O παλαιότερος ποταμός στον κόσμο;
Παλαιότερος και από τους δεινόσαυρους: αυτός είναι ο παλαιότερος ποταμός στον κόσμο. Από Klaus Hollitzer.
Ο παλαιότερος ποταμός προηγείται των δεινοσαύρων. Αλλά πώς το γνωρίζουμε αυτό;
Τα ποτάμια συχνά δίνουν την αίσθηση ότι είναι διαχρονικά, χαραγμένα στο τοπίο σαν να υπήρχαν από πάντα εκεί. Ωστόσο, όπως πολλά φυσικά χαρακτηριστικά, έχουν κύκλους ζωής. Κάποια σταδιακά επεκτείνονται και διαμορφώνουν τη γη για εκατομμύρια χρόνια πριν τελικά στεγνώσουν. Άλλα εξαφανίζονται πολύ νωρίτερα. Αυτό εγείρει ένα ενδιαφέρον ερώτημα: ποιο ποτάμι στη Γη είναι το παλαιότερο που είναι γνωστό μέχρι σήμερα;
Ο εκπληκτικός νικητής είναι πολύ παλαιότερος από τους δεινόσαυρους. Ο ποταμός Φίνκε , γνωστός ως Λαραπίντα στη γλώσσα των ιθαγενών Αρρέρντε, εκτιμάται ότι είναι ηλικίας μεταξύ 300 και 400 εκατομμυρίων ετών.
Εκτεινόμενο σε μήκος άνω των 640 χιλιομέτρων στη Βόρεια και Νότια Αυστραλία της Αυστραλίας, αυτό το αρχαίο ποτάμιο σύστημα ρέει μέσα από ένα από τα πιο άνυδρα μέρη της ηπείρου. Λόγω του ξηρού κλίματος, ο ποταμός δεν ρέει συνεχώς καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Αντίθετα, συχνά εμφανίζεται ως μια αλυσίδα από διάσπαρτες πηγές νερού που συνδέονται με κανάλια που ρέουν μόνο μετά από βροχόπτωση.
Παρά τις διαλείπουσες αυτές ροές, οι επιστήμονες μπόρεσαν να εκτιμήσουν την αξιοσημείωτη ηλικία του ποταμού χρησιμοποιώντας έναν συνδυασμό γεωλογικών στοιχείων. Μελετώντας τους γύρω βραχώδεις σχηματισμούς, τα πρότυπα αποσάθρωσης και τα ραδιενεργά ισότοπα σε κοντινά ιζήματα, οι ερευνητές εντόπισαν την προέλευση του συστήματος είτε στην Δεβόνια περίοδο (περίπου 419 έως 359 εκατομμύρια χρόνια πριν) είτε στην Λιθανθρακοφόρο περίοδο (359 έως 299 εκατομμύρια χρόνια πριν).
Ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό στοιχείο έγκειται σε ένα ασυνήθιστο γεωλογικό χαρακτηριστικό γνωστό ως εγκάρσια αξονική αποστράγγιση .
Ο ποταμός Φίνκε διασχίζει έναν αμμόλοφο στην άκρη της ερήμου Σίμπσον στη Βόρεια Επικράτεια της Αυστραλίας. © Auscape/Universal Images Group μέσω Getty Images.
Ένα ποτάμι που διασχίζει βουνά
Κανονικά, τα ποτάμια ακολουθούν την ευκολότερη κατηφορική διαδρομή. Τείνουν να κυλούν παράλληλα με σκληρούς βραχώδεις σχηματισμούς αντί να τους διασχίζουν απευθείας. Ωστόσο, ο ποταμός Φίνκε κάνει κάτι διαφορετικό.
Καθώς διασχίζει τις οροσειρές MacDonnell στην κεντρική Αυστραλία, ο ποταμός διασχίζει ευθεία σκληρά χαλαζιακά πετρώματα αντί να ρέει παράλληλα με αυτά. Με την πρώτη ματιά, αυτό φαίνεται αντίθετο με τη διαίσθηση. Γιατί το νερό να χαράζει το δρόμο του μέσα από τόσο ανθεκτικό βράχο αντί να ακολουθεί μια ευκολότερη διαδρομή;
Σύμφωνα με τον γεωμορφολόγο Βίκτορ Μπέικερ από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, αυτό το παράξενο μοτίβο αποκαλύπτει κάτι σημαντικό για την ιστορία του ποταμού.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο ποταμός υπήρχε πριν από τον πλήρη σχηματισμό της οροσειράς. Καθώς οι τεκτονικές δυνάμεις έσπρωχναν αργά τη γη προς τα πάνω κατά τη διάρκεια της ορογένεσης των Άλις Σπρινγκς , ο ποταμός διατήρησε την πορεία του. Ενώ τα βουνά ανέβαιναν, το ρέον νερό σταδιακά κατέβαινε μέσα από τον βράχο.
Αυτή η διαδικασία, που ονομάζεται προγενέστερη εξέλιξη , εξηγεί πώς ο ποταμός θα μπορούσε να καταλήξει να διασχίζει τόσο δύσκολες γεωλογικές δομές.
Οι οροσειρές MacDonnell, γνωστές τοπικά ως Tjoritja στη γλώσσα Arrernte, σχηματίστηκαν πριν από 300 έως 400 εκατομμύρια χρόνια κατά τη διάρκεια αυτού του τεκτονικού γεγονότος. Δεδομένου ότι ο ποταμός τις διασχίζει απευθείας, οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο ποταμός Finke πρέπει να είναι τουλάχιστον τόσο παλιός όσο και τα ίδια τα βουνά.
