Ο Δίκαιος δεν ήταν πάντα βουνό!
Ο αρχαίος Ωρομέδοντας, η κορυφή στην οροσειρά του Πρίωνα είναι πιθανώς ένα από τα πιο μυστηριώδη φυσικά θαύματα που αντικρίζει κάποιος που έχει γεννηθεί στην Κω. Κρύβει μυστήρια που οι επιστήμονες εξακολουθούν να ερευνούν και προσπαθούν να αποκαλύψουν. Το ψηλότερο βουνό του νησιού ζει τη νεότητα του, υψώνεται 846,5 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, αλλά οι ενδείξεις που έχουμε στη διάθεση μας υποστηρίζουν το γεγονός ότι κάποτε ήταν μέρος της θάλασσας.
Αριστερά της φωτογραφίας το Ψηλό Βουνό (846.5 μ, ψηλότερη κορυφή του Δίκαιου), ακριβώς δίπλα τα 3 Τρουτσούλια (προεξοχές, ιδίωμα δωδεκανησιακό), ακολουθούν η κορυφή Αχλάδα (833.3 μ, μοιάζει με το ομώνυμο δέντρο), η Αωσταριά(στην οποία φυτρώνει το ζιζάνιο αβωσταργιά ή άγρωστις) και μετά ο Χριστός (844.10μ ,2η ψηλότερη κορυφή της οροσειράς) πάνω απο το εκκλησάκι του Αη Θεολόου του Λαουδιού. Η κορυφή Αγία Ποκού (780μ) βρίσκεται πίσω απο το Ψ.Βουνό.Υψόμετρα από το dikaiosnet.gr.
Τα βράχια κοντά στην κορυφή του ψηλότερου βουνού του νησιού αφηγούνται μια διαφορετική ιστορία που συνδέεται με τον ωκεανό. Κρυμμένα μέσα πανάρχαια ιζήματα κοντά στην κορυφή της οροσειράς βρίσκονται λείψανα πλασμάτων που ζούσαν σε ένα αρχαίο θαλάσσιο περιβάλλον πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια. Με απλά λόγια, υπάρχουν μερικοί βράχοι εκεί ψηλά που κάποτε ήταν μέρος ενός βυθού.
Είναι αρκετά συναρπαστικό να βλέπεις επιστημονικές αποστολές να προσπαθούν να ξεδιπλώσουν τα μυστήρια ενός βουνού και της λεκάνης του. Ο κόσμος του δεν αποτελεί απλώς μια δημοφιλή γεωλογική περιέργεια, αλλά υποστηρίζεται από δεκαετίες έρευνας περιηγητών και επιστημόνων.
Πρώτος ο Ιταλός γεωλόγος Ardito Desio τη δεκαετία ΄20 εξέτασε τα πετρώματα από την περιοχή της κορυφής και εντόπισε σκελετικά θραύσματα αρχαίων οργανισμών. Πρώτος τα κατέγραψε, τα ταυτοποίησε και χάρη στην έρευνα του αποτελούν σήμερα τα αρχαιότερα απολιθώματα της Ελλάδας.
