Πόσο ζεστό είναι το σπίτι σας;
Νιγηριανή μελέτη διερευνά τα επίπεδα άνεσης στα κτίρια. Από Mhmd Sedky από το Pexels.
Τα παγκόσμια πρότυπα για την άνεση θέρμανσης βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε ψυχρότερα κλίματα του βόρειου ημισφαιρίου. Πόσο σχετικά είναι αυτά τα σημεία αναφοράς για τις κατοικίες χαμηλού κόστους σε θερμότερες αφρικανικές περιοχές;
Ο Μακ Οκάι-Ικενέγμπου έκανε τη διδακτορική του έρευνα σχετικά με τη θερμική άνεση σε κατοικίες χαμηλού κόστους για ζεστά και υγρά κλίματα στη Νιγηρία. Η έρευνά του έδειξε ότι οι άνθρωποι σε τροπικά περιβάλλοντα μπορούν να αντέξουν υψηλότερες θερμοκρασίες από ό,τι υποθέτουν τα τρέχοντα παγκόσμια πρότυπα. Τα ευρήματα ανοίγουν την πόρτα σε οικονομικά προσιτά σχέδια κατοικιών που είναι κατάλληλα για το κλίμα, χωρίς να βασίζονται σε ενεργοβόρες λύσεις όπως ο κλιματισμός. Μας μίλησε για την έρευνά του.
Πώς ορίζετε την άνετη στέγαση για τους ανθρώπους στην τροπική Αφρική;
Άνετη στέγαση στις τροπικές περιοχές είναι η στέγαση που επιτρέπει στους ανθρώπους να ζουν, να εργάζονται και να ξεκουράζονται χωρίς να βιώνουν υπερβολική ζέστη ή δυσφορία. Αυτό μπορεί να γίνει και χωρίς κλιματισμό. Υποστηρίζει την ευημερία επιτρέποντας τον φυσικό αερισμό , μειώνοντας τη συσσώρευση θερμότητας και προσαρμόζοντας στις τοπικές κλιματικές συνθήκες.
Είναι η στέγαση που διατηρεί τους ανθρώπους θερμικά άνετους χρησιμοποιώντας τεχνικές παθητικού σχεδιασμού όπως ο διασταυρούμενος αερισμός, η σκίαση και η χρήση αναπνεύσιμων υλικών. Αυτά τα υλικά μπορεί να είναι πλίνθοι, γυψοσανίδες ή μπαμπού, τα οποία μειώνουν τη θερμότητα των εσωτερικών χώρων.
Τι ανακαλύψατε για τις στεγαστικές ανάγκες των ανθρώπων;
Η έρευνά μου διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι σε τροπικά περιβάλλοντα χαμηλού εισοδήματος, όπως οι άτυποι οικισμοί στη Νιγηρία, προσαρμόζονται σε υψηλότερες θερμοκρασίες εσωτερικού χώρου από ό,τι υποδηλώνουν τα διεθνή πρότυπα.
Ανέπτυξα ένα τοπικό μοντέλο θερμικής άνεσης βασισμένο σε πραγματικές εμπειρίες ανθρώπων που ζουν σε φυσικά αεριζόμενες κατοικίες και πρόχειρες κατοικίες στη Νιγηρία. Τα δεδομένα μου προήλθαν από κατοίκους χαμηλού εισοδήματος σε κατοικίες χαμηλού κόστους.
Αυτό το μοντέλο είναι μοναδικό στο πλαίσιο της μελέτης, καθώς αντικατοπτρίζει άμεσα τις αντιδράσεις άνεσης των ανθρώπων που ζουν σε αυτό το περιβάλλον. Προσαρμοστικά μοντέλα θερμικής άνεσης έχουν αναπτυχθεί στο παρελθόν, για παράδειγμα, το αμερικανικό μοντέλο ASHRAE 55 και το ευρωπαϊκό μοντέλο EN 16798. Αυτά βασίζονται κυρίως σε δεδομένα από εύκρατα κλίματα και μηχανικά ψυγμένα κτίρια.
Μοντέλα σαν κι αυτό είναι σπάνια για την υποσαχάρια Αφρική, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της στέγασης χαμηλού εισοδήματος ή της άτυπης στέγασης. Αυτό το μοντέλο έχει πιθανές εφαρμογές στον σχεδιασμό και την πολιτική. Μπορεί να ενημερώσει τους αρχιτέκτονες, τους πολεοδόμους και τις αρχές στέγασης σχετικά με τον τρόπο σχεδιασμού κτιρίων που ευθυγραμμίζονται με τον τρόπο που οι άνθρωποι βιώνουν και προσαρμόζονται στην πραγματική θερμότητα.
