αριστοκρατίας στην Κω και παράλληλα υποδηλώνουν τη σχέση του με τη διονυσιακή λατρεία που ήταν δημοφιλής σε όλον τον ρωμαϊκό κόσμο», αναφέρεται από την Εφορεία αρχαιοτήτων.

Mεταξύ 211-217 μ.Χ το νησί της Κω είναι ελεύθερο, αυτόνομο, επί του Ρωμαίου Καρακάλλα [Marcus Aurelius Severus Antoninus Pius Augustus, 188- 217], γνωστού ως Αντωνίνου-αυτοκράτορα από το 198 έως το 217. Επι Διοκλητιανού το νησί ανήκει στην Καρία, της Περιφέρειας Νήσων [Provincia Insularum] της Ανατολικής Υπαρχίας-Praetorio per Orientem και θα διατηρηθεί έως την εποχή του Ιουστινιανού.

Το 313 μ.Χ, υπογράφεται το Διάταγμα των Μεδιολάνων από τον  Κωνσταντίνο, ακολουθεί ο σεισμός του 334 που προκαλεί μεγάλες ζημιές στην Κω.  Στην συνοικία της Casa Romana πρέπει να ήταν μεγαλύτερες λόγω του εκτιμώμενου κοντινού επίκεντρου, ένα  μεγάλο μέρος της καταστρέφεται.

Ο μέγιστος σεισμός της Μεσογείου το 365 μ.Χ την βρίσκει αρκετά πληγωμένη. Τότε χάνονται τα ίχνη του μεγαλύτερου μέρους της. Τον 6ο αιώνα γκρεμίζεται το υπόλοιπο μέρος της έπαυλης, μέχρι να έρθουν στο φως τα ερείπια από το λαμπρό παρελθόν της, από τους Ιταλούς αρχαιολόγους.

Γεωδίφης

Πηγές:

1.Ιστορία των σεισμών της Κω, 2018-2023

2.Αρχεία L.Laurenzi, L.Morricone/saia

3.Ιστορία της Νήσου Κω-Β.Χατζηβασιλείου

4.Παλιές φωτογραφίες της Κω/ FB

5.Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού,ΚΒ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1757

https://vimatisko.gr/katigoria/topika/mia-romaiki-oikia-moyseiopoieitai-i-casa-roma?fbclid=IwY2xjawES1ZZleHRuA2FlbQIxMQABHQTPzORRz_6hN0yWdl_0RsyL8FVDiIH4YKJShVSpCTlpEdqqnBl7m1m9QQ_aem_5jQChz5XLAZt49QWDUmIvw

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Λιθογραφία μιας Ρωμαϊκής Οικίας: Vestibulum - Atrium - Peristylum, από τη Genevieve Foster, 1947.

Τα όρια της Καρίας.

Αεροφωτογραφία από ταχυδρομική κάρτα της πόλης Κω, στο βάθος αριστερά  η Casa Romana. Εκεί βρέθηκαν πολυτελείς επαύλεις με περίτεχνη γλυπτή διακόσμηση, μωσαϊκά δάπεδα μαζί με συγκροτήματα βαλανείων και βεσπασιανών.

Η κάτοψη της Casa Romana. Χτίστηκε μετά από τον σεισμό του 139 μ.Χ πάνω σε ερείπια παλαιότερων ελληνιστικών κατοικιών. Τον 3ο αιώνα μ.Χ υπέστη εσωτερικές τροποποιήσεις. Τον 4ο αιώνα μ.Χ υπόκειται μεγάλη καταστροφή  και τον 6ο αιώνα μ.Χ χάνεται.

Από τις εργασίες αποκτάστασης των Ιταλών, 1938-1939. Πάνω η μεγάλη σολέτα της Casa Romana.

 Ιούλιος-Αύγουστος 1938, άποψη του αιθρίου της Ρωμαικής Οικίας.

Ρωμαϊκό σπίτι. Άποψη από τα βόρεια του κεντρικού περιστυλίου κατά τις εργασίες αναστύλωσης.

Λεπτομέρεια ενός από τα δωμάτια με θέα στο κεντρικό περιστύλιο, κατά τη διάρκεια των εργασιών αναστύλωσης.

Casa Romana μετά την αναστύλωση των Ιταλών.

Casa Romana μετά την αναστήλωση των Ιταλών , με τους σταυρούς στους τοίχους.