Ενδείξεις κρυμμένες σε βράχους και ιζήματα
Πρόσθετες ενδείξεις προέρχονται από τα χημικά αποτυπώματα που αφήνονται πίσω από τη διάβρωση και τις καιρικές συνθήκες.
Για εκατομμύρια χρόνια, τα πετρώματα αλληλεπιδρούν με τον αέρα, το νερό και το περιβάλλον. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις αφήνουν συγκεκριμένα χημικά μοτίβα που οι επιστήμονες μπορούν να αναλύσουν. Εξετάζοντας αυτά τα μοτίβα, οι ερευνητές μπορούν να ανακατασκευάσουν τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκαν τα τοπία με την πάροδο του χρόνου.
Μια άλλη βασική μέθοδος περιλαμβάνει τη μελέτη ραδιενεργών ισοτόπων στον περιβάλλοντα βράχο. Επειδή αυτά τα ισότοπα διασπώνται με προβλέψιμους ρυθμούς, οι επιστήμονες μπορούν να εκτιμήσουν πότε σχηματίστηκε ο βράχος μετρώντας την αναλογία των διαφορετικών ισοτόπων που υπάρχουν σήμερα.
Συνολικά, αυτές οι τεχνικές βοηθούν στη δημιουργία ενός λεπτομερούς χρονοδιαγράμματος της ανάπτυξης και της μακράς ιστορίας του ποταμού.
Ο Νέος Ποταμός, που φαίνεται εδώ στο Εθνικό Πάρκο New River Gorge στη Δυτική Βιρτζίνια, είναι περίπου 300 εκατομμυρίων ετών. © Eli Wilson/Getty Images.
Γιατί ο ποταμός Φίνκε έχει επιβιώσει τόσο καιρό;
Τα ποτάμια είναι δυναμικά συστήματα. Κάποια μεγαλώνουν με την πάροδο του χρόνου, ενώ άλλα εξαφανίζονται εντελώς λόγω περιβαλλοντικών αλλαγών.
Σύμφωνα με τη γεωλόγο Έλεν Γουόλ από το Κρατικό Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, τα ποτάμια μπορούν να εξαφανιστούν όταν τεράστιες ποσότητες ιζημάτων θάβουν τα ρέματά τους ή όταν δραματικές αλλαγές στο τοπίο ανακατευθύνουν τη ροή του νερού. Γεγονότα όπως ηφαιστειακές εκρήξεις, η κίνηση των παγετώνων ή οι μεγάλες τεκτονικές αλλαγές μπορούν να αναδιαμορφώσουν δραματικά τα ποτάμια δίκτυα.
Το κλίμα και η ανθρώπινη δραστηριότητα μπορούν επίσης να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο. Σε πολλές περιοχές, τα ποτάμια σταματούν να ρέουν λόγω ξηρασίας, μεταβαλλόμενων καιρικών συνθηκών ή μεγάλης κατανάλωσης νερού.
Ωστόσο, η Αυστραλιανή Πλάκα έχει παραμείνει ασυνήθιστα σταθερή για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια. Βρισκόμενη στη μέση αυτής της τεκτονικής πλάκας, η κεντρική Αυστραλία έχει βιώσει πολύ λίγες γεωλογικές αναταραχές σε σύγκριση με άλλα μέρη του κόσμου.
Αυτή η σταθερότητα επέτρεψε στο σύστημα του ποταμού Φίνκε να εξελίσσεται αργά και συνεχώς χωρίς να αλλοιώνεται δραστικά από τεκτονικές μετατοπίσεις ή παγετώνες.
Τι γίνεται με το μέλλον;
Η πρόβλεψη του μέλλοντος ενός τόσο αρχαίου ποταμού είναι δύσκολη.
Ορισμένα ποτάμια μακράς διαρκείας συνεχίζουν να ρέουν για εκατομμύρια χρόνια, ενώ άλλα τελικά εξαφανίζονται λόγω περιβαλλοντικών αλλαγών. Η αυξανόμενη παγκόσμια κατανάλωση νερού και η άνοδος της θερμοκρασίας θα μπορούσαν να ασκήσουν πίεση στα ποτάμια σε ξηρές περιοχές όπως η κεντρική Αυστραλία.
Αν ο ποταμός Φίνκε εξαφανιζόταν ποτέ, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ένας άλλος υποψήφιος θα μπορούσε να διεκδικήσει τον τίτλο του παλαιότερου ποταμού στον κόσμο. Ένας πιθανός υποψήφιος είναι ο Νέος Ποταμός, ο οποίος ρέει μέσα από τη Βιρτζίνια, τη Δυτική Βιρτζίνια και τη Βόρεια Καρολίνα και εκτιμάται ότι είναι περίπου 300 εκατομμυρίων ετών.
Ωστόσο, προς το παρόν, ο ποταμός Φίνκε κατέχει μια αξιοσημείωτη διάκριση: ένας ποταμός τόσο αρχαίος που άρχισε να ρέει πολύ πριν οι πρώτοι δεινόσαυροι περπατήσουν ποτέ στη Γη.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα futura-sciences
περισσότερα,
https://www.futura-sciences.com/en/older-than-the-dinosaurs-here-is-the-worlds-oldest-river_26874/