Αυτό είναι κρίσιμο για τη δημιουργία οικονομικά προσιτών, κλιματικά προσαρμοσμένων κατοικιών που δεν εξαρτώνται από ακριβά μηχανικά συστήματα ψύξης. Δείχνει ότι οι άνθρωποι σε τροπικά κλίματα αισθάνονται άνετα σε υψηλότερες εσωτερικές θερμοκρασίες από ό,τι υποδηλώνουν τα διεθνή πρότυπα άνεσης.
Πώς μοιάζει μια καλύτερη στέγαση υπό αυτές τις συνθήκες;
Οι οικονομικά προσιτές, κλιματικά προσαρμοσμένες λύσεις στέγασης χρησιμοποιούν τοπικά και θερμικά κατάλληλα υλικά.
Στην έρευνά μου, τα υλικά κατασκευής από χώμα, όπως οι τοίχοι από λάσπη ή πλίθινα τοιχώματα, βρέθηκαν να είναι πιο άνετα από υλικά όπως παλιοσίδερα, ξύλινες σανίδες και πλαστικά. Σε χωμάτινες κατοικίες, όπως αυτές που κατασκευάζονται με πλίθινα τεμάχια ή συμπιεσμένα χωμάτινα τεμάχια, οι εσωτερικές θερμοκρασίες κυμαίνονταν συνήθως από 20°C έως 43°C. Αντίθετα, σε αυτοσχέδιες κατοικίες, συχνά κατασκευασμένες από υλικά όπως κυματοειδή μεταλλικά φύλλα και μουσαμά, οι θερμοκρασίες ήταν ακόμη υψηλότερες, κυμαινόμενες από 25°C έως 47°C.
Αυτό δείχνει ότι οι αυτοσχέδιες κατασκευές τείνουν να παγιδεύουν περισσότερη θερμότητα και να εκθέτουν τους ενοίκους σε πιο ακραίες εσωτερικές συνθήκες. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της επιλογής δομικών υλικών και του παθητικού σχεδιασμού στη μείωση της εσωτερικής θερμότητας και στη βελτίωση της άνεσης, ειδικά σε χώρους χωρίς πρόσβαση σε μηχανική ψύξη.
Δεν δοκίμασα τη θερμική απόδοση συγκεκριμένων υλικών, αλλά με βάση προηγούμενες μελέτες , υλικά όπως ο πηλός ή τα συμπιεσμένα γήινα τεμάχια είναι γνωστό ότι προσφέρουν φυσική μόνωση και μειώνουν την αύξηση της θερμότητας.
Οι κυματιστές μεταλλικές στέγες, οι οποίες είναι συνηθισμένες σε τροπικούς άτυπους οικισμούς χαμηλού εισοδήματος, συχνά παγιδεύουν τη θερμότητα . Έτσι, η ενσωμάτωση μόνωσης και αερισμού κάτω από τη στέγη μπορεί να κάνει σημαντική διαφορά με πολύ χαμηλό κόστος .
Ο συνδυασμός στρατηγικών παθητικού σχεδιασμού, όπως σκιασμένοι εξωτερικοί χώροι, ψηλά ταβάνια, φαρδιές μαρκίζες και εγκάρσιος αερισμός, με υλικά που είναι οικονομικά προσιτά και κατάλληλα για το κλίμα, θα βοηθούσε στην επίτευξη καλύτερης άνεσης.
Τι είναι σημαντικό ή καινούργιο στα ευρήματά σας;
Τα ευρήματά μου υπογραμμίζουν τους περιορισμούς της εφαρμογής διεθνών προτύπων άνεσης όπως τα ASHRAE 55 και EN 16798 σε τροπικά κλίματα. Αυτά τα πρότυπα αναπτύχθηκαν από οργανισμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη.
Το ASHRAE 55 προέρχεται από την Αμερικανική Εταιρεία Μηχανικών Θέρμανσης, Ψύξης και Κλιματισμού και το EN 16798 προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης . Καθορίζουν λεπτομερείς οδηγίες για το ποια εσωτερική θερμοκρασία θεωρείται άνετη, με βάση μελέτες κυρίως από ψυχρότερα κλίματα και μηχανικά ψυγμένα κτίρια.
Διαπίστωσα ότι πολλές από τις εσωτερικές θερμοκρασίες που τα διεθνή πρότυπα θα χαρακτήριζαν ως «πολύ υψηλές» θεωρούνταν στην πραγματικότητα καλές από τους κατοίκους. Αυτό έγινε με τη δημιουργία ενός οδηγού άνεσης με βάση τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι στην περιοχή βιώνουν τη ζέστη στα σπίτια τους.
