Αποστολή στις απαρχές ενός γίγαντα κάτω από τη θάλασσα
Το SONNE Cruise SO320/2 διερευνά την ηλικία και τον σχηματισμό του Hess Rise.
Η περιοχή μελέτης βρίσκεται μακριά από οποιαδήποτε ακτογραμμή. Βαθιά κάτω από τα νερά του Βόρειου Ειρηνικού, ανάμεσα στην Ιαπωνία και τη Βόρεια Αμερική, υψώνεται ένα τεράστιο ηφαιστειακό οροπέδιο γνωστό ως Hess Rise. Με μήκος άνω των 1.000 χιλιομέτρων, συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα ωκεάνια οροπέδια της Γης. Ωστόσο, παρά το τεράστιο μέγεθός του, αξιοσημείωτα λίγα είναι γνωστά γι' αυτό. Ακόμα και η προέλευσή του, περίπου 100 εκατομμύρια χρόνια πριν, παραμένει άγνωστη.
Ονομάστηκε έτσι από τον Harry Hammond Hess του Πανεπιστημίου του Πρίνστον, έναν πρωτοπόρο της θαλάσσιας γεωφυσικής και γεωμορφολογίας που πρώτος αναγνώρισε το χαρακτηριστικό ενώ υπηρετούσε στο USS CAPE JOHNSON κατά τη διάρκεια ερευνών το 1942-1943.
Το Hess Rise συνεχίζει να θέτει θεμελιώδη γεωλογικά ερωτήματα. Σχηματίστηκε κατά μήκος της πορείας μιας μεταναστευτικής τριπλής συμβολής, όπου συναντήθηκαν τρεις τεκτονικές πλάκες; Αναπτύχθηκε απευθείας σε ένα αρχαίο κέντρο εξάπλωσης όπου δημιουργήθηκε νέος ωκεάνιος φλοιός; Ή μήπως δημιουργήθηκε ανεξάρτητα από τα όρια των πλακών από ένα νέφος μανδύα - μια ανοδική ροή θερμού υλικού από τα βάθη του μανδύα της Γης;
Η αποστολή «Hess Evolution» στοχεύει στην εύρεση απαντήσεων. Το έργο στο ερευνητικό σκάφος SONNE χωρίζεται σε δύο σκέλη. Κατά τη διάρκεια του πρώτου σκέλους, με επικεφαλής τη Δρ. Anke Dannowski, οι επιστήμονες πέρασαν 4,5 εβδομάδες διερευνώντας γεωφυσικά ερωτήματα όπως η βαθιά δομή του οροπεδίου. Το περασμένο Σαββατοκύριακο, η επιστημονική ομάδα άλλαξε θέση στη Χονολουλού και οι γεωλόγοι ανέλαβαν.
Ο επικεφαλής επιστήμονας Δρ. Γιοργκ Γκέλντμαχερ, γεωχημικός στο GEOMAR, έφερε μαζί του το αγαπημένο του επιστημονικό εργαλείο: την βυθοκόρο με αλυσιδωτή σακούλα. Αυτή η συσκευή επιτρέπει την αποτελεσματική ανάκτηση δειγμάτων πετρωμάτων από μεγάλα βάθη. «Κάθε δείγμα που ανακτάται από τον πυθμένα της θάλασσας είναι ένα κομμάτι του παζλ. Η ηλικία και η χημική του σύνθεση μας επιτρέπουν να ανακατασκευάσουμε πώς και υπό ποιες συνθήκες σχηματίστηκε το πέτρωμα», λέει ο Γκέλντμαχερ.
Δείγματα πετρωμάτων από βάθη νερού έως και 6.000 μέτρα
Κατά τη διάρκεια της αποστολής, θα συλλεχθούν βράχοι από τις πλαγιές και τις κορυφογραμμές του οροπεδίου σε περίπου 55 σταθμούς, σε ορισμένες περιπτώσεις από βάθη νερού έως και 6.000 μέτρα. Μόλις επιστρέψουν στην ακτή, τα δείγματα θα αναλυθούν χρησιμοποιώντας γεωχημικές και ισοτοπικές μεθόδους. Οι τεχνικές ραδιομετρικής χρονολόγησης θα επιτρέψουν στους επιστήμονες να προσδιορίσουν πότε σχηματίστηκαν μεμονωμένα τμήματα του οροπεδίου. Ένα βασικό ερώτημα είναι εάν τα πετρώματα αποκαλύπτουν συστηματικά πρότυπα ηλικίας σε όλο το οροπέδιο ή εάν σχηματίστηκαν περίπου την ίδια εποχή.
