Αρχαίες ιστορίες διαμορφώνουν τη σύγχρονη κατανόηση των ηφαιστειακών εκρήξεων
Γαλάζια Λίμνη. Γουόργουορ, Όρος Γκάμπιερ (Μπερίν). Από: Χέδερ Χάντλεϊ.
Μια νέα διεθνής μελέτη διαπίστωσε ότι οι προφορικές παραδόσεις των ιθαγενών, μερικών χιλιάδων ετών, περιέχουν πολύτιμες και συχνά παραβλεπόμενες γνώσεις σχετικά με τις ηφαιστειακές εκρήξεις, προσφέροντας σημαντικά μαθήματα για τη σύγχρονη ετοιμότητα σε περίπτωση καταστροφών. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Volcanica , διεξήχθη από την ηφαιστειολόγο του Ερευνητικού Ινστιτούτου Μουσείων Βικτώρια, Δρ. Χέδερ Χάντλεϊ, και βασίζεται σε μελέτες περιπτώσεων από την Αυστραλία, τα Φίτζι, τη Χαβάη, την Παπούα Νέα Γουινέα, τα Νησιά Σολομώντα και το Βανουάτου, για να δείξει πώς η παραδοσιακή γνώση και τα επιστημονικά δεδομένα μπορούν να ενσωματωθούν για την καλύτερη κατανόηση της ηφαιστειακής ιστορίας και των κινδύνων.
Οι προφορικές παραδόσεις, που συχνά απορρίπτονται ως μύθος ή θρύλος, συχνά διατηρούν λεπτομερείς παρατηρήσεις της παρελθούσας ηφαιστειακής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων των ακολουθιών εκρήξεων , των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και των προειδοποιητικών σημαδιών, υποστηρίζουν οι συγγραφείς της μελέτης. Η ερευνητική ομάδα, η οποία περιλαμβάνει γεωεπιστήμονες, κατόχους παραδοσιακής γνώσης και κοινωνικούς επιστήμονες από όλη την περιοχή, διαπίστωσε ότι σε αρκετές περιπτώσεις αυτές οι παραδόσεις εντόπισαν εκρήξεις που οι γεωλογικές έρευνες είχαν προηγουμένως αγνοήσει.
Ο Χάντλεϊ, ανώτερος επιμελητής γεωεπιστημών στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Μουσείων Βικτώρια και κύριος συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε ότι τα ευρήματα αμφισβητούν τις συμβατικές προσεγγίσεις στην επιστήμη των κινδύνων.
«Για πολύ καιρό, η παραδοσιακή γνώση είχε υποτιμηθεί στην επιστημονική έρευνα. Η μελέτη μας δείχνει ότι αυτά τα συστήματα γνώσης μπορούν να παρέχουν λεπτομερείς, βασισμένες σε τόπους γνώσεις σχετικά με την ηφαιστειακή δραστηριότητα του παρελθόντος, οι οποίες συχνά είναι δύσκολο να αποκτηθούν μόνο μέσω επιστημονικών μεθόδων. Και σε αρκετές περιπτώσεις, η σύγχρονη επιστήμη απλώς ανακάλυψε εκρήξεις που οι αυτόχθονες κοινότητες είχαν ήδη κωδικοποιήσει στις προφορικές τους παραδόσεις, αιώνες ή χιλιετίες πριν».
Σε όλη την περιοχή, οι προφορικές παραδόσεις κατέγραψαν ακριβή προειδοποιητικά σήματα που χρησιμοποιούσαν οι κοινότητες για να προβλέπουν και να αντιδρούν σε εκρήξεις, πολλά από τα οποία η σύγχρονη επιστήμη έχει έκτοτε επιβεβαιώσει. Στο Βανουάτου, οι ιστορίες για την καταστροφική έκρηξη του Κουβάε το 1453 μ.Χ. είχαν διατηρηθεί από τις γειτονικές κοινότητες για γενιές, ωστόσο όταν Γάλλοι γεωλόγοι βρήκαν στοιχεία για αυτήν τη δεκαετία του 1990, την ονόμασαν l'éruption volcanique oubliée - «η ξεχασμένη έκρηξη».
Στη βορειοανατολική Κουίνσλαντ, οι προφορικές παραδόσεις των Πρώτων Λαών για το ηφαίστειο Maar της λίμνης Eacham περιγράφουν σκοτεινό ουρανό, ισχυρούς ανέμους και έδαφος που σχηματίζει ρήγματα, γεγονός που συνάδει με εκρήξεις που σχηματίζουν Maar, και αποκαλύπτουν με κριτικό τρόπο ότι υπήρχε ελάχιστη προειδοποίηση πριν χαθούν οι άνθρωποι που είχαν κατασκηνώσει στο σημείο.