Με βάση το ευρωπαϊκό πρότυπο, ανάλογα με τις εξωτερικές συνθήκες, οι άνετες εσωτερικές θερμοκρασίες αναμένεται να κυμαίνονται μεταξύ 22°C και 32°C στα κτίρια που εξετάστηκαν σε αυτήν τη μελέτη. Το αμερικανικό πρότυπο δείχνει ένα στενότερο εύρος περίπου 23°C έως 29°C. Ωστόσο, το μοντέλο ή η κατευθυντήρια γραμμή που αναπτύχθηκε σε αυτήν τη μελέτη, βασισμένο σε πραγματικά σχόλια από κατοίκους σε σπίτια χαμηλού εισοδήματος στη Νιγηρία, έδειξε ότι οι άνθρωποι ένιωθαν άνετα σε υψηλότερες θερμοκρασίες από αυτές που προβλέπονταν από τα διεθνή πρότυπα.
Σε αυτό το τοπικό πλαίσιο, οι θερμοκρασίες άνεσης κυμαίνονταν από 24°C έως 40°C, αντανακλώντας μεγαλύτερη ανοχή στη θερμότητα. Αυτό το υψηλότερο όριο υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι που ζουν σε τροπικά κλίματα, ιδιαίτερα σε φυσικά αεριζόμενα και άτυπα χτισμένα σπίτια, έχουν προσαρμοστεί στο περιβάλλον τους με τρόπους που τα παγκόσμια μοντέλα δεν λαμβάνουν πλήρως υπόψη.
Αυτό έχει σημασία επειδή επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε, κατασκευάζουμε και βελτιώνουμε κατοικίες χαμηλού κόστους σε θερμά κλίματα. Αν βασιζόμαστε μόνο σε διεθνή πρότυπα, διατρέχουμε τον κίνδυνο να πιέσουμε για ακριβά συστήματα ψύξης, όπως ο κλιματισμός, προκειμένου να ανταποκριθούμε στις συνιστώμενες εσωτερικές συνθήκες. Απλούστερες, χαμηλού κόστους λύσεις που βασίζονται στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι προσαρμόζονται στην πραγματικότητα στη θερμότητα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν εξίσου καλά, ή και καλύτερα.
Ποιες πολιτικές ή παρεμβάσεις μπορούν να το καταστήσουν εφικτό;
Δεν υπάρχουν τοπικά προσαρμοστικά πρότυπα άνεσης για τα περιβάλλοντα της υποσαχάριας Αφρικής, όπως η Νιγηρία. Συνεπώς, οι πολιτικές στέγασης θα πρέπει να αναγνωρίζουν την αξία των τοπικών μοντέλων άνεσης και να μην επιβάλλουν παγκόσμια πρότυπα. Οι κυβερνήσεις και άλλοι τοπικοί ενδιαφερόμενοι φορείς θα πρέπει να επιτρέπουν και να προωθούν συγκεκριμένα κριτήρια αναφοράς για κάθε συγκεκριμένο περιβάλλον κατά τον σχεδιασμό ή την υλοποίηση οικονομικά προσιτών προγραμμάτων στέγασης.
Οι οικοδομικοί κανονισμοί, οι πολιτικές αστικής ανάπτυξης και οι πολιτικές παρεμβάσεις θα πρέπει να ενθαρρύνουν τους κατοίκους και τους κατασκευαστές να υιοθετήσουν τεχνικές παθητικού σχεδιασμού. Αυτές μπορεί να είναι για παράδειγμα η σκίαση και ο αερισμός. Οι παρεμβάσεις πρέπει να υποστηρίζουν τη χρήση τοπικών, βιώσιμων υλικών που αποδίδουν καλά σε ζεστά, υγρά κλίματα.
Απαιτούνται επενδύσεις σε αναβαθμίσεις κατοικιών με πρωτοβουλία της κοινότητας, ιδίως σε άτυπους οικισμούς. Ακόμα και μικρές βελτιώσεις στη μόνωση ή η προσθήκη παραθύρων για διαμπερή αερισμό μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την άνεση χωρίς να επιβαρυνθούν με σημαντικό κόστος.
Mak Okay-Ikenegbu, The Conversation
https://phys.org/news/2025-08-hot-home-nigerian-explores-comfort.html
https://theconversation.com/how-hot-is-your-home-nigerian-study-explores-comfort-levels-in-buildings-262060
