Ποιός ήταν ο Γαζή Χασάν Πασάς;
Στην Πλατεία Πλατάνου του Ιπποκράτη δεσπόζει ένα επιβλητικό οθωμανικό συγκρότημα από τον 18ο αιώνα.
Στις 24 Μαΐου 1912 στο τζαμί φέρεται να μαρτύρησε ο Dede Ak όταν πήγε να προσευχηθεί, κατά τη διάρκεια της κατάληψης του νησιού από τους Ιταλούς.Στο περβάζι παραθύρου του λέγεται ότι υπάρχει επιγραφή που λέει:«Η μέρα που μαρτύρησε ο Ak Baba, Παρασκευή 11 Μαΐου; 1328»
Στη Συνοικία του Λιμανιού, δίπλα στη θέση όπου βρισκόταν η μεγαλοπρεπής βασιλική του Άη Γιώργη, πάνω της φτιάχτηκε το Τζαμί της Λότζιας από υλικό της αρχαίας πόλης, το 1786 - ένα χρόνο πριν από τις μάχες που ανέλαβε ο κατασκευαστής του και οι οποίες άρχισαν τον Αύγουστο του 1787 ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη Ρωσία και την Αυστρία.
Πρόκειται για ένα από τα πιο εντυπωσιακά τεμένη της οθωμανικής περιόδου του νησιού της Κω και όχι μόνο.Η οροφή του είναι ξύλινη ενώ δεν έχει χρησιμοποιηθεί καρφί για την κατασκευή της μου είπαν μουσουλμάνοι συμπατριώτεςμας. Ο θόλος δεν υπάρχει και είναι επίπεδος μια ιδιαιτερότητα που συναντάται μόνο σε λίγα τζαμιά.
Το τέμενος βρέθηκε αντιμέτωπο με τους σεισμούς του 1863, 1869, 1926 ,1933 και το 2017. Δίπλα στο τζαμί υπήρχε το συγκρότημα της Μουφτιάς. Ο κατασκευαστής του τζαμιού όπως και κρηνών του νησιού ήταν ο ναύαρχος Γαζή Χασάν Πασά, μία σημαντική προσωπικότητα που ελάχιστα είναι γνωστά για το βίο και την πολιτεία του.
Σύμφωνα με τον τουρκολόγο συμπατριώτη μας Ευθύμη Μαχαίρα, ο Τζεζαϊρλή Γαζή Χασάν Πασάς πιθανολογείται ότι καταγόταν από τον Καύκασο. Σε μικρή ηλικία αιχμαλωτίστηκε στα σύνορα με την Περσία και πουλήθηκε σε έναν έμπορο από την Τεκιρντάγ ονόματι Χατζή Οσμάν Αγά, μαζί με τα παιδιά του οποίου μεγάλωσε. Έπειτα από κάποιο διάστημα απελευθερώθηκε και απομακρύνθηκε από την Τεκιρντάγ για εμπορικούς σκοπούς. Το 1738, ενώ συνεχιζόταν ο Οθωμανo-Ρωσο-Αυστριακός πόλεμος, εισήλθε στο σώμα των Γενιτσάρων και συμετείχε στην πολιορκία του Βελιγραδίου. Αργότερα επέστρεψε στην Τεκιρντάγ και παντρεύτηκε την κόρη του παλιού αφέντη του.
Μερικά χρόνια αργότερα, προσπαθώντας να πιάσει την καλή στα χρόνια της πειρατίας ο Χασάν Πασάς ξεκίνησε για την Αλγερία, εφόρμησε με το πλοίο του πάνω σε ένα ξένο πλοίο, το κυρίευσε και με αυτό έφτασε στην Αλγερία. Όταν έφτασε στην Αλγερία με τη λεία του, του παραχωρήθηκε και το πλοίο που είχε καταλάβει, αλλά και ένα καφενείο για εκμετάλλευση. Λίγο αργότερα του δόθηκε η διοίκηση του σαντζακιού της Τλεμσέν. Όμως, καθώς μαζί με τη φήμη του αυξάνονταν και οι αντίπαλοί του, δεν μπόρεσε να παραμείνει πολύ στην Αλγερία· μέσω Ισπανίας και Νάπολης έφτασε στην Κωνσταντινούπολη. Στο μεταξύ, επειδή ο μπεηλέρμπεης της Αλγερίας είχε αναφέρει στην Πόλη ότι είχε πάρει χρήματα από το θησαυροφυλάκιο της Τλεμσέν και είχε διαφύγει, φυλακίστηκε για κάποιο διάστημα και η περιουσία του δημεύθηκε· όταν όμως έγινε κατανοητό ότι επρόκειτο για συκοφαντία, αφέθηκε ελεύθερος.