Η Ρωμαϊκή Νομισματοκοπία της Κω. Αμέσως μετά, το 30 π.Χ., το νησί περιήλθε στη Ρωμαϊκή Επαρχία της Ασίας.Η σχεδόν αδιάκοπη νομισματική παραγωγή της Κω στα αυτοκρατορικά χρό για προνόμιο που πιθανώς να υποδηλώνει σχετική αυτονομία και εύνοια από την πλευρά του αυτοκράτορα για ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, αρχίζει την περίοδο του Αυγούστου, γύρω στο 10 π.Χ. και θα συνεχιστεί μέχρι την περίοδο του αυτοκράτορα Φιλίππου του Α' γύρω στο 248 μ.Χ. με την κοπή χαλκινων νομισμάτων.Η κεφαλή του αυτοκράτορα ή ενός μέλους της αυτοκρατορικής οικογένειας θεότητες (Ηρακλής, Ασκληπιός, Αθηνά. Ήρα, Δίας, Ποσειδώνας, Τύχη, Νίκη, Υγεία και Ειρήνη), θεοποιημένες προσωποποιήσεις του Δάμου ή της Βουλής, σημαίνουσες προσωπικότητες κω κωτικής καταγωγής Ιπποκράτης, Ξενοφών), καθώς και σύμβολα τρόπαλα, φίδι η ράβδος με φίδι, καρκίνος, λύρα, κάλαθος, πυρσός, και παραστάσεις όλα ακολουθούν πλέον το ρωμαϊκό νομισματικό σύστημα.Στους αυτοκρατορικούς χρόνους, εκτός από τα τοπικά νομίσματα, κυκλοφορούσαν στο νησί τα ευρείας κυκλοφορίας ρωμαϊκό αυτοκρατορικά νομίσματα, καθώς και νομίσματα ξένων πόλεων και αρχών, κυρίως χάλκινες εκδόσεις των γειτονικών μικρασιατικών πόλεων και νήσων.[ΚΒ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων].

Άποψη του αναστηλωμένου περιστυλίου και αγαλμάτων. Από τα αγάλματα που έχουν βρεθεί στην Casa Romana ξεχωρίζουν οι Νύμφες, οι θεές Τύχη, Αφροδίτη, Αθηνά, ο Σάτυρος και διάφορα άλλα.

Αντίγραφο της Αφροδίτης

Προτομή άγνωστης γυναίκας του 150-200 μ.Χ

Η λατρεία στη Ρωμαϊκή Οικία. Για την οικιακή λατρεία που τελείτο στις ανατολικές επαρχίες της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και κυρίως στην Κω ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά. Οι Κώοι συνέχιζαν σύμφωνα με τις γραπτές πηγές να αποδίδουν θρησκευτικές τιμές στο αρχαιοελληνικό Πάνθεον (Θεοί Πατρώοι), καθώς και σε αιγυπτιακές και ανατολικές θεότητες, όπως της Ίσιδος και του Σαράπιος που ενσωματώθηκαν στο θρησκευτικό τυπικό κατά την ύστερη ελληνιστική και αυτοκρατορική περίοδο.Από παραδείγματα από τη Δύση είναι γνωστό ότι στην οικιακή λατρεία σημαντική θέση κατείχε ένα πλήθος οικιακών θεοτήτων, όπως οι Lares familiares, απόγονοι αγροτικών θεοτήτων και άμεσα συνδεόμενοι με τον αρχηγό της οικογένειας (pater familias). Από αυτούς πήραν το όνομά τους και οι χώροι οικιακής λατρείας (lararia). Στα lararia φυλάσσονταν αγαλμάτια των λατρευόμενων οικιακών θεοτήτων, οι εικόνες των Di Manes, των θεοποιημένων προγόνων της οικογένειας, η θεότητα Vesta, που συνδέεται με την εστία του οίκου, τα πνεύματα των Οι Penates, Genius και Juno που εξασφάλιζαν αντίστοιχα την επάρκεια των τροφίμων του οίκου, προστάτευαν τον αρχηγό της οικογένειας, καθώς και τη γέννηση και τις γυναίκες. Θυσίες λάμβαναν χώρα σε μόνιμους ή κινητούς βωμούς τοποθετημένους μπροστά στις λατρευόμενες θεότητες προκειμένου να εξασφαλίζεται η προστασία και η ευμάρεια της οικογένειας[ΚΒ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων].

Related Posts