Πρωτοϊέρεια του Ήλιου;

«Αὐρηλίας ∙ Πλουτυγίας [Ἁ ή Η] λ̣ίου ∙ ἱερέας ∙ β καὶ ἀρχερέας».Λευκή μαρμάρινη στήλη φέρει ανάγλυφο αέτωμα και στεφάνια, είναι χαραγμένη σε δύο όψεις (αρ. 229, I-II).

Από την τελευταία επίσκεψη στο μεσαιωνικό Κάστρο της Κω , παρέα με τους καλούς φίλους Κώστα Νικηταρά και Αχιλλέα Κουτσουράδη. 

Μία αρχαία επιγραφή που χρονολογείται από τον 3ο αιώνα μ.Χ -Ρωμαϊκή Αυτοκρατορική περίοδο- δημοσιευμένη από τον Mario Segre και τον Δημήτρη Μποσνάκη. 

Καταγράφει τις θρησκευτικές τιμές μιας εξέχουσας ντόπιας γυναίκας ονόματι Αυρηλία Πλουτυγία, η οποία υπηρέτησε ως ιέρεια και ως αρχιέρεια, πιθανότατα προστάτιδας θεότητας της Κω. Μήπως υπήρχε ιερό του Ήλιου κατά τα ροδιακά πρότυπα, σε άγνωστη για εμάς θέση στην Κω; Η δωρική ελληνική γλώσσα διατήρησε το πρωτοελληνικό α, ενώ η αττική το άλλαξε στις περισσότερες περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής της λέξης, σε η. 

Ο επιτάφιος της Αυρηλίας Πλουτυγίας, ιέρειας και πρωτοϊέρειας, είναι από λευκό πιθανώς κώτικο μάρμαρο, λαξευμένος από κυβικό λίθο, χαραγμένος σε δύο όψεις (αρ. 1573, A-B) , φέρει τρία στέμματα πάνω από την επιγραφή. 

Στην ελληνική παράδοση, ο Ήλιος λατρευόταν κυρίως στη Ρόδο και σε τοπικά ιερά, χωρίς όμως να διαθέτει το αντίστοιχο πανελλήνιο ιερατικό σύστημα γυναικών πρωτοϊερειών. Στο  2ο άνδηρο του Ασκληπιείου Κω, στον Βωμό του Ασκληπιού, υπάρχει αφιέρωση στον θεό Ήλιο που χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ.

 «Ἁλίο ∶ Ἁμέρας Μαχάονος Ἑκάτας». Βωμός του  Ασκληπιού , Ασκληπιείο Κω. «Ήλιου, της Ημέρας, του Μαχάονα και της Εκάτης».Ορθοστάτης από λευκό μάρμαρο· διακοσμητικά στοιχεία στο πάνω και κάτω μέρος. Περίπου 350-300 π.Χ. AA (1903) 191-P. Schazmann, Kos I (1932) 26; 72 - BMusImp 3 (1932) 26, 23. 

Στην αρχαία θρησκεία και μυθολογία μας, υπήρχε θεός που προσωποποιούσε τον Ήλιο και συχνά του αποδίδονταν τα επίθετα Υπερίων και Φαέθων, δηλαδή «ο λαμπερός».Ο Ήλιος απεικονίζεται συχνά στην τέχνη με ένα λαμπερό στέμμα να οδηγεί ένα άρμα που έσερνε άλογα στον ουρανό. Ήταν φύλακας των όρκων και έβλεπε τα πάντα. Αν και ήταν μια σχετικά δευτερεύουσα θεότητα στην κλασική Ελλάδα, η λατρεία του έγινε πιο εμφανής στην ύστερη αρχαιότητα χάρη στην ταύτισή του με αρκετές σημαντικές ηλιακές θεότητες της ρωμαϊκής περιόδου, ιδιαίτερα τον Απόλλωνα. Ο  αυτοκράτορας Ιουλιανός έκανε τον Ήλιο κεντρική θεότητα της βραχύβιας αναβίωσης των παραδοσιακών ρωμαϊκών θρησκευτικών πρακτικών τον 4ο αιώνα μ.Χ. Προφανώς έχουμε να κάνουμε στην Κω με θρησκευτικές τελετές που τιμούσαν τον Ήλιο ως θεότητα τον 3ο-4ο αιώνα μ.Χ, μία χιλιετία μετά από την επιγραφή του Ασκληπιείου.