Γεωστοχασμοί ενός περίεργου
«Ψηλά στο Δίκαιο, στις πίσω Θέρμες, κάτω από το ραντάρ της αεροπορίας, προς την πλευρά της Νισύρου, εκεί όπου βρέθηκαν τα αρχαιότερα πετρώματα του Αιγαίου, μπορούμε να βρούμε κάτι το εκπληκτικό, απολιθώματα από ασπόνδυλα είδη, πολύ μικρά σε μέγεθος. Εκεί, ψηλά η Ρέα, μητέρα των θεών, φρόντισε να παγιδέψει εκτός από τα πετρώματα και αυτά τα απολιθώματα για πάντα.Τα προφύλαξε σαν κάθε μάνα που προσέχει τα παιδιά της και επεδίωξε να διατηρηθούν μετά από τόσα εκατομμύρια χρόνια, ώστε οι επόμενες γενιές των ανθρώπων να έχουν τη δυνατότητα να μάθουν τις περιπέτειες που υπέστη ο πλανήτης μας στα βάθη των αιώνων. Εκεί, πλάσματα της οικογένειας των Fenestilidae αλλά και διάφορα είδη όπως Orthis noctilis, Halia cilindrica, χαμένα στους αιώνες ανακαλύφτηκαν απροσδόκητα. Πρόκειται για είδη πολύ μικρά σε μέγεθος, 3-4 εκατοστών,που όμως περιέχουν πολύτιμες πληροφορίες ενός πολύ μακρινού παρελθόντος. Ως οργανισμός, η Fenestella, ήταν Βρυόζωο που ζούσε τότε αποκλειστικά σε κοραλλιογενείς ζώνες με ζεστό κλίμα. Τα μαλακά μέρη του ζώου περιείχαν ένα στόμα, ένα έντερο και έναν πρωκτό. Το είδος Orthis ζούσε κοντά στην ακτή σε ανώτατο βάθος 50 μέτρων, σε τροπικό περιβάλλον. Κάποτε οι οργανισμοί αυτοί ζούσαν στο βυθό του ωκεανού της Ρέας, σε γεωγραφικό χώρο πολύ μακρινό, πριν συμβεί η ανάδυση του πετρώματος που τα περιέχει με τη σημερινή του μορφή.Πριν εκατομμύρια χρόνια πέθαναν από κάποια αίτια και μετά ήρθε κάποιο ίζημα και τα κάλυψε. Η μετατροπή αυτών των οργανισμών σε απολιθώματα διήρκεσε αρκετά χρόνια. Τότε άρχισε η διαδικασία της αποσύνθεσης. Τα σκληρά μέρη, όπως τα όστρακα, άντεξαν περισσότερο από τους μαλακούς ιστούς, αλλά και αυτά εν μέρει αποσυντέθηκαν. Για να απολιθωθούν αυτοί οι οργανισμοί, έπρεπε να σκεπαστούν με ιζήματα πριν προλάβουν να αποσυντεθούν. Η γρήγορη ταφή προφύλαξε τα υπολείμματα των οργανισμών από το σπάσιμο και την καταστροφή. Μετά την ταφή, τα μαλακά μέρη των οργανισμών αποσυντέθηκαν από τα βακτήρια και έτσι διατηρήθηκαν μόνο τα σκληρά μέρη. Σα απολιθώματα εγκλωβίστηκαν μέσα στο πέτρωμα που σχηματίστηκε από την απόθεση ουσιών, που περιέχονταν στη θάλασσα. Έτσι δημιουργήθηκαν τα ιζήματα που τα περιέχουν», είχα γράψει στο ψηφιακό βιβλίο μου «Γεωστοχασμοί, 2010».
Ο κόσμος πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια, τότε που ο ωκεανός της Ρέας ρύθμιζε βασικές λειτουργίες του πλανήτη μας. Βρισκόταν κάτω απο τον Ισημερινό, εκεί όπου δημιουργήθηκαν τα παλαιότερα πετρώματα του Αιγαίου, του τόπου μας.
Αυτά περιέγραφαν τα πετρώματα ως μέρος γεωλογικών σχηματισμών από τον Παλαιοζωικό αιώνα. Φανταστείτε να βρείτε θαλάσσια απολιθώματα όχι μόνο στο Δίκαιο αλλά και στο Έβερεστ με τα 8840 μ. και βάλε. Ακούγεται σχεδόν αδύνατο.
