Η Επανάσταση των Μαζών
Το 1930, ο Ισπανός φιλόσοφος Χοσέ Ορτέγα υ Γκασέτ- José Ortega y Gasset εξέδωσε το «Η Επανάσταση των Μαζών», ένα βιβλίο που εξακολουθεί να φαντάζει δυσάρεστα προφητικό. Ο κεντρικός του στόχος δεν ήταν οι φτωχοί ή η εργατική τάξη, αλλά ένας νέος τύπος ανθρώπου που ονόμασε «άνθρωπο των μαζών».
Ο άνθρωπος των μαζών, υποστήριζε ο Ορτέγα, ορίζεται από τη στάση του και όχι από το εισόδημά του. Είναι ο συνηθισμένος άνθρωπος που είναι απόλυτα ικανοποιημένος με τον εαυτό του, δεν απαιτεί τίποτα υψηλότερο από τον χαρακτήρα ή τη διανοησή του και, παρ’ όλα αυτά, επιμένει να αντιμετωπίζεται η μετριότητά του ως δικαίωμα. Δεν υποκύπτει στην αριστεία, την ικανότητα ή τα υψηλότερα πρότυπα. Τα βλέπει με καχυποψία ή δυσαρέσκεια. Αυτό που οι προηγούμενες εποχές έβλεπαν ως προνόμιο των ολίγων - πολιτική επιρροή, πολιτιστική εξουσία, το δικαίωμα να διαμορφώνει την κοινωνία - ο άνθρωπος των μαζών το διεκδικεί τώρα ως δικό του, χωρίς καμία αντίστοιχη προσπάθεια να υπερβεί τον μέσο όρο.
Ο Ορτέγα πίστευε ότι αυτός ο τύπος ανθρώπου είχε παραχθεί από την ίδια την επιτυχία του σύγχρονου πολιτισμού. Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η μαζική εκπαίδευση και οι φιλελεύθεροι θεσμοί είχαν δώσει στους απλούς ανθρώπους πρωτόγνωρη εξουσία και άνεση. Όμως δεν είχαν παράγει μια αντίστοιχη αίσθηση ευθύνης ή ταπείνωσης απέναντι στα υψηλότερα επιτεύγματα. Το αποτέλεσμα ήταν μια επανάσταση: ο άνθρωπος των μαζών αρνιόταν να αποδεχτεί την εξουσία της ανώτερης γνώσης, κουλτούρας ή χαρακτήρα. Ζητούσε να κατέβουν τα πάντα στο δικό του επίπεδο.
Ο κίνδυνος, προειδοποιούσε ο Ορτέγα, ήταν ότι ένας πολιτισμός δεν μπορεί να επιβιώσει αν οι κεντρικοί του πρωταγωνιστές δεν σέβονται πλέον τα πρότυπα που τον κατέστησαν δυνατό. Όταν ο μέσος όρος αρχίζει να κυριαρχεί χωρίς να διψά για τίποτα πέρα από τον εαυτό του, η αριστεία υπονομεύεται, οι θεσμοί παρακμάζουν και η πολιτική γίνεται έκφραση δυσαρέσκειας αντί για ευθύνης.
Η διάγνωση του Ορτέγα παραμένει ανησυχητική επειδή δεν είναι παράπονο για φτώχεια ή αποκλεισμό. Είναι μια προειδοποίηση για τη χαρούμενη μετριότητα που είναι οπλισμένη με εξουσία.
Creative Deduction
@CreativeDeduct
https://x.com/CreativeDeduct/status/2084010455090016615?s=20