«Η κατανομή ηλικίας στο οροπέδιο αποτελεί κρίσιμη δοκιμασία των ανταγωνιστικών μοντέλων σχηματισμού», λέει ο Geldmacher. «Θα μας πει εάν η ηφαιστειακή δραστηριότητα μετανάστευσε κατά μήκος μιας τεκτονικής δομής ή εάν μεγάλα τμήματα του οροπεδίου σχηματίστηκαν μέσα σε σχετικά σύντομο γεωλογικό χρονικό διάστημα».
Αναζητώντας μια ύστερη ηφαιστειακή φάση
Ένα άλλο σημείο εστίασης της αποστολής είναι μια σειρά από μικρότερους ηφαιστειακούς κώνους που βρίσκονται στην κορυφή του οροπεδίου. Αυτοί μπορεί να παρέχουν στοιχεία για μια μεταγενέστερη φάση ηφαιστειακής δραστηριότητας που συνέβη πολύ μετά τον σχηματισμό του κύριου οροπεδίου.
Τέτοια ηφαιστειακή δραστηριότητα σε προχωρημένο στάδιο έχει επίσης καταγραφεί σε άλλα ωκεάνια οροπέδια, αλλά η αιτία της παραμένει ελάχιστα κατανοητή. Τα νέα δείγματα θα αποκαλύψουν εάν αυτοί οι ηφαιστειακοί κώνοι είναι νεότεροι από το κύριο οροπέδιο και εάν τροφοδοτήθηκαν από διαφορετικές πηγές μάγματος.
«Το Hess Rise είναι ένα από τα τελευταία μεγάλα ωκεάνια οροπέδια του οποίου η ιστορία σχηματισμού παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη», λέει ο Geldmacher. «Με τα δείγματα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της αποστολής, ελπίζουμε να εντοπίσουμε τις διαδικασίες που δημιούργησαν ένα από τα μεγαλύτερα ηφαιστειακά συμπλέγματα στον πλανήτη μας πριν από περισσότερα από 100 εκατομμύρια χρόνια».
«Στην ιστορία της Γης, ηφαιστειακά γεγονότα αυτού του μεγέθους συχνά συνοδεύονταν από την απελευθέρωση τεράστιων ποσοτήτων ηφαιστειακών αερίων, ιδιαίτερα διοξειδίου του άνθρακα, σε γεωλογικά σύντομα χρονικά διαστήματα. Αυτά τα επεισόδια συχνά προκαλούσαν σημαντικές παγκόσμιες κλιματικές αλλαγές και μαζικές εξαφανίσεις. Η κατανόηση αυτών των διεργασιών παρέχει επομένως μια σημαντική προοπτική για τη σύγχρονη κλιματική κρίση.»
Η απάντηση είναι θεμελιώδους σημασίας για την κατανόηση του πλανήτη μας. Τα ωκεάνια οροπέδια είναι από τις μεγαλύτερες ηφαιστειακές δομές στη Γη και το Hess Rise μπορεί να κρατά το κλειδί για την κατανόηση του πώς τεράστιοι όγκοι μάγματος μπορούν να φτάσουν στην επιφάνεια σε μια σχετικά σύντομη γεωλογική περίοδο και πώς εξελίχθηκε η τεκτονική εξέλιξη της λεκάνης του Ειρηνικού.
Η αποστολή με μια ματιά
Όνομα: SONNE Expedition SO320/2 “Hess Evolution”
Επικεφαλής επιστήμονας: Jörg Geldmacher
Ημερομηνίες: 19 Ιουνίου – 3 Αυγούστου 2026
Έναρξη: Χονολουλού
Τέλος: Βανκούβερ
Περιοχή Μελέτης: Βορειοδυτικός Ειρηνικός, Hess Rise
Κέντρο Χέλμχολτζ για την Ωκεάνια Έρευνα του Κιέλου (GEOMAR)
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα eurekalert.org
περισσότερα,
https://www.eurekalert.org/news-releases/1133023
https://www.geomar.de/en/news/article/expedition-to-the-origins-of-a-giant-beneath-the-sea