Πώς λοιπόν κατέληξε ο πρώην θαλάσσιος σχηματισμός στην κορυφή του Έβερεστ και του Δίκαιου;
Πώς έφτασαν σε τόσο ψηλά μέρη όπου μετά δυσκολίας μπορούμε να πλησιάσουμε, σήμερα;
«Για να αντιληφθούμε το τι έγινε,πρέπει κάνουμε ένα μεγάλο βήμα προς τα πίσω: πριν από 600 εκατομμύρια χρόνια περίπου, όταν όλα τα κομμάτια της υπερηπείρου Ροδινίας συγκεντρώθηκαν σε ένα χώρο και διαμόρφωσαν την Παννοτία, μια άλλη χαμένη υπερήπειρο, η οποία όμως είχε πολύ σύντομη γεωλογική ζωή.Το σχήμα της έμοιαζε με V που κοιτούσε προς τα βορειανατολικά.Στο εσωτερικό του V υπήρχε ένας ωκεανός ο οποίος άνοιξε κατά τη διάσπαση της Ροδινίας, η Πανθάλασσα, που δεν ήταν άλλος από έναν πρώιμο Ειρηνικό(ωκεανό). Περίπου 540-490 εκατομμύρια χρόνια μετά η Παννοτία διαλύθηκε σε τέσσερις ηπείρους: τη Λαυρασία, τη Βαλτική, τη Σιβηρία και τη Γκοντβάνα. Σε αυτές τις ηπείρους αναπτύχθησαν νέοι ωκεανοί και προέκυψαν νέες οροσειρές. Εκεί, σε αυτές τις θάλασσες που χώριζαν τις τότε ηπείρους έζησαν αυτοί οι οργανισμοί. Κάποια στιγμή όταν πέθαναν και απολιθώθηκαν, εγκλωβίστηκαν σε ιζήματα που στριμώχθηκαν από τις πλάκες της τότε ηπείρου Γκοντβάνας, λίγο προτού συγκρουστούν με τη Λαυρασία. Όταν προέκυψε η σύγκρουση της Λαυρασίας με τη Γκοντβάνα τα πετρώματα που περιείχαν αυτά τα απολιθώματα ενσωματώθηκαν στον φλοιό της Πανγαίας υπερηπείρου.Μετά τη διάσπαση της Πανγαίας με τη μετακίνηση πάλι των λιθοσφαιρικών πλακών μεταφέρθηκαν στο σημερινό χώρο της Κω. Με αυτή την αργή διαδικασία κίνησης και σύγκρουσης των πλακών κατάφεραν αυτά τα μικρά απολιθώματα του ωκεανού να παρασυρθούν ως τα μέρη μας. Μόλις έφθασαν ως εδώ, η τοπική τεκτονική με τους σεισμούς της περιοχής μας ανέλαβε ξανά δράση για να τα μεταφέρει στις πλαγιές του Δίκαιου. Είναι προφανές πως οι κινήσεις των πλακών προκάλεσαν κάτι το ασύλληπτο για την ανθρώπινη σκέψη. Όμως, όλη η σύνθεση του πλανήτη, η εμφάνιση και η ταυτότητά του καθορίζεται από αυτό το φαινόμενο» επισημαίνω στους Γεωστοχασμούς.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Γεωστοχασμοί ,2010».Κάτι ανάλογο συνέβη στο Έβερεστ. Πολύ πριν από την ύπαρξη των Ιμαλαΐων, η περιοχή συνδεόταν με το βόρειο περιθώριο της ινδικής τεκτονικής πλάκας και το αρχαίο θαλάσσιο βασίλειο της Τηθύος. Τα ιζήματα που συσσωρεύτηκαν σε θαλάσσια περιβάλλοντα συμπιέστηκαν και μετατράπηκαν σε βράχο. Η ινδική πλάκα στη συνέχεια κινήθηκε προς τα βόρεια και τελικά συγκρούστηκε με την ευρασιατική πλάκα. Αυτή η σύγκρουση ξεκίνησε την τεράστια γεωλογική διαδικασία που δημιούργησε τα Ιμαλάια. Είναι πιο ακριβές να φανταστούμε τον ίδιο τον αρχαίο βυθό να ανυψώνεται. Στρώματα ιζηματογενών πετρωμάτων που είχαν σχηματιστεί υπό θαλάσσιες συνθήκες διπλώθηκαν, ρήχθηκαν και ωθήθηκαν προς τα πάνω καθώς οι δύο ηπειρωτικές πλάκες συνέκλιναν.
