Τα παλαιότερα στοιχεία μετατόπισης ηπείρων;
Τσέχοι γεωλόγοι ανακάλυψαν τα παλαιότερα στοιχεία μετατόπισης ηπείρων, που χρονολογούνται πριν από 2,7 δισεκατομμύρια χρόνια.Φωτογραφία: ekolist.cz.
Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα ανακάλυψαν στον Καναδά την παλαιότερη ένδειξη οριζόντιας κίνησης τεκτονικών πλακών: μια καμπύλη ορεινή ζώνη περίπου 2,7 δισεκατομμυρίων ετών, που σχηματίστηκε από τη σύγκρουση λιθοσφαιρικών ογκόλιθων. Το εύρημα αναφέρθηκε από το Ekolist.cz, επικαλούμενο έρευνα με επικεφαλής τον καθηγητή Jiří Žák από τη Σχολή Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Καρόλου.
Η επιφάνεια της Γης βρίσκεται σε συνεχή, αν και ανεπαίσθητη, κίνηση - η λιθόσφαιρα διασπάται σε πλάκες που, για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, συγκρούονται, υπερκαλύπτουν η μία την άλλη και βυθίζονται πίσω στον μανδύα. Αυτή η διαδικασία, γνωστή ως τεκτονική πλακών, είναι υπεύθυνη για τον σχηματισμό ηφαιστείων, σεισμών, βουνών και ωκεανών. Η θεωρία της τεκτονικής πλακών καθιερώθηκε στην επιστήμη τη δεκαετία του 1960, πυροδοτώντας μια επανάσταση στη γεωλογία συγκρίσιμη με τον αντίκτυπο της θεωρίας της εξέλιξης του Δαρβίνου στη βιολογία.
Ωστόσο, οι επιστήμονες εξακολουθούν να διαφωνούν για το πότε ακριβώς άρχισε να λειτουργεί η τεκτονική των πλακών - οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από πριν από περισσότερα από 4 δισεκατομμύρια χρόνια έως και περίπου 800 εκατομμύρια χρόνια πριν. Το πρόβλημα είναι ότι τα πετρώματα ηλικίας άνω των 2-3 δισεκατομμυρίων ετών, τα οποία θα μπορούσαν να διατηρήσουν ίχνη αυτών των διεργασιών, είναι εξαιρετικά σπάνια και έχουν υποστεί εκτεταμένες αναδιαμορφώσεις από την επακόλουθη τεκτονική δραστηριότητα.
Μία από τις ισχυρότερες αποδείξεις οριζόντιας κίνησης των πλακών προέρχεται από τις λεγόμενες οροκλινείς δομές - ορεινές ζώνες που κάμπτονται σε σχήμα U ως αποτέλεσμα της περιστροφής γύρω από έναν κατακόρυφο άξονα κατά τη διάρκεια συγκρούσεων πλακών. Σε αντίθεση με άλλους γεωλογικούς σχηματισμούς, ένας οροκλινής σχηματισμός δεν μπορεί να εξηγηθεί από τις καθαρά κατακόρυφες κινήσεις του φλοιού που είναι χαρακτηριστικές της πρώιμης ιστορίας του πλανήτη - η ύπαρξή του αποτελεί άμεση απόδειξη ότι η τεκτονική των πλακών ήταν ήδη σε λειτουργία.
Η ομάδα του καθηγητή Žák μελέτησε την λεγόμενη Ανώτερη Επαρχία στο Κεμπέκ του Καναδά - το μεγαλύτερο σωζόμενο θραύσμα φλοιού της Αρχαίας εποχής στον πλανήτη, που καλύπτει μια έκταση περίπου μισή από την Ευρώπη. Τα παλαιότερα πετρώματα εδώ χρονολογούνται έως και 4,2 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, αν και τέτοια ευρήματα είναι εξαιρετικά σπάνια. Το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής αποτελείται από πετρώματα ηλικίας μεταξύ 3 και 2,6 δισεκατομμυρίων ετών.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν δομική γεωλογική χαρτογράφηση και ανέλυσαν τις μαγνητικές ιδιότητες των πετρωμάτων παράλληλα με τα δεδομένα ηλικίας που συνέλεξε η ομάδα μεταξύ 2021 και 2025. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ορεινές ζώνες της περιοχής σταδιακά κάμπτονταν και διπλώνονταν γύρω από έναν κατακόρυφο άξονα περίπου 2,68-2,66 δισεκατομμύρια χρόνια πριν.
Ολόκληρη η διαδικασία διήρκεσε περίπου 20 εκατομμύρια χρόνια, κατά τα οποία τα πετρώματα μετατοπίστηκαν κατά τουλάχιστον 540 χιλιόμετρα και το αρχικό μήκος της ζώνης συρρικνώθηκε κατά 44%. Ο εκτιμώμενος ρυθμός κίνησης των πλακών ήταν περίπου 2,9 εκατοστά ετησίως - συγκρίσιμος με την ταχύτητα με την οποία κινούνται οι σύγχρονες τεκτονικές πλάκες σήμερα. Το οροκλινές σχηματίστηκε καθώς οι ωκεάνιες λεκάνες βυθίστηκαν και μεγάλα λιθοσφαιρικά μπλοκ συγκρούστηκαν στη συνέχεια κατά τη συναρμολόγηση της αρχαίας υπερηπείρου Σούπερια. Συγκριτικά, η πιο πρόσφατη υπερήπειρος της Γης, η Παγγαία, άρχισε να διασπάται περίπου 200-180 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Οι προηγουμένως γνωστοί προκάμβριοι οροκλινείς σχηματισμοί είναι εξαιρετικά σπάνιοι - το μόνο επιβεβαιωμένο παράδειγμα προέρχεται από τη Σκανδιναβία και είναι περίπου 1,87 δισεκατομμυρίων ετών. Η πρόσφατα ανακαλυφθείσα δομή στην Ανώτερη Επαρχία είναι σχεδόν 800 εκατομμύρια χρόνια παλαιότερη, καθιστώντας την τον παλαιότερο οροκλινή σχηματισμό που έχει βρεθεί ποτέ στη Γη. Αυτό σημαίνει ότι η τεκτονική των πλακών, που περιλαμβάνει μεγάλης κλίμακας οριζόντιες κινήσεις σε εκατοντάδες, ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα, ήταν ήδη ενεργή στον πλανήτη μας πριν από τουλάχιστον 2,7 δισεκατομμύρια χρόνια.
Στη μελέτη συμμετείχαν επίσης ειδικοί από το Ινστιτούτο Γεωλογίας της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών και την Τσεχική Γεωλογική Υπηρεσία. Η επιτόπια έρευνα διεξήχθη στην υποαρκτική περιοχή του κόλπου James στο Κεμπέκ, ενώ οι εργαστηριακές αναλύσεις πραγματοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Μαγνητισμού Βράχων της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Καρόλου στην Πράγα. Το έργο έλαβε υποστήριξη από το Τσεχικό Ίδρυμα Επιστημών και το πρόγραμμα Cooperatio του Πανεπιστημίου του Καρόλου, με τον καθηγητή Žák να ολοκληρώνει μέρος της έρευνας χάρη σε υποτροφία της Επιτροπής Fulbright κατά τη διάρκεια ερευνητικής παραμονής στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα στις ΗΠΑ.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα aroundprague.cz
περισσότερα,
https://aroundprague.cz/en/news/czech-geologists-find-oldest-evidence-of-continental-drift-dating-back-2-7-billi