Πριν ακόμη φτιάξει το τζαμί στην Κω, τον Απρίλιο του 1761 μπήκε στον οθωμανικό στόλο ως κυβερνήτης γαλέρας· το 1762 προήχθη σε ριγιάλε, το 1766 σε πατρόνα και έναν χρόνο αργότερα στον βαθμό του καπουδάν. Λόγω του Οθωμανo-Ρωσικού πολέμου που άρχισε τον επόμενο χρόνο (1768-1774), ο ρωσικός στόλος, με τη βοήθεια των Άγγλων, έφτασε μέχρι το Αιγαίο και συγκρούστηκε με τον οθωμανικό στόλο, χωρίς όμως καμία από τις δύο πλευρές να πετύχει οριστική νίκη. Ωστόσο, στη δεύτερη ναυμαχία που διεξήχθη στην περιοχή των Νήσων Κογιούν, ο Χασάν Πασάς βρέθηκε αντιμέτωπος με τον Ρώσο ναύαρχο Σπιρίντοφ. Στο τέλος των σφοδρών συγκρούσεων που έλαβαν χώρα εκεί, και τα δύο πλοία τους βυθίστηκαν. Εκείνη τη στιγμή ο Χασάν Πασάς, τραυματισμένος, ρίχτηκε στη θάλασσα και διασώθηκε από μια βάρκα που στάλθηκε για να τον παραλάβει. Αργότερα και οι δύο πλευρές διέκοψαν προσωρινά τη μάχη, όμως ο οθωμανικός στόλος, που είχε εισέλθει στο λιμάνι του Τσεσμέ, το οποίο δεν ήταν κατάλληλο για ελιγμούς, καταστράφηκε στις 6 Ιουλίου 1770 από τα πυρπολικά που έστειλαν οι Ρώσοι. Έπειτα από αυτό, ο Χασάν Πασάς έφτασε μέχρι τα Δαρδανέλλια και ενημέρωσε την κυβέρνηση για την κατάσταση, και ανταμείφθηκε με τον βαθμό του μπεηλέρμπεη.
Μετά την καταστροφή του Τσεσμέ, όταν οι Ρώσοι άρχισαν στις 10 Ιουλίου 1770 να καταλαμβάνουν τη Λήμνο και να πιέζουν το φρούριο, ο Χασάν Πασάς ζήτησε να αναληφθεί αμέσως δράση. Αποφασίστηκε τότε να σταλεί βοήθεια 3.000 ανδρών, όμως δεν κατέστη δυνατό να συγκεντρωθεί η απαιτούμενη δύναμη. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος κινήθηκε με μια ομάδα εθελοντών αυτοθυσίας, αποβιβάστηκε μυστικά στο νησί και όχι μόνο έσωσε το φρούριο, που ήταν έτοιμο να πέσει, αλλά και, προκαλώντας απώλειες, κατόρθωσε να απομακρύνει τους Ρώσους από το νησί.
Για την ενέργειά του αυτή, τον Νοέμβριο του 1770 του απονεμήθηκε ο τίτλος του γαζή, ενώ διορίστηκε και καπτάν πασάς με βαθμό βεζίρη· ταυτόχρονα του ανατέθηκε και η διοίκηση των Στενών. Όμως, μετά τον θάνατο του Μουσταφά Γ΄, απομακρύνθηκε από τη θέση του καπτάν πασά και τον Δεκέμβριο του 1773 διορίστηκε, με το αξίωμα του διοικητή της Ανατολίας, σερασκέρης του Ρούστσουκ.
Μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Κιουτσούκ Καϊναρτζή, ο Χασάν Πασάς διορίστηκε για δεύτερη φορά καπτάν πασάς. Παρέμεινε σε αυτή τη θέση για μεγάλο διάστημα, περίπου 15 χρόνια, και, χάρη και στην επιρροή του πάνω στον σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Α΄, απέκτησε σημαντική δύναμη και στη διοίκηση του κράτους. Κατά τη διάρκεια αυτής της θητείας του, προκειμένου να αποκαταστήσει την κρατική εξουσία που είχε αποδυναμωθεί εξαιτίας των πολέμων που διαρκούσαν επί χρόνια, το 1776 καταδίωξε στη Συρία τον σεΐχη Ταχίρ Ομέρ και αποκατέστησε την τάξη, ενώ το 1779 υπέταξε και τους Αλβανούς της Πελοποννήσου. Για την υπηρεσία αυτή, τον Νοέμβριο του 1779 του παραχωρήθηκαν οι πρόσοδοι της Πελοπόννησου. Αργότερα, εναντίον των Μουράντ μπέη και Ιμπραήμ μπέη, οι οποίοι με γαλλική επίσης ενθάρρυνση δραστηριοποιούνταν υπέρ της ανεξαρτησίας της Αιγύπτου, ξεκίνησε εκστρατεία τον Ιούνιο του 1786 και μέσα σε 1,5 χρόνο τούς νίκησε πολλές φορές. Ωστόσο, λόγω του ξεσπάσματος του πολέμου με τη Ρωσία και την Αυστρία, κλήθηκε πίσω στην Κωνσταντινούπολη προτού μπορέσει να εξουδετερώσει οριστικά τους στασιαστές μπέηδες.
Στις μάχες που άρχισαν τον Αύγουστο του 1787 ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη Ρωσία και την Αυστρία, ο Χασάν Πασάς ορίστηκε για το ρωσικό μέτωπο. Κινήθηκε με σκοπό να βοηθήσει το φρούριο του Οτσακόβου, το οποίο βρισκόταν υπό πολιορκία, αλλά δεν πέτυχε θετικό αποτέλεσμα. Επιπλέον, ο στόλος που τον συνόδευε υπέστη σοβαρές απώλειες. Από την άλλη πλευρά, παρότι νίκησε τον ρωσικό στόλο στη ναυμαχία του Φιδονησίου τον Αύγουστο του 1788, δεν μπόρεσε να αποτρέψει την πτώση του Οτσακόβου. Η κατάληψη του φρουρίου του Οτσακόβου από τους Ρώσους κλόνισε το κύρος του Χασάν Πασά και παράλληλα έδωσε έδαφος στις δραστηριότητες των αντιπάλων του στην Κωνσταντινούπολη. Παρ’ όλα αυτά, παρά ορισμένες προσπάθειες για την καθαίρεσή του, διατήρησε τη θέση του χάρη στον μεγάλο βεζίρη Κότζα Γιουσούφ Πασά. Ωστόσο, μετά την πτώση του Οτσακόβου, ο Αμπντούλ Χαμίτ Α΄ πέθανε και ο διάδοχός του, Σελίμ Γ΄, απομάκρυνε τον Χασάν Πασά από τη θέση του καπτάν πασά στις 20 Απριλίου 1789, αναθέτοντάς του τη διοίκηση της Ανατολίας και τη σερασκερία του φρουρίου του Ισμαήλ . Έχει υποστηριχθεί ότι αυτή η καθαίρεση οφειλόταν στο γεγονός πως, όταν ο Σελίμ Γ΄ ήταν ακόμη πρίγκιπας, ο Χασάν Πασάς είχε καταγγείλει στον Αμπντούλ Χαμίτ Α΄ την απόπειρα που είχε γίνει το 1785 από τον μεγάλο βεζίρη Χαλίλ Χαμίτ Πασά να τον ανεβάσει στον θρόνο. Ωστόσο, ο διορισμός του ίδιου του Χασάν Πασά λίγο αργότερα στη θέση του μεγάλου βεζίρη γεννά αμφιβολίες ως προς την ορθότητα αυτού του ισχυρισμού.
Ως σερασκέρης, αφού νίκησε τους Ρώσους μπροστά στο φρούριο του Ισμαήλ και έσωσε το φρούριο από την πολιορκία, ο Χασάν Πασάς διορίστηκε στις 3 Δεκεμβρίου 1789 μεγάλος βεζίρης και σερδάρης-ι εκρέμ στη θέση του Κεχουδά (Τζεναζέ) Χασάν Πασά, ο οποίος είχε καθαιρεθεί ύστερα από τις ήττες στο Φοξάνη και στο Μποζά (1 Αυγούστου και 22 Σεπτεμβρίου 1789).
Το τέμενος του Γαζή Χασάν Πασά με τις πληγές του μετά τον σεισμό του 2017 και η αρχαία ελληνική επιγραφή του.