Για τους προσκυνητές στην κορυφή του Χριστού, ο Δίκαιος συχνά φαντάζεται κανείς ως κάτι μόνιμο. Η κλίμακα του μπορεί να κάνει την ανθρώπινη ιστορία να φαίνεται απίστευτα μικροσκοπική. Ωστόσο, οι βράχοι κάτω από τα πόδια των ορειβατών λένε την αντίθετη ιστορία. Ένα βουνό που φαίνεται διαχρονικό είναι στην πραγματικότητα μέρος μιας συνεχιζόμενης γεωλογικής διαδικασίας. Αυτό σημαίνει ότι τίποτα δεν είναι μόνιμο. Τα αρχαία θαλάσσια ιζήματα έγιναν βράχος, η κίνηση των ηπείρων αναδιάταξε αυτούς τους βράχους, οι τεράστιες τεκτονικές δυνάμεις τους ανύψωσαν εκατοντάδες μέτρα, η διάβρωση και οι σεισμοί συνεχίζουν να αναδιαμορφώνουν το βουνό σήμερα.
Tο παλαιοζωικό υπόβαθρο της Κω. Ηλικιακά είναι παλαιότερο από την οροσειρά των Άλπεων,Ιμαλαΐων, Ολύμπου κά. Σχηματίστηκε από διάσπαση, πριν 440 εκ.χρόνια(Αν.Ορδοβίσιο), της υπερηπείρου Παννότιας. Όταν η επιφάνεια της Γης κατακερματίστηκε στην Λαυρεντία, Σιβηρία, Βαλτική και στη μεγάλη ήπειρο Γκοντβάνα, τότε εμφανίζονταν τα καρκινοειδή & τα ιχθυόμορφα σπονδυλωτά, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι στους ωκεανούς, ενώ οι νότιες ήπειροι μετατοπίζονταν προς τους πόλους.
Τα απολιθώματα κοντά στην κορυφή είναι επομένως κάτι περισσότερο από ασυνήθιστες ανακαλύψεις. Αποτελούν απόδειξη του πόσο δραματικά μπορούν να αλλάξουν τα τοπία της Γης με την πάροδο του γεωλογικού χρόνου.
Την επόμενη φορά που θα δείτε φωτογραφίες του , υπάρχει μια άλλη εικόνα που αξίζει να φανταστείτε: μια ζεστή αρχαία θάλασσα, πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια. Ο Δίκαιος μπορεί να μην είναι το ψηλότερο βουνό στον κόσμο σήμερα, αλλά οι βράχοι του φέρουν αναμνήσεις από έναν πολύ διαφορετικό πλανήτη, μία Κω που τότε ακόμη δεν υπήρχε.
Γεωδίφης
Πηγές:
1.Αναζητώντας τον Ωρομέδοντα και τον Πρίωνα στην αρχαιότερη οροσειρά της Ελλάδας;
3. Οι πρώτοι άποικοι της χώρας μας
https://geogeodifhs.blogspot.com/2018/11/blog-post_20.html
4.Το «αρχαιότερο» χωριό της Ελλάδας;
https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/12/blog-post_19.html
5.Τα αρχαιότερα πετρώματα του Αιγαίου
https://geogeodifhs.blogspot.com/2010/02/blog-post_27.html
6.Λαγκάδα του Βούζη[ι]
https://geogeodifhs.blogspot.com/2022/04/blog-post_08.html
7.Ένα σύμβολο ομορφιάς κοσμεί τις πλαγιές του Δίκαιου
https://geogeodifhs.blogspot.com/2012/08/blog-post_25.html
8.Υποθαλάσσια Λεκάνη Κω!
https://geogeodifhs.blogspot.com/2019/12/blog-post_49.html
9.Γεωστοχασμοί,2010 [e-book]
https://geogeodifhs.blogspot.com/2023/01/2010-e-book.html
10.Ώρα αιχμής στον Ωρομέδοντα
https://geogeodifhs.blogspot.com/2024/05/blog-post_99.html
11. Γιατί κοχύλια βρίσκονται στις πλαγιές του Δίκαιου;