Ασημένιο τετράδραχμο της Ρόδου απεικονίζει τον Ήλιο και ένα ρόδο [205-190 π.Χ].

Σύμφωνα με τον Πίνδαρο, όταν οι θεοί μοίρασαν τη γη μεταξύ τους, ο Ήλιος απουσίαζε και έτσι δεν πήρε κλήρο γης. Παραπονέθηκε στον Δία γι' αυτό και ο Θεός των Θεών αναγκάστηκε να ξανακάνει την μοιρασιά, αλλά ο Ήλιος αρνήθηκε την προσφορά, επειδή είχε δει μια νέα πλούσια σε κάλλη γη να αναδύεται από τα βάθη της θάλασσας. Τότε ζήτησε να του δοθεί αυτή η γη και ο Δίας συμφώνησε. Μια άλλη παράδοση λέει ότι ο ίδιος ο Ήλιος έκανε το νησί να αναδυθεί από τη θάλασσα.Την ονόμασε Ρόδο, από την αγαπημένη του Ρόδο, κόρη του Ποσειδώνα, και έγινε το ιερό νησί του θεού, όπου τον τιμούσαν περισσότερο από όλους τους άλλους θεούς. Με τη Ρόδο ο Ήλιος απέκτησε επτά γιους, γνωστούς ως Ηλιάδες,«γιοι του Ήλιου», οι οποίοι έγιναν οι πρώτοι ηγεμόνες του νησιού, καθώς και μία κόρη.Τρεις από τους εγγονούς τους ίδρυσαν τις πόλεις Ιαλυσός, Κάμειρος και Λίνδος στο νησί, οι οποίες πήραν το όνομά τους από αυτούς.Έτσι η Ρόδος ανήκε σε αυτόν και τη γενεαλογία του, με τους αυτόχθονες λαούς της Ρόδου να ισχυρίζονται ότι κατάγονται από τους Ηλιάδες. Ο πρώτος βασιλιάς της Κω, Τρίοπας ήταν Ηλιάδας.

Η φράση «πρωτοϊέρεια του Ήλιου»  ή αρχιέρεια ηλιακού θεού δεν συναντάται στην κλασική αρχαία ελληνική μυθολογία με κάποια συγκεκριμένη επώνυμη ηρωίδα, αλλά απαντάται σε ιστορικά και θρησκευτικά πλαίσια άλλων αρχαίων πολιτισμών:

Η βασίλισσα των Χετταίων είχε θεσμικό ρόλο ως η ανώτατη ιέρεια της Ηλιακής Θεότητας της πόλης Αρίννα.Στην αρχαία Αίγυπτο οι σύζυγοι ή οι θυγατέρες των Φαραώ, όπως η Νεφερτίτη, ασκούσαν καθήκοντα μέγιστης ιέρειας του θεού Ρα.Στους Ίνκας -Άνδεις υπήρχαν οι «Παρθένες του Ήλιου» και η αντίστοιχη ανώτατη ιερατική ηγεσία τους.

Η αρχαία επιγραφή απαντά σήμερα στο Κάστρο, όμως η προέλευση της παραμένει άγνωστη σύμφωνα με τους Δ. Μποσνάκη, Επιγραφές (2008) 229,II - SEG 58.872 - Χ. Τσούλη, Μνημεία(2013) 176.

Γεωδίφης 

Πηγές:

1.Britannica

2.Βικιπαίδεια

3.Classical Numismatic Group, Inc. http://www.cngcoins.com

4.packhum.org

https://inscriptions.packhum.org/text/356675

https://inscriptions.packhum.org/text/318938?hs=131-142

https://inscriptions.packhum.org/text/350841

https://inscriptions.packhum.org/text/349967?hs=81-87

Related Posts