Στη νοτιοανατολική Αυστραλία, η διαπεραστική κραυγή του πουλιού Bullin, που καταγράφεται σε μια ζωντανή προφορική παράδοση Boandik που εξακολουθεί να μοιράζεται οι Πρεσβύτεροι σήμερα, πιστεύεται ότι σηματοδότησε επικείμενη έκρηξη και βοηθά στην επίλυση της ακολουθίας της ηφαιστειακής δραστηριότητας στο όρος Schank (Parreen) και στο όρος Gambier (Berrin), την οποία οι επιστημονικές μέθοδοι χρονολόγησης από μόνες τους δεν μπορούν να προσδιορίσουν.
Η θεία Michelle Jacquelin-Furr, Πρεσβύτερη Ιδιοκτήτρια του Boandik και Παραδοσιακή Ιδιοκτήτρια, συν-συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε ότι η έρευνα υπογραμμίζει τη σημασία της παραδοσιακής γνώσης, ιδιαίτερα στην εκπαίδευση των νεότερων γενεών και στη διασφάλιση της συνέχισης της μετάδοσης της πολιτιστικής γνώσης.
«Η ιστορία του Craitbul και της οικογένειάς του έχει μεταφερθεί από τους Boandik σε γενιές- είναι η ιστορία μας, γραμμένη στην ίδια τη γη. Όταν η γνώση μας και η επιστημονική μας γνώση συμβαδίζουν, χτίζουμε μια ισχυρότερη κατανόηση της Χώρας και ένα ασφαλέστερο μέλλον για όλους όσους ζουν σε αυτήν.»
Η αξία αυτής της γνώσης εκτείνεται πέρα από την Αυστραλία. Η έρευνα εξετάζει επίσης πώς η γνώση των ιθαγενών έχει ιστορικά λειτουργήσει ως ένα πρακτικό σύστημα διαχείρισης κινδύνου. Οι κοινότητες στο νησί Σάβο στα Νησιά Σολομώντα ανέπτυξαν μια εμπειρική μέθοδο μέτρησης της επανάληψης των εκρήξεων παρακολουθώντας τη διάβρωση των ακτών - όταν η ακτογραμμή υποχωρεί στο εύρος του «Παλιού Σάβο», μια έκρηξη θεωρείται επικείμενη. Αυτό το είδος πολιτισμικά κωδικοποιημένου συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης προηγείται της σύγχρονης ηφαιστειακής παρακολούθησης κατά εκατοντάδες χρόνια.
Η εργασία ζητά μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι ηφαιστειολόγοι και οι διαχειριστές έκτακτης ανάγκης συνεργάζονται με τις τοπικές κοινότητες, δίνοντας έμφαση στην αμφίδρομη ανταλλαγή γνώσεων, στα συμμετοχικά ερευνητικά μοντέλα και στην ηθική τεκμηρίωση της παραδοσιακής γνώσης. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι καθώς οι κοινωνίες αλλάζουν και η διαγενεακή μετάδοση των προφορικών παραδόσεων διαταράσσεται, υπάρχει επείγουσα ανάγκη να διατηρηθεί και να ενσωματωθεί ενεργά αυτή η γνώση πριν χαθεί.
Η Lynley Crosswell, Διευθύνουσα Σύμβουλος και διευθύντρια των Μουσείων Βικτώριας, δήλωσε: «Αυτή η έρευνα δείχνει πόσο δυναμικά η γνώση των Πρώτων Λαών, που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, μπορεί να ενισχύσει και να εμβαθύνει τη σύγχρονη επιστημονική κατανόηση, όχι ως υποσημείωση στη δυτική επιστήμη αλλά ως ένα σύνολο αποδεικτικών στοιχείων από μόνο του. Συνδυάζοντας την Παραδοσιακή Γνώση με τη σύγχρονη έρευνα, αποκτούμε μια πλουσιότερη, πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ιστορίας της περιοχής μας και μια ισχυρότερη βάση για την προστασία των κοινοτήτων στο μέλλον».
Η μελέτη ευθυγραμμίζεται με το Πλαίσιο Σεντάι του ΟΗΕ για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών 2015–2030, το οποίο αναγνωρίζει ρητά την «αξία της γνώσης των αυτόχθονων και τοπικών πληθυσμών» στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας των κοινοτήτων. Για τα εκατομμύρια ανθρώπων που ζουν στη σκιά ενεργών ηφαιστείων σε όλη την Αυστραλασία και τον Ειρηνικό σήμερα, αυτή η έρευνα υποστηρίζει την ιδέα ότι μεγάλο μέρος της γνώσης που απαιτείται για να διατηρηθούν οι κοινότητες ασφαλείς υπάρχει ήδη - μεταφέρεται από γενιά σε γενιά στις ιστορίες όσων έχουν ζήσει δίπλα σε αυτά τα τοπία για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα phys.org
περισσότερα,
Heather Handley et al, Integrating long-lived traditions and scientific knowledge to improve understanding of volcanic history and hazards, Volcanica (2026). DOI: 10.30909/vol/iemv5087
https://phys.org/news/2026-06-ancient-stories-modern-volcanic-eruptions.html
