Ο παλαιότερος γνωστός Αρχαιοπτέρυξ
Επισκόπηση του σκελετού του νέου δείγματος Archeopteryx (Από Rauhut et al., 2018).
Η ιστορία του Archeopteryx ξεκίνησε το καλοκαίρι του 1861, δύο χρόνια μετά τη δημοσίευση της πρώτης έκδοσης της προέλευσης των ειδών του Δαρβίνου, όταν οι εργαζόμενοι σε λατομείο ασβεστόλιθου στη Γερμανία ανακάλυψαν ένα ενιαίο απολιθωμένο φτερό ηλικίας 145 εκατομμυρίων ετών.
Στις 15 Αυγούστου 1861 ο Γερμανός παλαιοντολόγος Hermann von Meyer έγραψε επιστολή στον συντάκτη του περιοδικού Neues Jahrbuch für Mineralogie, Geologie und Palaeontologie, όπου έκανε την πρώτη περιγραφή του απολιθώματος. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1861, έγραψε μια νέα επιστολή: «Έχω εξετάσει το φτερό από το Solenhofen και έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για πραγματικό απολίθωμα που αντιστοιχεί πλήρως με φτερό πουλιών. Άκουσα από τον κύριο Obergerichtsrath Witte ότι ο σχεδόν πλήρης σκελετός ενός ζώου με φτερά είχε βρεθεί σε λιθογραφική λίθο. Αναφέρεται ότι παρουσιάζει πολλές διαφορές με τα ζώντα πουλιά. Θα δημοσιεύσω μια έκθεση του φτερού που μελέτησα, μαζί με μια λεπτομερή απεικόνιση. Ως ονομασία για το ζώο θεωρώ ότι το Archeopteryx lithographica είναι ένα κατάλληλο όνομα».
Ο σχεδόν πλήρης απολιθωμένος σκελετός που βρέθηκε σε λατομείο Langenaltheim κοντά στο Solnhofen - με τα φτερά και την ουρά - εξετάστηκε από τον Andreas Wagner, διευθυντή παλαιοντολογίας του κρατιδίου της Βαυαρίας στη Γερμανία. Έφτασε στο συμπέρασμα ότι το απολίθωμα ήταν ερπετό και του έδωσε το όνομα Griphosaurus[γριφόσαυρος]. Έγραψε: «Ο Δαρβίνος και οι οπαδοί του θα είχαν χρησιμοποιήσει κατά πάσα πιθανότητα τη νέα ανακάλυψη ως μια εξαιρετικά ευπρόσδεκτη εμφάνιση για την αιτιολόγηση των παράξενων, για τις απόψεις τους, μετασχηματισμών των ζώων.» Σε μεταγενέστερες εκδόσεις της Προέλευσης των Ειδών, ο Δαρβίνος αναφέρει μάλιστα τον Αρχαιοπτέρυγα : «Αυτό το περίεργο πουλί, ο Αρχαιοπτέρυξ, με μια μακρά ουρά σαύρας, που φέρει ένα ζευγάρι φτερών σε κάθε άρθρωση, και με τα φτερά του εφοδιασμένα με δύο ελεύθερα νύχια. . . Μια πιο πρόσφατη ανακάλυψη δείχνει ακόμη , πόσο λίγα ξέρουμε για τους πρώην κατοίκους αυτού του κόσμου ».
Με την πάροδο των ετών, έχουν ανακτηθεί 11 δείγματα του Archeopteryx . Το νέο δείγμα από το χωριό Schamhaupten, ανατολική-κεντρική Βαυαρία, είναι ο παλαιότερος εκπρόσωπος του γένους (πρώιμο Τιθώνιο, 152-145 εκ.χρόνια πριν). Το νέο δείγμα ανακαλύφθηκε από έναν ιδιώτη συλλέκτη. Αν και καταχωρήθηκε στην γερμανική εθνική πολιτιστική κληρονομιά, κάτι το οποίο εγγυάται τη μόνιμη διαθεσιμότητα του, το δείγμα παραμένει σε ιδιωτικά χέρια (Datenbank National Wertvollen Kulturgutes αριθμός DNWK 02924).
Το νέο δείγμα διατηρείται ως ένας μεγάλος αρθρωτός σκελετός. Ωστόσο, οι βραχίονες του ώμου, καθώς και το κρανίο έχουν ελαφρώς εκτοπιστεί από τις αρχικές τους θέσεις, αλλά τα εμπρόσθια άκρα παραμένουν στην άρθρωση. Το κρανίο είναι τριγωνικό σε πλευρικό περίγραμμα και έχει μήκος περίπου 56 mm. Ο σκελετός επηρεάστηκε από θραύση και απώλεια στοιχείων πριν ή κατά την στιγμή της ανακάλυψης.
Μέχρι πρόσφατα, η παραπομπή νέων δειγμάτων από το αρχιπέλαγος του Solnhofen στο γένος Archeopteryx δεν φαίνεται να είναι προβληματική, αλλά η επανεξέταση του τέταρτου (Haarlem) δείγματος του Archeopteryx και η ανακάλυψη των τελευταίων χρόνων δειγμάτων από την ύστερη Ιουρασική της Κίνας που είναι παρόμοια με το Archeopteryx ,εγείρει το ερώτημα εάν τα δείγματα που αναφέρονται στο Archeopteryx αντιπροσωπεύουν ένα μονοφυλετικό taxon.
Ο Αρχαιοπτέρυξ ήταν πρωτόγονο πτηνό, είχε περίπου το μέγεθος ενός μέσου μεγέθους σύγχρονου πτηνού, με φαρδιά φτερά τα οποία είχαν στρογγυλεμένες άκρες και μακρυά ουρά σε σχέση με το μήκος του σώματός του. Συνολικά το μήκος του σώματος του Αρχαιοπτέρυγα μπορούσε να φτάσει τα 500 χιλιοστά. Τα πούπουλα του , αν και λιγότερο τεκμηριωμένα από ότι τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του, έμοιαζαν πολύ στην δομή και το σχέδιο με αυτά των σύγχρονων πτηνών. Εντούτοις, παρά την παρουσία πολλών χαρακτηριστικών πτηνών, ο αρχαιοπτέρυξ είχε πολλά χαρακτηριστικά των θηριόποδων.
Έρευνες στην έρημο Γκόμπι και την Κίνα διασυνδέουν τους αρχαιοπτέρυγες με τους δεινόσαυρους, ιδιαίτερα με τους φτερωτούς. Ο αρχαιοπτέρυξ είναι κοντά στους προγόνους των σημερινών πτηνών, εντούτοις, ενδέχεται να μην είναι άμεσος πρόγονος των ζωντανών πτηνών, και είναι αβέβαιο πόση εξελικτική διαφοροποίηση υπήρχε ήδη ανάμεσα στα άλλα πτηνά εκείνη την περίοδο.
Γεωδίφης
Πηγές:
1.Rauhut OWM, Foth C, Tischlinger H. (2018) The oldest Archaeopteryx (Theropoda: Avialiae): a new specimen from the Kimmeridgian/Tithonian boundary of Schamhaupten,
2.MEYER v., Η. (1861): Archaeopterix lithographica και Pterodactylus of Solenhofen.
3.Βικιπαίδεια
.jpg)