Ο Γαζή Χασάν Πασάς, μόλις έφτασε από το φρούριο του Ισμαήλ στο στρατόπεδο του Σούμεν, που ήταν το κέντρο του στρατού, φρόντισε πρώτα να αποκαταστήσει την πειθαρχία: εκτέλεσε τον Ταϋφούρ Πασά, ο οποίος είχε παραδώσει το φρούριο του Ακκερμάν στους Ρώσους χωρίς μάχη, και τιμώρησε αυστηρά όσους θεωρήθηκε ότι είχαν δείξει αμέλεια στους πολέμους. Αυτό συνέβη επειδή ο Σελίμ Γ΄του είχε γνωστοποιήσει μυστικά, με επιστολή, ότι είχε πλήρη ελευθερία ως προς τη διεξαγωγή του πολέμου και ότι δεν θα υπήρχε καμία απολύτως παρέμβαση στο έργο του.
Η περίοδος της μεγάλης βεζιρίας του, που διήρκεσε 3 μήνες και 28 ημέρες, πέρασε εξ ολοκλήρου στο μέτωπο. Παρόλο που πέτυχε πολλές επιτυχίες τόσο στη θάλασσα όσο και στη στεριά, επικρίθηκε έντονα εξαιτίας της σκληρότητάς του, η οποία έφθανε σε βαθμό τρομοκράτησης.
Στις 14 Ρετζέπ 1204 (30 Μαρτίου 1790) πέθανε στο Σούμεν, σε ηλικία άνω των 80 ετών, και τάφηκε στο Μπεκτασί τεκέ που είχε οικοδομήσει ο ίδιος εκεί.
Ο Τζεζαϊρλή Γαζή Χασάν Πασάς αναδιοργάνωσε τον οθωμανικό στόλο που είχε καταστραφεί μετά την καταστροφή του Τσεσμέ και, καλύπτοντας ο ίδιος μεγάλο μέρος από τα έξοδα, έχτισε στην αυλή του Αυτοκρατορικού Ναυστάθμου έναν στρατώνα, θέτοντας έτσι και τους ναύτες των γαλεονιών υπό πειθαρχία. Κέρδισε την εμπιστοσύνη του Αμπντούλ Χαμίτ Α΄ και αύξησε ακόμη περισσότερο την επιρροή του πετυχαίνοντας επίσης τον διορισμό του Καπί Κεχουδάση Κότζα Γιουσούφ Πασά στη θέση του μεγάλου βεζίρη.
Σε αντίθεση με ό,τι αναμενόταν, μετά τον θάνατό του διαπιστώθηκε ότι η περιουσία του ανερχόταν μόλις σε περίπου 4.000 πουγκιά. Εκτός από το παραθαλάσσιο αρχοντικό στο Οκüz Limanı, που ανήκε στη σύζυγό του, και ένα μέγαρο στην Κασίμπασα, ο Χασάν Πασάς είχε δαπανήσει την περιουσία του για κρατικές υποθέσεις και για κοινωφελή έργα. Εκτός από τον Στρατώνα και το Τέμενος των Καλιοντζήδων (Ναυτών) στο Ναύσταθμο, έχτισε στη Βιζύη τζαμί, λουτρό και κρήνες, καθώς και τεκέδες στα Δαρδανέλλια και στο Σούμεν· ένα φρούριο στο σημείο όπου βρίσκονται σήμερα τα ερείπια της Τροίας· και κρήνες σε μέρη όπως η Μυτιλήνη, η Κως, η Χίος, η Λήμνος και η Ρόδος.
Το Τζαμί Γαζί Χασάν Πασά (ελληνικά: Γαζί Χασάν Πασά Τζαμί· τουρκικά: Gazi Hasan Paşa Camii) είναι ένα τζαμί στο νησί της Κω, στην περιοχή του Νοτίου Αιγαίου στην Ελλάδα. Ολοκληρώθηκε τον 18ο αιώνα, κατά την οθωμανική εποχή, αποτελεί ένα από 5 οθωμανικά τζαμιά του νησιού.
Γεωδίφης
Παιδί της Ρέας
Πηγές:
1.Ευθύμης Μαχαίρας, τουρκολόγος
2.https://www.facebook.com/neval.konuk.7/posts/pfbid03hBF6aFCkTCu7yqrG6hDt3YEZc4s6KWTiVKT8xjZKrQ4YvXW1ms1jQ97U8wtrVssl
3.https://en.wikipedia.org/wiki/Gazi_Hasan_Pasha_Mosque
4. Το τζαμί του Γαζή Χασάν Πασά και η αρχαία ελληνική επιγραφή του
